Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 418/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi A.J.-A., R.M., K.W., W.S. na czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...]w przedmiocie zmiany zasad punktacji przy ustalaniu listy aplikantów sądowych apelacji warszawskiej w roku 2005, stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...].
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że skarżący A.J.-A., R.M., K.W. i W.S. w dniach [...]czerwca, [...]i [...]lipca 2005 r. przystąpili do egzaminu na aplikację sądową w okręgu Sądu Okręgowego w [...]. Po przeprowadzeniu postępowania konkursowego ww. zostali umieszczeni przez Prezesa Sądu Okręgowego w [...]na projekcie listy kandydatów na aplikantów sądowych.
W dniu [...]lipca 2005 r. w Sądzie Okręgowym w [...]poinformowano ich, że nie zostali zakwalifikowani na aplikację wskutek działań Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...], który zmienił zasady przeprowadzania konkursu ustalając minimalną liczbę punktów z egzaminu na poziomie 65 punktów. Do publicznej wiadomości podano nową listę kandydatów, na której nie było ich nazwisk, natomiast umieszczono na niej inne osoby, które nie zdawały egzaminu przed komisją Sądu Okręgowego w [...]. Były to osoby, które przystąpiły do egzaminu w innych sądach okręgowych i uzyskały 65 lub więcej punktów.
Niezakwalifikowane osoby złożyły odwołania do Ministra Sprawiedliwości, który udzielił im odpowiedzi pismem z dnia [...]września 2005 r. informując, że sprawa nie została rozstrzygnięta w formie decyzji administracyjnej, a zatem nie podlega zaskarżeniu w tym trybie. Potraktował odwołania jako pisma wniesione w trybie skargowym i uznał, że zarzuty w nich podniesione nie znajdują uzasadnienia.
Skarżący wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...], polegającą na zmianie zasad punktacji przy ustalaniu listy aplikantów.
WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 2239/05 odrzucił skargę, przyjmując, iż zaskarżona czynność nie ma charakteru indywidualnego i nie mieści się w kategorii czynności określonej w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zw. dalej ustawą P.p.s.a.).
Na skutek skargi kasacyjnej postanowienie to uchylił Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 21 marca 2007 r., sygn. akt I OSK 1598/08, uznając odrzucenie za przedwczesne, skoro Sąd nie wezwał strony do złożenia pisma dokumentującego ustalenie przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie jednolitego kryterium punktowego przyjęć kandydatów na aplikację sądową w okręgu Sądu Apelacyjnego w [...].
Realizując wytyczne Sądu drugiej instancji, WSA w Warszawie, rozpoznając ponownie sprawę, wezwał Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...]do nadesłania wyżej wskazanego dowodu, a następnie postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 560/07 odrzucił skargę, ponownie wskazując, że zaskarżona czynność ma charakter generalny i nie jest zobiektywizowana w sposób indywidualny.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 października 2007 r., sygn. akt I OSK 1161/07 uchylił wyżej wskazane postanowienie przesądzając, że czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...]polegającą na zmianie zasad punktacji przy ustalaniu listy aplikantów sądowych apelacji warszawskiej w 2005 r. należy uznać za czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień wynikających z przepisów prawa (względnie za inny akt administracyjny wymieniony w art. 3 § 2 p.p.s.a.) w związku z czym sprawa podlega kognicji sądu administracyjnego.
Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 1978/07 WSA w Warszawie ponownie odrzucił przedmiotową skargę, wskazując, że została ona złożona po terminie.
Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 22 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 450/08 uchylił i to postanowienie, stwierdzając, że termin do wniesienia skargi został zachowany.
