Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 6 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1606/14

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 18 marca 2014 r. (sygn. akt II SA/Wa 1839/13), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi R. K., uchylił decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] oraz decyzję tego samego organu z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie przyznania statusu weterana poszkodowanego.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Po ostatecznym sformułowaniu wniosku, R. K. wnosił o przyznanie statusu weterana poszkodowanego. Do wniosku dołączył: zaświadczenie z Krajowego Rejestru Karnego z dnia [...] czerwca 2013 r., opinię komisyjnego badania przez biegłych lekarzy z dnia [...] marca 2011 r., orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2013 r. o całkowitej niezdolności do pracy i zaświadczenie Archiwum Wojsk Lądowych Filia Nr [...] we W. z dnia [...] lutego 2002 r. – potwierdzające, że w okresie od dnia [...] kwietnia 1967 r. do dnia [...] kwietnia 1969 r. pełnił służbę wojskową, w czasie której brał udział w walkach obronnych Paktu Układu Warszawskiego w Czechosłowacji.

Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...], Minister Obrony Narodowej, stosując art. 104 § 1 k.p.a., art. 2 pkt 1, art. 5 ust. 1 i art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 lit. a) i b) oraz pkt 3 i ust. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o weteranach działań poza granicami państwa (Dz. U. Nr 205, poz. 1203), odmówił uwzględnienia powyższego wniosku.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ dokonał analizy w/w przepisów prawa materialnego i stwierdził, że udział zainteresowanego w działaniach w Czechosłowacji w latach 1967-1969 - w ramach interwencji Wojsk Układu Warszawskiego - nie mógł być uznany za uczestnictwo w misji pokojowej lub stabilizacyjnej, o których mowa w art. 4 pkt 2 i 3 ww. ustawy o weteranach działań poza granicami państwa a - tym samym – brak było przesłanek do przyznania R. K. statusu weterana poszkodowanego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. K. podkreślał, iż jego udział w działaniach zbrojnych w Czechosłowacji miał miejsce wskutek rozkazu - w ramach pełnienia czynnej służby wojskowej - co w rezultacie doprowadziło do utraty przez niego zdrowia.

Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] Minister Obrony Narodowej, mając za podstawę art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 3 w związku z art. 5 ust. 1 i art. 8 ww. ustawy o weteranach działań poza granicami państwa - utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie.

W motywach decyzji Minister zauważył, że interwencja Wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji nie spełniała przesłanek, określonych w art. 4 pkt 3 w związku z art. 4 pkt 9 ww. ustawy o weteranach działań poza granicami państwa, co oznaczało, że podejmowanych przez nią działań nie można było uznać za działania poza granicami państwa w ramach misji pokojowej lub stabilizacyjnej albo w celu zapewnienia bezpieczeństwa państwa. Sam udział osoby w działaniach poza granicami państwa nie mógł zaś skutkować przyznaniem statusu weterana poszkodowanego, ponieważ udział taki musiał spełniać określone warunki ustawowe, które w niniejszej sprawie nie zostały spełnione.

Na wyżej przedstawioną decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lipca 2013 r. R. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniósł, że organ uchybił treści art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a., a ponadto twierdził, że w zaskarżonej decyzji błędnie przyjęto, iż interwencja Wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji nie miała charakteru działań poza granicami państwa w ramach misji pokojowej lub stabilizacyjnej albo w celu zapewnienia bezpieczeństwa państwa.

W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wnosił o jej oddalenie, powołując się na argumentację, jaką przedstawił w wydanych w sprawie decyzjach.

Uchylając – na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: "p.p.s.a." – zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd przytoczył treść art. 3 oraz art. 4 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o weteranach działań poza granicami państwa a także art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa i zauważył, że tak określony zakres podmiotowy i przedmiotowy stosowania ustawy o weteranach działań poza granicami państwa pozwalał przyjąć, iż jej postanowienia znajdują zastosowanie wobec żołnierzy i pracowników Wojska Polskiego, którzy brali udział w zagranicznych misjach wojskowych począwszy od 1953 r., tj. od daty przeprowadzenia pod auspicjami ONZ misji w Korei, na co zwrócono również uwagę w uzasadnieniu projektu ww. ustawy. W uzasadnieniu tym wskazano bowiem m.in., że aktywna polityka zagraniczna Polski oraz udział polskich żołnierzy i pracowników Wojska w licznych operacjach militarnych i pokojowych wymaga regulacji prawnej, nadającej tej grupie odrębny status i związane z nim uprawnienia.

