Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 18 października 2022 r. III SA/Kr 621/22, oddalił skargę J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 15 lutego 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/18/2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła J. B., zaskarżając wyrok w całości. Zarzuciła mu naruszenie:
- 1. prawa materialnego - art. 5 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 lit. c tiret 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej: "u.ś.r.") poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że dochód uzyskany przez A. B. w 2020 roku z tytułu dotacji na prowadzenie działalności gospodarczej będącej pomocą de minimis nie stanowi dochodu utraconego;
- 2. przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy a to art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a., art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie dochodu rodziny i w rezultacie błędne stwierdzenie przekroczenia kwoty kryterium dochodowego.
Mając na uwadze powyższe skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego norm przepisanych. Zrzekła się także rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w świetle powyższego przepisu związany jest podstawami zgłoszonymi w skardze kasacyjnej, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Skarga kasacyjna okazała się nie mieć usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie należy wskazać, że art. 193 zd. drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.
W skardze kasacyjnej sformułowane zostały zarzuty dotyczące naruszenia zarówno prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Mając jednak na uwadze, że istota sporu dotyczy kwestii materialnoprawnych, w pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 5 ust. 1 i art. 3 ust. 1 lit. c tiret 9 u.ś.r. poprzez błędną jego wykładnię dokonaną, zdaniem skarżącej kasacyjnie, z pominięciem reguł wynikających z tej ustawy co w konsekwencji doprowadziło do ustalenia w sposób nieprawidłowy dochodu rodziny strony, a to z kolei skutkowało odmową przyznania prawa do zasiłku rodzinnego, mimo że dochód rodziny w przeliczeniu na jedną osobę nie przekracza kryterium dochodowego.
Zauważyć należy, że decyzja o przyznaniu zasiłku rodzinnego ma charakter związany i jest uzależniona od spełnienia kryterium dochodowego.
Podstawą ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego jest dochód rodziny z roku poprzedzającego okres zasiłkowy (art. 5 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 1, 2 i 10 u.ś.r.), a rodzaje osiąganych wpływów i należności składających się na dochód w rozumieniu ustawy określa art. 3 pkt 1 u.ś.r.
W art. 3 ust. 1 lit. c tiret 9 przewidziano, że środki bezzwrotnej pomocy zagranicznej otrzymywane od rządów państw obcych, organizacji międzynarodowych lub międzynarodowych instytucji finansowych, pochodzące ze środków bezzwrotnej pomocy przyznanych na podstawie jednostronnej deklaracji lub umów zawartych z tymi państwami, organizacjami lub instytucjami przez Radę Ministrów, właściwego ministra lub agencje rządowe, w tym również w przypadkach, gdy przekazanie tych środków jest dokonywane za pośrednictwem podmiotu upoważnionego do rozdzielania środków bezzwrotnej pomocy zagranicznej na rzecz podmiotów, którym służyć ma ta pomoc należy doliczać do dochodu.
Z powyższych uregulowań wynika zatem, że obliczenie dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, od którego ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 5 ust. 1 uzależnia prawo do świadczeń, następuje przez zsumowanie składników wymienionych w art. 3 pkt 1 u.ś.r., które zostały osiągnięte w danej rodzinie w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, a następnie podzielenie uzyskanej sumy przez liczbę członków rodziny. Tak obliczona kwota, z uwzględnieniem ewentualnego dochodu utraconego, o którym mowa w art. 3 pkt 23 u.ś.r. odnoszona jest do kwoty stanowiącej, w myśl art. 5 ust. 1 u.ś.r., kryterium ustalenia prawa do świadczenia rodzinnego.
W rozpoznawanej sprawie, w opisany wyżej sposób, został ustalony dochód w rodzinie skarżącej kasacyjnie osiągnięty w 2020 r., tj. w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, wliczając do niego dochód z tytułu bezzwrotnej pomocy zagranicznej (pomoc de minimis) na rozpoczęcie działalności gospodarczej uzyskanej przez męża skarżącej udzielonej przez Zarząd Województwa Małopolskiego w wysokości 50.000 zł.
Mając zatem powyższe regulacje prawne na uwadze, skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd Sądu I instancji i towarzyszącą mu argumentację, iż świadczenie jednorazowe z tytułu bezzwrotnej pomocy zagranicznej wypłacona w 2020 r. (w roku bazowym dla wnioskowanego świadczenia rodzinnego na okres zasiłkowy 2021/2022) stanowił dochód uzyskany w 2020 r., a zatem dochód członka rodziny należało obliczyć według zasad wynikających z art. 5 ust. 4a u.ś.r.
Uwzględniając zatem w dochodzie rodziny środki bezzwrotnej pomocy zagranicznej, w postaci pomocy de minimis w wysokości 50.000,00 zł (4.166,67 zł miesięcznie) łączny miesięczny dochód rodziny za 2020 r. wyniósł 7.326,71 zł zaś miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 1.465,34 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe wynoszące dla tej rodziny 764,00 zł o kwotę 701,34 zł.
"Nie można uznać za dochód utracony kwot okazjonalnie uzyskanych w roku stanowiącym podstawę do ustalania zasiłku rodzinnego, jeżeli nie wynikają ze zdarzeń opisanych w art. 3 pkt 23 u.ś.r." (wyrok NSA z 16.01.2024 r. I OSK 740/22, LEX nr 3691813). Utrata dochodu uwzględniana przy ustalaniu dochodu musi wynikać z konkretnych, wskazanych przez ustawodawcę zdarzeń prawnych. Tym samym trzeba zgodzić się z Sądem I instancji, że środki na rozpoczęcie działalności gospodarczej uzyskanej przez męża skarżącej są dochodem, i jednocześnie brak jest przepisu, który uznawałby ten dochód jako utracony. Zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 i ust. 3 ust. 1 u.ś.r. tiret 9 jest wobec powyższego niezasadny.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie właściwie ocenił, że wyliczony przez organ dochód rodziny skarżącej uzyskany w 2020 r. w przeliczeniu na osobę przekraczał kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 1 u.ś.r. uprawniające stronę do przyznania zasiłku rodzinnego. W świetle powyższego za nieuprawniony uznać należało również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., skoro wbrew stanowisku zawartemu w skardze kasacyjnej Sąd ten prawidłowo uznał, że orzekające w sprawie organy przy wydawaniu decyzji nie naruszyły prawa.
W takich okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej kasacyjnie wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.