WSA w Warszawie rozpoznając po raz kolejny sprawę wyrokiem z dnia 12 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 1400/08 oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku, dokonując analizy przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2002 r. w sprawie aplikacji sądowej i prokuratorskiej (Dz. U. Nr 154, poz. 1283), Sąd wywiódł, iż skoro Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie odpowiadał za zorganizowanie postępowania kwalifikacyjnego w ramach całej apelacji warszawskiej i konkursy były przeprowadzane przez poszczególne komisje przy Sądach Okręgowych wchodzących w skład apelacji warszawskiej, to na nim też ciążył obowiązek ustalenia jednolitego kryterium punktowego w całym obrębie apelacyjnym. Prezesowi Sądu Apelacyjnego nie można zatem zarzucić braku kompetencji do ustalenia w 2005 r. kryterium punktowego decydującego o zakwalifikowaniu kandydatów. Stosownie bowiem do wyżej wymienionego rozporządzenia poszczególne komisje egzaminacyjne przedstawiają Prezesowi jedynie wyniki egzaminacyjne kandydatów.
Na podstawie tych wyników (list), biorąc pod uwagę sumę punktów uzyskanych przez kandydatów w czasie konkursu, Prezes Sądu Apelacyjnego ustala dopiero listę osób zakwalifikowanych. Działania Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...]w 2005 r. polegające na ustaleniu limitu punktów na poziomie 65, nie tylko były zatem dopuszczalne i zgodne z prawem, ale były też ustawowym obowiązkiem Prezesa. Zaniechanie określenia tych kryteriów punktowych prowadziłoby zaś do paradoksalnych sytuacji polegających na tym, że w jednym obrębie apelacyjnym obowiązywałyby różne kryteria punktowe. W konkluzji Sąd pierwszej instancji uznał, iż zmiana zasad w trakcie postępowania konkursowego polegająca na określeniu przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...]limitu punktów w apelacji warszawskiej, uzyskanych w trakcie konkursu nie była czynnością, której można zarzucić naruszenie przepisów prawa.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący R.M., zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając powyższą skargę kasacyjną wyrokiem z dnia 2 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 474/09 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uznając za zasadne zarzuty zarówno naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, jak i zarzuty naruszenia prawa materialnego.
Za trafny Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego uwzględniającego przebieg postępowania konkursowego przy naborze kandydatów na aplikantów w 2005 r. w apelacji [...]w okręgu Sądu Okręgowego w [...]. Ponadto podniósł, że Sąd pierwszej instancji przyjął jako podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2002 r. w sprawie aplikacji sądowej i prokuratorskiej (Dz. U. Nr 154, poz. 1283) w wersji obowiązującej po nowelizacji dokonanej rozporządzeniem z dnia 3 kwietnia 2006 r. (Dz. U. Nr 60, poz. 428), które weszło w życie z dniem 11 kwietnia 2006 r.
Odnosząc się do kwestii naruszenia przez sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego NSA wskazał, iż rozporządzenie z dnia 5 września 2002 r. w sprawie aplikacji sądowej i prokuratorskiej wydane zostało na podstawie delegacji zamieszczonej w art. 142 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), upoważniającej Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia trybu przeprowadzania konkursu z uwzględnieniem zakresu wiedzy podlegającej sprawdzeniu w jego trakcie, pisemnej i ustnej formy etapów konkursu oraz systemu punktowego ocen konkursowych.
Nie kwestionując ustawowo zagwarantowanej kompetencji Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...]zarówno do przeprowadzenia konkursu, jak i mianowania aplikantów sądowych, NSA stwierdził, iż czynności Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...]przy przeprowadzeniu konkursu w 2005 r. w odniesieniu do skarżących naruszały prawo.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2002 r. mimo wyraźnej delegacji ustawowej nie przewidziało bowiem w przepisach § 14-16 czynności Prezesa Sądu Apelacyjnego, chociaż to ten organ został ustawowo upoważniony do przeprowadzenia konkursu.
Powstałą w ten sposób lukę nie mogło natomiast zastąpić pismo Dyrektora Departamentu – Centrum Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia [...]maja 2005 r., które nie ma charakteru aktu normatywnego, a co najwyżej - pisma instrukcyjnego. NSA przypomniał, iż zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej źródłem powszechnie obowiązującego prawa są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia.