Zaznaczono, iż w latach 1953 – 2010 w zagranicznych misjach wojskowych wzięło udział ponad 95.000 uczestników, zaś udział Polaków w utrwalaniu międzynarodowego pokoju jest wysoko ceniony przez opinię światową. Podkreślono, iż szczególną opieką powinni być objęci ci weterani, którzy doznali uszczerbku na zdrowiu w wyniku pełnienia służby oraz wykonywania pracy w misjach zagranicznych. Osoby te uczestniczyły w działaniach poza granicami państwa na zaproszenie, bądź prośbę organizacji międzynarodowych lub też konkretnego kraju, skierowaną do Rzeczypospolitej Polskiej. Weterani ci, z narażeniem zdrowia, a bardzo często również życia, wypełniali i wypełniają nadal postawione przed nimi zadania poza granicami państwa, tak aby pomóc w utrzymaniu pokoju na świecie, którego stabilność jest gwarantem pokoju dla Rzeczypospolitej Polskiej.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, Sąd podkreślił, że skarżący wywodził swoje uprawnienie z faktu uczestniczenia w walkach obronnych Paktu Układu Warszawskiego w Czechosłowacji i okoliczność ta nie była sporna. W sprawie nie mogło być zatem kwestionowane to, że skarżący – co do zasady – brał udział w działaniach poza granicami państwa, natomiast sporne było, czy udział ten mógł być kwalifikowany w kategoriach uczestnictwa w misji pokojowej lub stabilizacyjnej w ramach działań organizacji międzynarodowej. Zdaniem Sądu, Minister Obrony Narodowej winien więc przeanalizować w toku postępowania dostatecznie wnikliwie i sprawdzić, jaki charakter prawny – w świetle przepisów ustawy o weteranach działań poza granicami państwa – miała interwencja wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji, w związku z tzw. wypadkami "Praskiej Wiosny" a następnie dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, czego jednak nie uczynił.

Organ oparł bowiem odmowę przyznania skarżącemu statusu weterana poszkodowanego, twierdząc jedynie, że interwencja Wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji nie spełniała przesłanek, określonych w art. 4 pkt 3 w związku z art. 4 pkt 9 ww. ustawy.

W ocenie Sądu, stanowisko Ministra Obrony Narodowej, iż udziału skarżącego w interwencji Wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji nie można było zakwalifikować jako uczestnictwa w działaniach poza granicami państwa, w rozumieniu art. 4 pkt 2 ww. ustawy o weteranach działań poza granicami państwa, wykazywało wewnętrzną sprzeczność i niekonsekwencję, gdyż - z jednej strony - organ nie kwestionował, że skarżący brał udział w działaniach poza granicami państwa, a z drugiej – wskazywał, że sam udział osoby poza granicami państwa nie mógł skutkować przyznaniem statusu weterana poszkodowanego i z tego powodu, odmówił temu uczestnictwu waloru uczestnictwa w wojskowej misji zagranicznej, która – zdaniem Sądu – wbrew twierdzeniom organu, mogła jednak posiadać wszelkie cechy misji pokojowej i stabilizacyjnej, w rozumieniu art. 4 pkt 3 ww. ustawy.

Sąd wskazał w tym miejscu, że przepis ten swą hipotezą obejmuje dwie sytuacje prawne, odnoszące się do odmiennych stanów faktycznych. Pierwsza część tego przepisu odnosi się do tych działań, które podjęło państwo bez udziału organizacji międzynarodowych, delegując swych żołnierzy poza jego granice w celu udziału w konflikcie zbrojnym lub dla wzmocnienia sił państwa albo państw sojuszniczych, misji pokojowej, akcji zapobieżenia aktom terroryzmu lub ich skutkom, druga natomiast – dotyczy działań państwa mających na celu utrzymanie lub przywrócenie pokoju, bądź akcje zapobiegania aktom terroryzmu lub ich skutkom, podejmowanych przez organizacje międzynarodowe, w których uczestniczyli obywatele polscy skierowani przez podmioty, o których mowa w art. 4 pkt 1 lit. a)-f) ustawy o weteranach działań poza granicami państwa.

