Uzasadnienie
Wyrokiem z 15 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1708/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. i F. G. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] lipca 2011 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Starosty Legionowskiego z [...] maja 2011 r. Nr [...] maja.
Decyzjami tymi odmówiono J. i F. G. uwzględnienia wniosku o odszkodowanie za nieruchomość położoną w Legionowie, zajętą pod drogę gminną – ulicę K., oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 600 m2, która przeszła z mocy prawa na własność Gminy Legionowo, co potwierdzone zostało decyzją Wojewody Mazowieckiego z [...] grudnia 2006 r. nr [...].
Odmowę uwzględnienia wniosku organy uzasadniły tym, że J. i F. G., aktem notarialnym z 29 lipca 1999 r., zawarli umowę darowizny z T. i J. J. oraz Tomaszem J., którą darowali m.in. działkę nr [...] o pow. 600 m2 zajętą pod ulicę K., a obdarowani prawa swoje ujawnili w księdze wieczystej 29 listopada 2001 r., a w tej sytuacji uprawnionymi do wystąpienia z wnioskiem byli nowi właściciele. Organy obu instancji, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2010 r. I OPS 3/09, podkreśliły, że jeżeli obrót nieruchomością nastąpił po 31 grudnia 1998 r., a nowi właściciele ujawnili swoje prawa w księdze wieczystej przed wydaniem decyzji wojewody, stwierdzającej przejście nieruchomości jako drogi na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, to te osoby maja prawo do odszkodowania.
Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny stanowisko organów uznał za słuszne i stwierdził, iż podziela pogląd wyrażony w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2010 r. I OPS 3/09. Wojewódzki Sąd podkreślił, że w stanie sprawy to obdarowani – nowi właściciele byli uprawnieni do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie, natomiast skarżący, dokonując darowizny nieruchomości łącznie z działką zajętą pod drogę publiczną nie mogą być uznani za właścicieli i otrzymać odszkodowania, gdyż szkody żadnej nie ponieśli.
Reprezentowani przez adwokata, J. i F. G. wnieśli skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia oraz wydania decyzji organów obu instancji i zarzucając:
- – naruszenia prawa materialnego art. 21 ust. 2 Konstytucji RP poprzez stwierdzenie, że wywłaszczenie nieruchomości z własności działki nr [...] położonej w Legionowie przy ul. Kolejowej F. G. i J. G. stało się skuteczne pomimo braku zaistnienia przesłanki słusznego odszkodowania,
- – naruszenie prawa materialnego art. 1 Pierwszego Protokołu do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175) poprzez przyjęcie, iż pomimo faktycznego wywłaszczenia od F. i J. G. nieruchomości przed datą 31 grudnia 1998 r. i jej sformalizowania na dzień 1 stycznia 1999 r. decyzją Wojewody Mazowieckiego byłym właścicielom nie przysługuje słuszne odszkodowanie,
- – naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 73 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy i reformujące administrację publiczną i przyjęcie, iż skarżącym jako właścicielom, którzy zostali faktycznie wywłaszczeni nie przysługuje uprawnienie do wystąpienia wnioskiem o odszkodowanie,
- – naruszenie przepisu art. 73 ust. 4 w zw. z art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez ustalenie przez organy administracyjne oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż skarżący nie mogą być uznani za właścicieli wywłaszczonych gdyż nie zostali faktycznie wywłaszczeni dokonując darowizny w dacie 29 lipca 1999 r. prawa własności działki nr 122,
- – naruszenie prawa materialnego art. 128 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie i wskazanie wbrew faktom, iż uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania jest obdarowany inną nieruchomością po dacie wywłaszczenia,
- – naruszenia prawa materialnego art. 65 §1 i §2 ustawy Kodeks cywilny poprzez stwierdzenie, iż pomimo braku takiego zapisu uprawnienie F. G. i J. G. do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nr [...] zostało przeniesione na nowych właścicieli.
Skarga kasacyjna J. Gajdy została odrzucona postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 30 maja 2012 r. I SA/Wa 1708/11.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skargę kasacyjną należało uwzględnić.
Postępowanie prowadzone przez organy miało za podstawę prawną art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), dalej "ustawa". Stanowi on, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 1 i 2, tj. za przejście z mocy prawa 1 stycznia 1999 r. na rzecz Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości nie stanowiących własności tych podmiotów, a zajętych pod drogi publiczne, będzie ustalane i wypłacane wg zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r., zaś po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Zarówno organy, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny z przepisu tego wyprowadziły wniosek, iż w stanie jaki miał miejsce w niniejszej sprawie – osoby, które były właścicielami nieruchomości 31 grudnia 1998 r., którym prawo to zostało odjęte z mocy ustawy 1 stycznia 1999 r. nie są uprawnione do złożenia wniosku o odszkodowanie, bowiem zbyły – darowizna – swoją nieruchomość, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2010 r. I OPS 3/09. Skutkiem tego odmówiono J. i F. G. uwzględnienia wniosku o odszkodowanie za działkę, która przeszła na własność Gminy Legionowo, co potwierdził decyzją z [...] grudnia 2006 r. Wojewoda Mazowiecki.