W tej sytuacji zmiana zasad punktacji przy ustalaniu listy aplikantów sądowych w 2005 r. naruszała obowiązujące prawo, a oprócz wspomnianego art. 87 ust. 1 Konstytucji również jej art.
2. W myśl tego przepisu Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Dokonując wykładni tego przepisu Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie zwracał natomiast uwagę na wynikające z tego przepisu zasady szczegółowe, jak zasada zaufania do państwa i stanowionego prawa.
NSA podkreślił jednocześnie, że dopiero znowelizowany przepis § 16 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2002 r. w sprawie aplikacji sądowej i prokuratorskiej w wersji nadanej rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 kwietnia 2006 r., przewidział uprawnienie Prezesa Sądu Apelacyjnego do ustalania listy osób zakwalifikowanych do odbywania aplikacji przy uwzględnieniu sumy punktów uzyskanych przez kandydata w czasie konkursu.
W tej sytuacji dokonana przez Sąd pierwszej instancji kontrola zaskarżonej czynności naruszała przepisy prawa materialnego, gdyż Sąd zastosował przepis nieobowiązującego prawa, podczas gdy legalność czynności, bądź aktu dokonywana jest zawsze z uwzględnieniem przepisów obowiązujących w czasie dokonywania czynności bądź wydania aktu, a naruszenie to miało wpływ na treść orzeczenia.
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...].
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, iż zgodnie z kolei z art. 190 ww. ustawy – sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Oceniając zaskarżoną czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...]w świetle wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, iż skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, gdyż czynność ta w stosunku do skarżących naruszyła prawo.
W uzasadnieniu podał, że zasady przeprowadzania egzaminu na aplikację sądową w 2005 r. regulowały przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2002 r. w sprawie aplikacji sądowej i prokuratorskiej (Dz. U. Nr 154, poz. 1283), które wydane zostało na podstawie delegacji zamieszczonej w art. 142 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.).
Przepisy tego rozporządzenia, w brzmieniu obowiązującym w okresie przeprowadzania naboru na aplikację w 2005 r. przewidywały, iż po przeprowadzeniu egzaminu Komisja egzaminacyjna, działająca w Sądzie Okręgowym (§ 14 ust.
- 3) przedstawia Prezesowi Sądu Okręgowego wyniki konkursu wraz z dokumentacją i projektem listy kandydatów na aplikantów (§ 16 ust. 1 rozporządzenia).
Powtarzając za Naczelnym Sądem Administracyjnym wyjaśnił, iż o szczególnej roli komisji egzaminacyjnej w Sądzie Okręgowym świadczy przyznane jej w § 16 ust. 2 uprawnienie uwzględnienia przy konstruowaniu projektu listy nie tylko wyników uzyskanych przez kandydatów w trakcie egzaminu, lecz także – w razie uzyskania tej samej ilości punktów – wyników w nauce osiągniętych przez kandydata w czasie studiów. Przepis § 16 ust. 3 stanowił z kolei, że Prezes Sądu Okręgowego przekazuje projekt listy kandydatów na aplikantów Prezesowi Sądu Apelacyjnego wraz z wnioskami o przydzielenie ich do określonego sądu rejonowego.
Przedstawiona wyżej regulacja przed rokiem 2005 była stosowana w ten sposób, iż na podstawie przekazanych projektów list prezesów sądów okręgowych – Prezes Sądu Apelacyjnego mianował przedstawionych kandydatów na aplikantów sądowych.
Zmiana w zakresie postępowania przy mianowaniu nastąpiła po skierowaniu przez Ministerstwo Sprawiedliwości pisma z dnia [...]maja 2005 r. do prezesów sądów apelacyjnych, w którym określono sposób przeprowadzenia konkursu w 2005 r. zwracając uwagę na konieczność zachowania jawności co do wyników konkursu oraz ustalenia przez Prezesa Sądu Apelacyjnego takiej samej minimalnej ilości punktów, uprawniającej do przyjęcia na aplikację.