Na gruncie art. 2 pkt 1 ustawy o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa pojęcie "misji pokojowej" – jak kontynuował Sąd – ma zaś autonomiczne znaczenie względem ustawy o weteranach działań poza granicami państwa, co potwierdza art. 4 pkt 3 tej ustawy, wyraźnie rozgraniczający działania państwa podejmowane w ramach misji organizacji międzynarodowych i działania w ramach misji samego państwa. W ocenie Sądu, misja pokojowa lub stabilizacyjna nie ogranicza się - na gruncie wymienionej ustawy - tylko do działań podejmowanych pod auspicjami czy też z ramienia organizacji międzynarodowej. Także użyte w przepisie art. 2 pkt 1 ustawy o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa pojęcie "jednostki wojskowej" powinno być rozumiane a maiori ad minus, w omawianym kontekście, jako udział poza granicami państwa samych żołnierzy określonej jednostki wojskowej, nawet jeśli ta nie uległa dyslokacji.

W rezultacie, jak podkreślił Sąd, Minister Obrony Narodowej, nie uznając udziału skarżącego w interwencji Wojsk Układu Warszawskiego za działanie o charakterze pokojowym lub stabilizacyjnym, podejmowane przez organizację międzynarodową, w rozumieniu art. 4 pkt 3 w związku z art. 4 pkt 9 ww. ustawy o weteranach działań poza granicami państwa, miał jednak obowiązek ocenić, czy działanie to nie wyczerpywało przesłanek z art. 4 pkt 3 ustawy o weteranach działań poza granicami państwa w związku z art. 2 pkt 1 ustawy o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa, a tego nie uczynił. Organ był bowiem zobowiązany do ustalenia, czy udział wnioskodawcy nie nastąpił w ramach obecności jednostki lub jednostek wojskowych poza granicami państwa w celu udziału w misji pokojowej, w konflikcie zbrojnym lub dla wzmocnienia sił państwa albo państw sojuszniczych, o czym stanowi art. 2 pkt 1 ustawy o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa.

Minister był przy tym zobowiązany – jak twierdził Sąd - do ustalenia podmiotu, który skierował wnioskodawcę do Czechosłowacji. Skoro bowiem R. K. brał udział w polskim kontyngencie w ramach rzeczonej interwencji, to znaczy, że był przez określony podmiot delegowany (np. przez Ministra Obrony Narodowej), a więc istniała konieczność ustalenia także i tej okoliczności, czego nie uczyniono, nie dopełniając tym samym ciążącego na organie obowiązku.

Zdaniem Sądu, rozstrzygnięcie Ministra koncentrowało się tylko na ocenie udziału skarżącego w działaniach poza granicami państwa, jako podejmowanych przez organizację międzynarodową, przy czym odmawiało temu uczestnictwu waloru misji pokojowej i stabilizacyjnej, prowadzonej przez taką organizację. Wywód organu w tym względzie zawierał sugestię, jakoby udział skarżącego w działaniach poza granicami państwa odbywał się w sposób nieformalny, niejako "na własną rękę", gdy tymczasem z zaświadczenia Archiwum Wojsk Lądowych Filia Nr [...] we W. z dnia [...] lutego 2002 r. wynikało, że skarżący uczestniczył w walkach obronnych Wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji, a zatem jego uczestnictwo musiało mieć charakter oficjalnej delegacji państwowej, co w konsekwencji uzasadniało wniosek o pokojowym i stabilizacyjnym charakterze przeprowadzonej z udziałem skarżącego misji. Rolą organu w tym postępowaniu było więc ustalenie, czy celem tejże misji było wypełnianie ściśle określonych zadań kontrolnych i nadzorczych dla zaprowadzenia i utrzymania pokoju, zapewnienia bezpieczeństwa i ustabilizowania sytuacji w Czechosłowacji w wykonaniu Paktu państw tworzących Układ Warszawski, a jeśli tak – to w przypadku spełnienia pozostałych wymogów ustawowych - uczestnik takiej misji mógł stać się beneficjentem uprawnień wynikających z ustawy, jako że art. 4 pkt 3 ustawy o weteranach działań poza granicami państwa w związku z art. 2 pkt 1 ustawy o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa dotyczy tych działań, które podjęło państwo bez udziału organizacji międzynarodowych, delegując swych żołnierzy poza jego granice w celu udziału w konflikcie zbrojnym lub dla wzmocnienia sił państwa albo państw sojuszniczych, misji pokojowej, akcji zapobieżenia aktom terroryzmu lub ich skutkom.