Jednak rozstrzygniecie organów, zaakceptowane przez Wojewódzki Sąd nie jest zgodne z tym wyrokiem, ale przede wszystkim z art. 73 ust. 4 ustawy.
Realizując konstytucyjną zasadę, wynikającą z art. 21 ust. 2 Konstytucji, wywłaszczenia tylko za słusznym odszkodowaniem, przepisy dotyczące wywłaszczenia, a art. 73 ustawy do przepisów o takim charakterze należy zaliczyć, przewiduje odszkodowanie. Wskazuje on zobowiązanych do wypłaty odszkodowania, zasady i tryb ich ustalania i wypłacania, określenia wysokości odszkodowania, podmioty uprawnione do złożenia wniosku o odszkodowanie, termin składania tego wniosku.
Jako podmiot uprawniony do złożenia wniosku o odszkodowanie art. 73 ust. 4 ustawy wskazuje właściciela nieruchomości. Osobą tą, a co do tego nie ma wątpliwości, jest podmiot, który legitymował się prawem własności 31 grudnia 1998 r., a które utracił 1 stycznia 1999 r. w związku z przejściem jego nieruchomości, zajętej pod drogę publiczną, na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, co wynika z art. 73 ust.
1. Tak rozumianemu właścicielowi nieruchomości przysługuje prawo do słusznego odszkodowania, chyba że nie złoży on wniosku w terminie wskazanym w art. 73 ust. 4 ustawy, gdyż po tym okresie ustawodawca przewidział utratę roszczenia. Złożenie natomiast wniosku w terminie powoduje ustalenie i wypłacenie odszkodowania, przy czym konieczne jest uprzednie wydanie przez właściwego wojewodę decyzji o przejściu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.
W niniejszej sprawie właścicielami nieruchomości w rozumieniu art. 73 ust. 4 w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy byli J. i F. G., bowiem to ich działka, położona w Legionowie, oznaczona nr [...] o pow. 600 m2, zajęta pod drogę gminną ul. K., przeszła na własność Gminy Legionowo. Wprawdzie 29 lipca 1999 r. zawarli oni umowę darowizny i przenieśli swoje prawo własności, w tym do tej działki, a obdarowani ujawnili swoje prawo w księdze wieczystej, jednak nie zmienia to faktu, że właścicielami nieruchomości, o jakich mowa w art. 73 ust. 4 ustawy byli J. i F. G.. Przeniesienie prawa własności tej działki nie mogło nastąpić, gdyż w dniu zawierania umowy darowizny utracili do niej prawo, choć akt notarialny czyni i ją przedmiotem darowizny. W księdze wieczystej bowiem J. i F. G. figurowali jako właściciele, bowiem decyzja Wojewody Mazowieckiego nie była jeszcze wydana i nie można było dokonać zmian właścicielskich w księdze wieczystej, o czym mowa w art. 73 ust. 3 ustawy.
Jak wynika z akt sprawy, występując z wnioskiem o odszkodowanie, w okresie wskazanym w art. 73 ust. 4 ustawy, J. i F. G. podkreślili, że czynią to, ponieważ to oni byli właścicielami działki 31 grudnia 1998 r. Mimo zatem, iż działka ta była przedmiotem darowizny 29 lipca 1999 r. uznali oni, że są uprawnieni do złożenia tego wniosku, jako właściciele. Ich interpretacja tego przepisu jest zasadna.
Z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2010 r. I OPS 3/09, na który powołały się organy i Wojewódzki Sąd, inne rozumienie art. 73 ust. 4 ustawy nie wynika. Nie twierdzi się w nim bowiem, że osoba, która była właścicielem nieruchomości zajętej pod drogę publiczną 31 grudnia 1998 r. i prawo to utraciła 1 stycznia 1999 r. nie jest uprawniona do złożenia wniosku o odszkodowanie. Podkreślono bowiem w tym wyroku, że właścicielem nieruchomości jest oczywiście osoba, której to prawo służyło 31 grudnia 1998 r. ale za właściciela może być uznana także inna osoba. Także inna osoba, zatem nie ta, o której mowa wprost w art. 73 ust. 4 ustawy.
Z tego wyroku wynika zatem, że w zależności od okoliczności sprawy od zasady, że właścicielem nieruchomości jest osoba legitymująca się tytułem własności 31 grudnia 1998 r., może być także inny podmiot. W sprawie, w której wydany został ten wyrok, osoba obdarowana przez byłego właściciela po 1 stycznia 1999 r. (jak w niniejszej sprawie), wystąpiła z wnioskiem w terminie o odszkodowanie. Właściciel nieruchomości, będący nim 31 grudnia 1998 r. z wnioskiem nie wystąpił, a uczyniła to osoba obdarowana i z przyczyn wskazanych w tym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że miała ona także prawo to uczynić.
Z uwagi zatem na naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i organy obu instancji art. 73 ust. 4 ustawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 188 i art. 203 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270).