Na podstawie powyższego pisma Prezes Sądu Apelacyjnego w [...]pismem z dnia [...]lipca 2005 r. zawiadomił Prezesa Sądu Okręgowego w [...]o ustaleniu minimalnej ilości punktów uprawniających do przyjęcia na aplikację oraz ustalonej - innej niż w powołanym projekcie - liście imiennej osób przyjętych na aplikację w okręgu Sądu Apelacyjnego w [...].
W ocenie Sądu wojewódzkiego, powyższa czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...]w odniesieniu do skarżących naruszała prawo.
Sąd I instancji wskazał na argumentację Naczelnego Sądu Administracyjnego i podał, iż rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2002 r. mimo wyraźnej delegacji ustawowej nie przewidziało w przepisach § 14-16 czynności Prezesa Sądu Apelacyjnego, chociaż to ten organ został ustawowo upoważniony do przeprowadzenia konkursu. Powstałą w ten sposób lukę nie mogło natomiast zastąpić pismo Dyrektora Departamentu - Centrum Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 10 maja 2005 r., które nie ma charakteru aktu normatywnego, a co najwyżej - pisma instrukcyjnego. Dopiero zaś znowelizowany przepis § 16 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, w wersji obowiązującej od dnia 11 kwietnia 2006 r., przewidział uprawnienie Prezesa Sądu Apelacyjnego do ustalania listy osób zakwalifikowanych do odbywania aplikacji przy uwzględnieniu sumy punktów uzyskanych przez kandydata w czasie konkursu.
W tej sytuacji czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...]polegająca na zmianie zasad punktacji przy ustalaniu listy aplikantów sądowych w 2005 r. naruszała obowiązujące w dacie egzaminu przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2002 r. w sprawie aplikacji sądowej i prokuratorskiej, a także przepisy art. 2 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes Sądu Apelacyjnego w [...], zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie art. 190 P.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że przepis ten wiąże i nie dopuszcza możliwości ponownej oceny stanu faktyczno- prawnego sprawy. Ponadto wnoszący skargę kasacyjną zarzucił naruszenie art. 146 § 1 w zw. z art. 153 P.p.s.a. wobec braku wskazań w wyroku co do dalszego postępowania, które da się pogodzić z obecnym porządkiem prawnym.
W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż stan prawny sprawy na dzień orzeczenia uległ istotnej zmianie, a zatem Sąd I instancji powinien był w swym rozstrzygnięciu wziąć to pod ocenę. W rozstrzygnięciu WSA w Warszawie ujawniło się istotne zagadnienie prawne, mianowicie, jaki skutek ma wyrok uznający bezzasadność czynności Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...], w świetle obowiązujących aktualnie przepisów o aplikacji sądowej. Czynność Prezesa Sądu Okręgowego w [...]w świetle obowiązującego prawa jest niemożliwa do wykonania.
W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, wykładnia przepisu art. 153 P.p.s.a. prowadzi do wniosku, że rolą Sądu I instancji, nawet związanego dyspozycją art. 190 P.p.s.a. nie jest bezwiedne i automatyczne przeniesienie uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ale że rolą jego jest zbadanie i rozważenie- stosownie do okoliczności sprawy, czy i w jakim zakresie czynność Prezesa Sądu Okręgowego w [...]może być dzisiaj wykonana.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej w dalszej części tego uzasadnienia P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 cytowanej wyżej ustawy, tym samym sprawa ta mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
Granice te wyznaczają kierowane pod adresem zaskarżonego orzeczenia zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania- art. 174 Ppsa.
W niniejszej sprawie złożona skarga kasacyjna w swej podstawie powołuje się na zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 146 § 1, art. 153 i art. 190 ustawy Ppsa.
W zasadzie wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej zmierzają do podważenia stanowiska Sądu I instancji dotyczącego związania tego Sądu wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 grudnia 2009r. sygn. I OSK 474/09.