Konkludując, Sąd podkreślił także, iż niedopuszczalne było dokonywanie przez organ zwężającej wykładni przepisów ustawy o weteranach działań poza granicami państwa i odnoszenie stanu faktycznego sprawy jedynie do pojęcia "organizacji międzynarodowej", użytego w art. 4 pkt 9 ww. ustawy, który istotnie w swej treści nie wymienia Układu Warszawskiego wśród podanych w nim organizacji międzynarodowych. Organ powinien bowiem brać pod uwagę również cele ustawy, które legły u podstaw jej przyjęcia przez Parlament, a także to, że nie może być ona – w świetle norm Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – podstawą dzielenia żołnierzy i ich trudu w służbie Ojczyzny na bardziej i mniej słuszny. Treść art. 19 ustawy zasadniczej wskazuje zaś, że Rzeczpospolita Polska specjalną opieką otacza weteranów walk o niepodległość, zwłaszcza inwalidów wojennych i nie powinno budzić wątpliwości, że przepis ten dotyczy wszystkich żołnierzy, którzy zarówno na polach walki w kraju, jak i na obczyźnie ponieśli ofiary, stając się niejednokrotnie inwalidami wojennymi, i zapewnia z tego tytułu specjalną opiekę państwa.

Tym samym jakiekolwiek różnicowanie żołnierzy Wojska Polskiego w przedziale czasu od 1953 – 2010 na gruncie przepisów ustawy o weteranach działań poza granicami państwa nie mogło mieć miejsca, uznanie zaś odmiennego poglądu za prawidłowy doprowadziłoby w prosty sposób do naruszenia preambuły, art. 1, art. 2 i art. 32 Konstytucji RP.

Ostatecznie, Sąd uznał, iż - z punktu widzenia ówczesnego celu interwencji Wojsk Układu Warszawskiego - udział polskich żołnierzy w działaniach prowadzonych w Czechosłowacji mógł być kwalifikowany w kategoriach misji pokojowej lub stabilizacyjnej albo zapewnienia bezpieczeństwa państwa, w rozumieniu art. 4 pkt 3 ustawy o weteranach działań poza granicami państwa w związku z art. 2 pkt 1 ustawy o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa.

Ponadto Sąd stwierdził także, iż Minister Obrony Narodowej naruszył procedury administracyjnej w postaci: art. 6, 7, 8, 9, 10 § 1, art. 11, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. i polecił by rozpoznając sprawę organ zastosował się do stanowiska wyrażonego w niniejszym wyroku.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Minister Obrony Narodowej zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:

1. 1. prawa materialnego, to jest:
2. a) art. 4 pkt. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o weteranach działań poza granicami państwa (Dz. U., Nr 205, poz. 1203) poprzez błędną jego wykładnię, która miała istotny wpływ na wynik sprawy, a także dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1117, z późn. zm.) co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
3. b) art. 2 i 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o weteranach działań poza granicami państwa w zw. z art. 19 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez błędną ich wykładnię polegającą na uznaniu weterana i weterana poszkodowanego za tożsame z pojęciem weterana walk o niepodległość, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy;
4. 2) prawa procesowego, to jest: art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne ustalenia Sądu jakoby organ nie rozpatrzył całości materiału dowodowego i nie podjął czynności do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący kasacyjnie organ wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania lub uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny -zgodnie z art. 188 p.p.s.a. wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnoszono w szczególności, że zaskarżony wyrok nie zasługiwał na akceptację. Sąd bezpodstawnie wskazał sprzeczności w działaniu organu bo w toku postępowania administracyjnego organ nie kwestionował nigdy faktu przebywania R. K. poza granicami państwa podczas wskazanej wyżej interwencji Układu Warszawskiego a okolicznością, która miała wpływ na rozstrzygnięcie sprawy był jedynie charakter podjętych przez wojska Układu Warszawskiego działań, a w dalszej części to, czy działania te były działaniami podjętymi przez organizację międzynarodową w rozumieniu art. 4 pkt. 9 cyt. ustawy o weteranach.

Autor skargi kasacyjnej zwracał w tym miejscu uwagę, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera w sobie wewnętrzną niespójność i niekompatybilność. Sąd – z jednej strony - stwierdził bowiem, że w rozpoznawanej sprawie spór dotyczył, tego, jaki charakter miało uczestnictwo skarżącego w działaniach poza granicami państwa w ramach interwencji Paktu Układu Warszawskiego w Czechosłowacji w związku z "Praską Wiosną" a z drugiej strony - ustalił jednocześnie, że organ wykazał się niekonsekwencją poglądów podając, że rzeczywiście R. K. przebywał poza granicami państwa, lecz jego pobytowi w Czechosłowacji nie sposób nadać waloru misji pokojowej lub stabilizacyjnej zgodnie z brzmieniem art. 4 pkt. 3 ustawy o weteranach w związku z art. 4 pkt. 9 ww. aktu prawnego.

W związku z tym podnoszono, że z samego faktu fizycznego przebywania uczestnika postępowania poza granicami państwa nie można było automatycznie wysnuć wniosku, iż w tym przypadku istniał obowiązek przyznania statusu weterana (lub weterana poszkodowanego). Udział w działaniach poza granicami państwa musi bowiem spełniać określone warunki ustawowe.

Twierdzono też, iż, ocena i wykładnia prawa, dokonana przez Sąd Wojewódzki, polegająca na uznaniu za tożsame praw weteranów działań poza granicami państwa oraz weteranów walk o niepodległość, wymienionych w art. 19 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, nie tylko była nieuzasadniona, ale naruszała przepisy ustawy zasadniczej oraz ustawy o weteranach działań poza granicami państwa.

Skarżący kasacyjnie akcentował też, że Sąd dokonał wadliwej wykładni art. 4 pkt 3 i 9 ustawy o weteranach działań poza granicami państwa, który zawierał definicje ustawowe. Przepis art. 4 pkt 8 obejmował zamknięty katalog "organizacji międzynarodowych", a art. 4 pkt 3 cyt. ustawy definiował pojęcie misji pokojowej lub stabilizacyjnej.

Podnoszono również, że zarzut niedochowania przez organ obowiązku zebrania całości materiału dowodowego i jego wnikliwego rozważenia w niniejszej sprawie także nie znajdował żadnych podstaw.

Poza tym, skarżący kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu wyrokowi odniesienia stricte polityczne i zawierające własne spostrzeżenia na wydarzenia historyczne, podczas, gdy utrwalone jest przekonanie, że interwencja wojsk Układu Warszawskiego była nieuzasadnionym aktem przemocy i ingerowania w wewnętrzne sprawy innego suwerennego państwa i - nota bene - została dokonana z jawnym pogwałceniem leninowskiej zasady poszanowania prawa samostanowienia narodów.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało więc wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Podstawę prawną zaskarżonego wyroku stanowiły przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Sąd Wojewódzki uznał bowiem, że decyzje Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] r. i z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] odmawiające R. K. przyznania statusu weterana poszkodowanego, zawierały błędną wykładnię prawa materialnego a także zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jako przepisy postępowania, do których naruszenia – zdaniem Sądu Wojewódzkiego – doszło w postępowaniu przed organem, wymienione zostały przepisy art. 6, 7, 8, 9, 10 § 1, art. 11, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, Minister Obrony Narodowej nie rozpatrzył bowiem przedmiotowej sprawy w sposób wyczerpujący i wnikliwy, czym naruszył art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Ponadto Sąd Wojewódzki zauważył, iż w myśl art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona i – zdaniem Sądu I instancji - także ten przepis nie został przez organ zastosowany w sprawie. Minister nie ustalił bowiem podmiotu, który skierował wnioskodawcę do Czechosłowacji, jak również nie wykazał, jaki charakter miał udział skarżącego w interwencji zbrojnej. Doprowadziło to także – jak przyjął to Sąd Wojewódzki – do uchybień w zakresie uzasadnień wydanych w sprawie decyzji, w których – poza przywołaniem przepisów prawa – Minister nie przedstawił pogłębionych rozważań na temat przesłanek uzasadniających odmowę przyznania skarżącemu statusu weterana poszkodowanego, uchybiając przez to dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. Całokształt stwierdzonych wad w zaskarżonych decyzjach, doprowadził Sąd Wojewódzki do wniosku, iż w postępowaniu administracyjnym uchybiono wręcz zasadom ogólnym kodeksu postępowania administracyjnego, wyrażonym w art. 6, 7, 8, 9, art. 10 § 1 i art. 11 k.p.a.