W przytoczonym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny powiedział m. In. "Nie kwestionując ustawowo zagwarantowanej kompetencji Prezesa Sądu Apelacyjnego zarówno do przeprowadzenia konkursu, jak i mianowania aplikantów sądowych należy stwierdzić, iż czynności Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...]przy przeprowadzeniu konkursu w 2005 r. w odniesieniu do skarżących naruszały prawo.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2002 r. mimo wyraźnej delegacji ustawowej nie przewidziało w przepisach § 14-16 czynności Prezesa Sądu Apelacyjnego, chociaż to ten organ został ustawowo upoważniony do przeprowadzenia konkursu.
Powstałą w ten sposób lukę nie mogło zastąpić wspomniane wyżej pismo dyrektora Departamentu - Centrum Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 10 maja 2005 r., które nie ma charakteru aktu normatywnego, a co najwyżej - pisma instrukcyjnego. Zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej źródłem powszechnie obowiązującego prawa są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia.
W tej sytuacji zmiana zasad punktacji przy ustalaniu listy aplikantów sądowych w 2005 r. naruszała obowiązujące prawo, a oprócz wspomnianego art. 87 ust. 1 Konstytucji również jej art. 2 "
Zdaniem skarżącego kasacyjnie art. 190 Ppsa nie wyklucza możliwości ponownej oceny stanu faktyczno – prawnego sprawy, a rolą Sądu ponownie rozpoznającego sprawę jest zbadanie czy zakwestionowana przez Naczelny Sąd Administracyjny czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie może być wykonana.
Z argumentacją zaprezentowaną w skardze kasacyjnej nie sposób się zgodzić, a jej przyjęcie prowadziłoby do zakwestionowania roli Naczelnego Sądu Administracyjnego w wymiarze sprawiedliwości.
Niewątpliwie Naczelny Sąd Administracyjny orzekając na podstawie art. 185 § 1 Ppsa w wyroku z dnia 2 grudnia 2009r. dokonał wykładni prawa, czego wyrazem jest fragment wyżej cytowanego uzasadnienia tego wyroku.
Zgodnie z art. 190 Ppsa Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Powołany przepis określa zasadę związania Sądu, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny i ogranicza zakres kontroli sądu administracyjnego do granic wyznaczonych przez Sąd kasacyjny.
W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że odstąpienie przez Sąd I instancji od powyższej zasady dopuszczalne jest wyłącznie w sytuacji zmiany stanu faktycznego lub prawnego sprawy.
Wojewódzki sąd administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez Naczelny Sąd Administracyjny, jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, zmienił się stan prawny.
Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej stan prawny sprawy nie uległ zmianie. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2009r. został wydany już w czasie obowiązywania rozporządzenia w wersji znowelizowanej rozporządzeniem z dnia 3 kwietnia 2006r. (Dz. U. Nr. 60, poz. 428), a więc zmiana prawa na jaka powołuje się skarżący kasacyjnie nie nastąpiła po wydaniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, lecz jeszcze zanim do tego doszło. Niezależnie od powyższego zaskarżona czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...]mogła zostać oceniona wyłącznie z uwzględnieniem stanu prawnego obowiązującego w dacie jej podjęcia.
Nie uległ również zmianie stan faktyczny sprawy.
W tej sytuacji odstąpienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie od wiążącej go wykładni prawa dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 grudnia 2009r. stanowiłoby obejście prawa i w istniejącym stanie było niedopuszczalne.
Prawidłowo zatem Sąd I instancji będąc związany wykładnią prawa dokonaną w w/wym. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zastosował art. 146 § 1 Ppsa.
Natomiast powołany w skardze kasacyjnej art. 153 Ppsa dotyczy zasadniczo "oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania" formułowanych w orzeczeniu wojewódzkiego sądu administracyjnego i jako taki nie był stosowany przez Sąd I instancji przy wydaniu zaskarżonego wyroku.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 Ppsa orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi R.M. wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258–261 P.p.s.a.
Stosownie do § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) pełnomocnik z urzędu powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.