W skardze kasacyjnej, pomimo obszernego jej uzasadnienia, zarzuty procesowe zostały jednak ograniczone tylko do zarzutu naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Skarżący kasacyjnie zarzut ten uzasadniał zaś jedynie w ten sposób, iż twierdził, że Sąd Wojewódzki błędnie ustalił, jakoby organ nie rozpatrzył całości materiału dowodowego i nie podjął czynności do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że brak właściwych zarzutów procesowych uniemożliwił Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się w analizowanej sprawie do szeregu kwestii, podniesionych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w tym m. in. do zarzutu niespójności uzasadnienia zaskarżonego wyroku.

Co zaś tyczy zarzutu naruszenia przez Sąd Wojewódzki w/w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przypomnieć wypada, że sąd administracyjny nie stosuje procedury administracyjnej, gdyż obowiązany jest procedować w oparciu o przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z tym zgłoszenie w skardze kasacyjnej zarzutu procesowego, opartego na przepisach procedury administracyjnej winno być – co do zasady – powiązane z odpowiednim przepisem p.p.s.a. Mając jednak na uwadze treść uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. (sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1) skład orzekający uznał, że zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. winien być w tym przypadku rozumiany w ten sposób, iż Sąd I instancji wadliwie uznał, że w toku postępowania przed organem doszło do naruszenia w/w przepisów.

Zarzut ten nie jest jednak uzasadniony. Zaskarżone decyzje nie wyjaśniają bowiem w ogóle przyczyn, dla których wniosek uczestnika postępowania został uznany przez Ministra za niespełniający przesłanek, określonych w prawie materialnym. Nawiasem mówiąc same ustalenia faktyczne, dokonane przez organ nie były w tym wypadku również rzetelne. Wynika to już choćby z faktu, że błędnie ustalono w postępowaniu administracyjnym, iż R. K. brał udział w (cyt.) "walkach obronnych Paktu Układu Warszawskiego w Czechosłowacji w latach 1967-1969", podczas, gdy powszechnie jest wiadomym, że interwencja wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji miała miejsce w sierpniu 1968 r. (a nie wcześniej). Z opinii komisyjnego badania R. K. przez biegłych lekarzy z dnia [...] marca 2011 r. wynika przy tym dokładnie, że udział zainteresowanego w w/w walkach obronnych na terenie Czechosłowacji oscylował pomiędzy sierpniem a listopadem 1968 r.

Zgodzić się trzeba z Sądem Wojewódzkim, że w uzasadnieniach obu decyzji wydanych w tej sprawie zostały jedynie przytoczone odpowiednie przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o weteranach działań poza granicami państwa (Dz. U. Nr 205, poz. 1203) i ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1117, z późn. zm.). Po przedstawieniu zaś stanu prawnego, organ stwierdził jedynie, że wniosek zainteresowanego nie może zostać uwzględniony ponieważ (cyt.): " nie zostały spełnione warunki do przyznania statusu weterana poszkodowanego, określone w przepisach ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o weteranach działań poza granicami państwa". W uzasadnieniu tych decyzji próżno więc szukać wyjaśnienia przyczyn, dla których Minister takie stanowisko zajął.

Stwierdzone przez Sąd Wojewódzki uchybienia procesowe, w tym te, które niezasadnie zostały zarzucone w skardze kasacyjnej, jak i te, które w ogóle nie zostały w niej zakwestionowane, powodują konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez organ.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że aktualnie, na tym etapie sprawy, przedwczesne byłoby zajmowanie stanowiska w kwestii wykładni prawa materialnego. Tym niemniej, nie przesądzając o wyniku sprawy należy zauważyć, że uczestnik postępowania ostatecznie wnosił o przyznanie mu statusu weterana poszkodowanego poza granicami państwa, a więc podstawą materialnoprawną wniosku R. K. był przepis art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o weteranach działań poza granicami państwa. Zgodnie z treścią tego przepisu, weteranem poszkodowanym w działaniach poza granicami państwa może być osoba, która biorąc udział, na podstawie skierowania w działaniach poza granicami państwa, doznała uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku pozostającego w związku z tymi działaniami lub choroby nabytej podczas wykonywania zadań lub obowiązków służbowych poza granicami państwa, z tytułu których przyznano jej świadczenia odszkodowawcze.

Z tej przyczyny Minister powinien ustalić, czy R. K. brał udział w działaniach poza granicami państwa, czy udział ten opierał się na skierowaniu, o którym mowa w art. 4 pkt 1 lit. a) omawianej ustawy, czyli czy został skierowany (wyznaczony, delegowany, zatrudniony) do tych działań przez m. in. właściwy organ wojskowy i, czy zainteresowany doznał uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku lub choroby (o których mowa wyżej) oraz, czy przyznano mu z tego tytułu świadczenie odszkodowawcze. W tym miejscu wypada wyjaśnić, że Sąd Wojewódzki nie dopuścił – w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. – złożonego przez pełnomocnika organu dokumentu, jakim była kserokopia postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] lutego 2014 r. (sygn. akt [...]) a skarga kasacyjna faktu tego nie kwestionowała. Niezależnie od tego wskazać też trzeba, że treść w/w postanowienia była na tyle ogólna, że nic nie przesądzała.

Dokonując zatem ustaleń, w oparciu o przepis art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r., organ winien mieć też na uwadze definicję "działań poza granicami państwa", zawartą w art. 4 pkt 2 cyt. ustawy. Przepis ten przewiduje, że "działania poza granicami państwa" są to m. in. działania podjęte poza granicami państwa w ramach misji pokojowej lub stabilizacyjnej. Pojęcia te z kolei definiuje art. 4 pkt 3 ustawy, stanowiąc, że są to działania określone w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa oraz inne działania o tym charakterze podejmowane przez organizacje międzynarodowe, w których uczestniczyli obywatele polscy skierowani przez podmioty, o których mowa w art. 4 pkt 1 lit. a) – f) ww. ustawy o weteranach (...). Zwrócić jednak należy uwagę, że ustawa o weteranach (...) zawiera numerus clausus w/w organizacji międzynarodowych i nie obejmuje Układu o Przyjaźni, Współpracy i Pomocy Wzajemnej podpisanego w dniu 14 maja 1955 r. w Warszawie a zatem w rozpoznawanej sprawie istotne będzie jedynie zbadanie, czy działania podejmowane przez polskie wojsko w 1968 r. na terenie Czechosłowacji mogą być traktowane jako działania określone w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa.

W myśl zaś tego ostatniego przepisu, użycie Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa oznacza obecność jednostek wojskowych poza granicami państwa w celu udziału w: a) konflikcie zbrojnym lub dla wzmocnienia sił państwa albo państw sojuszniczych, b) misji pokojowej, c) akcji zapobieżenia aktom terroryzmu lub ich skutkom.

Z uwagi na fakt, że tzw. "wypadki Praskiej Wiosny" miały miejsce prawie 50 lat temu a zatem z całą pewnością są już wydarzeniami historycznymi, jest oczywiście w pełni dopuszczalne posługiwanie się, przy ocenie tych faktów, historyczną literaturą przedmiotu. Tym niemniej wykładnia prawa materialnego musi być zawsze dokonywana przede wszystkim w oparciu o interpretację właściwych przepisów prawnych.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.