Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 27 października 2009 r. sygn. akt II SA/Lu 420/09 oddalił skargę D. M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.
W uzasadnieniu wyroku przedstawiono następujący stan faktyczny sprawy:
D. G. wnioskiem z dnia 25 lutego 2009 r. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w O. L. o udzielenie pomocy finansowej. W piśmie z dnia 13 marca 2009 r. uzupełniającym ten wniosek wskazał potrzeby, na jakie domagał się przyznania świadczenia, to jest w szczególności: zakup środków umożliwiających konserwację i bezawaryjne korzystanie z aparatu słuchowego, na uregulowanie długu - opłacenie zaległej faktury za energię elektryczną, na podróże związane z usamodzielnieniem się, na opłatę zaległych należności za podatek gruntowy, na zakup papieru i atramentu, "biblii PHP" i na opłacenie składek na ubezpieczenie zdrowotne. Na podstawie przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz posiadanej dokumentacji organ pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą, bezrobotną, niepełnosprawną w stopniu lekkim, jest właścicielem gospodarstwa rolnego o wielkości 1,1955 ha przeliczeniowych, ponadto otrzymuje zasiłek okresowy w wysokości 114,77 zł (decyzja z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...]). Dochód D. G. ustalony zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 477 zł.
Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w O. L., działający z upoważnienia Burmistrza Miasta O. L., odmówił przyznania D. G. zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup środków umożliwiających konserwację i bezawaryjne korzystanie z aparatu słuchowego, na uregulowanie długu - opłacenie zaległej faktury za energię elektryczną, na podróże związane z usamodzielnieniem się, na opłatę zaległych należności za podatek gruntowy, na zakup papieru i atramentu do drukarki, na zakup "biblii PHP" i na opłacenie składek na ubezpieczenie zdrowotne. Odmawiając przyznania zasiłku celowego na wskazane przez skarżącego w piśmie z dnia 13 marca 2009 r. potrzeby organ podał, iż D. G. w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie wskazał rodzaju środków do konserwacji aparatu słuchowego oraz kosztów ich zakupu. Poza tym z analizy dokumentacji wynika, że Ośrodek Pomocy Społecznej w O. L. w okresie od stycznia 2008 r. do października 2008 r. udzielił D. G. wsparcia finansowego na uregulowanie należności za zużytą energię elektryczną w następującej formie i wysokości: specjalny zasiłek celowy w styczniu 2008 r. w wysokości 110 zł, zasiłek celowy w styczniu 2008 r. w wysokości 110 zł płatny przelewem na konto Zakładu Energetycznego w P., zasiłek celowy w czerwcu 2008 r. w wysokości 67,51 zł, zasiłek celowy w lipcu 2008 r. w wysokości 120 zł płatny w kasie ośrodka, specjalny zasiłek celowy w lipcu 2008 r. w wysokości 138,97 zł, zasiłek celowy w październiku 2008 r. w wysokości 80,68 zł. Organ podniósł przy tym, że skarżący nie poczynił żadnych starań w celu rozwiązania tego problemu, tj. na przykład instalacji układu przedpłatowego. Organ pierwszej instancji wskazał również, że potrzeba związana z usamodzielnieniem się nie może być pozytywnie rozpatrzona, gdyż wnioskodawca nie przedstawił planu poszukiwania pracy oraz grupy docelowej, położenia (miejscowości gdzie znajdują się zakłady pracy), pracodawców, u których chciałby podjąć zatrudnienie oraz kosztów z tym związanych. Wniosek o pomoc w zakresie uregulowania zaległych należności za podatek gruntowy nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż w ocenie organu, skarżący nie wykorzystał wszystkich możliwości w celu rozwiązania problemu, tj. nie złożył pisemnego wniosku do Burmistrza O. L. o umorzenie podatku gruntowego. Organ podniósł, że strona ma możliwość nieodpłatnego sporządzenia w Powiatowym Urzędzie Pracy w O. L. takich dokumentów jak życiorys, czy list motywacyjny. Rozważając zgłoszoną przez wnioskodawcę potrzebę przyznania mu środków na opłacenie składek na ubezpieczenie zdrowotne organ ocenił, że jako właściciel gospodarstwa rolnego o wielkości 1,1955 ha przeliczeniowych zainteresowany podlega ubezpieczeniu społecznemu, w tym zdrowotnemu, w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Z informacji udostępnionych z KRUS wynika, iż wnioskodawca nie figuruje w ewidencji osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu odwołania D. G., decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w O. L.. Kolegium podzieliło argumentację organu pierwszej instancji podkreślając, że skarżący nie umożliwił organowi ustalenia parametrów technicznych jego aparatu słuchowego (typ, model, marka), ustalenia, jakie baterie są właściwe do tego aparatu, a także ustalenia serwisu gwarancyjnego podanego na karcie gwarancyjnej. Ponadto Kolegium wskazało, że skarżący nie podejmuje działań mających na celu złagodzenie ciężaru ponoszenia opłat za energię, np. poprzez zainstalowanie licznika przedpłatowego. Kolegium uznało również, że prawidłowe było podejście organu pierwszej instancji uznające za konieczne przedłożenie przez zainteresowanego, a jeszcze lepiej wspólnego ustalenia z pracownikiem socjalnym planu usamodzielnienia się poprzez określenie terminu, czy też wskazanie pracodawców (w tym miejscowości), u których będzie dowiadywał się o możliwość zatrudnienia. Przede wszystkim słuszne było wskazanie na obowiązek osoby zainteresowanej udokumentowania faktu poszukiwania pracy, celem rozważenia przyznania mu zasiłku na podróże w związku z usamodzielnianiem się. Kolegium wskazało również, że kwota udzielonej D. G. pomocy w miesiącu marcu wyniosła 485,77 zł, a jest to kwota przekraczająca kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. D. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Skarżący zarzucił orzekającym w sprawie organom, że wydane w jego sprawie decyzje naruszają prawo. W dniu [...] października 2009 r. skarżący złożył pismo procesowe, w którym wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając organom naruszenie przepisów art. 10 i 81 K.p.a. poprzez uniemożliwienie mu wypowiedzenia się co do materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz art. 7, 9 i 80 K.p.a., przez naruszenie zasad w nich wyrażonych. Do pisma dołączył życiorys zawodowy, pismo "[...]" z 5 czerwca 2009 r., zaświadczenie z PUP w K. z 11 lutego 2009 r. oraz zaświadczenia lekarskie z 24 czerwca 2009 r. i 14 sierpnia 2009 r. Ponadto na rozprawie w dniu 15 października 2009 r. ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu złożył kserokopię pisma PGE Zakład Energetyczny P. z 30 września 2009 r. dotyczącego zestawienia obciążeń i wpłat z tytułu wykorzystanej przez skarżącego energii elektrycznej w okresie od stycznia 1999 r. do stycznia 2010 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał skargę za nieuzasadnioną.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na zasady rządzące postępowaniem administracyjnym, w toku którego dochodzi do wydania decyzji uznaniowej przytaczając brzmienie przepisów określających te zasady (art. 7, 77§ 1 i 80 K.p.a.) oraz stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie organy administracji przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami wynikającymi z powołanych przepisów. Powołując się na cele pomocy społecznej określone w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczeń powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł.
Sąd wskazał, iż z prawidłowych ustaleń organów administracji wynika, że dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 362,24 zł. Na dochód ten składają się: dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,1955 ha przeliczeniowych w wysokości 247,47 zł miesięcznie, obliczony zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy i § 1 pkt 2 litera "e" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz zasiłek okresowy w wysokości 114,77 zł miesięcznie, przyznany decyzją z dnia 19 lutego 2009 r. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Dochód skarżącego obliczony zgodnie z przepisami ustawy nie przekroczył zatem kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, warunkującego - stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy - przyznanie pomocy społecznej. Skarżący, jest osobą bezrobotną i niepełnosprawną w stopniu lekkim, spełnia więc kryteria przyznawania pomocy społecznej, określone w art. 7 ustawy.
Przyznanie świadczenia w postaci zasiłku celowego, w odróżnieniu od przyznania zasiłku stałego czy zasiłku okresowego, o jakich mowa w art. 37 i 38 ustawy, oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Organ administracji ma w tej sytuacji zapewniony pewien zakres swobody co do oceny, czy wnioskodawcy spełniającemu kryterium dochodowe należy zasiłek celowy przyznać oraz - w przypadku uznania zasadności udzielenia tej formy pomocy - w jakiej wysokości to świadczenie ustalić. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Ocena takiej decyzji przez sąd administracyjny sprowadza się do ustalenia, czy w toku wydawania decyzji organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Sąd wskazał na orzecznictwo w którym dominuje pogląd, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a.
Sąd stwierdził, że organy administracji obu instancji orzekające w sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego uznając, iż w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup środków umożliwiających konserwację i bezawaryjne korzystanie z aparatu słuchowego, na uregulowanie długu - opłacenie zaległej faktury za energię elektryczną, na podróże związane z usamodzielnieniem się, na opłatę zaległych należności za podatek gruntowy, na zakup papieru i atramentu do drukarki, na zakup poradnika określanego przez skarżącego jako "[...]" i na opłacenie składek na ubezpieczenie zdrowotne. Organy administracji uwzględniły bowiem wskazane wyżej przepisy ustawy i przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami, wynikającymi z kodeksu postępowania administracyjnego, rozważając wszystkie okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Uzasadnienia decyzji organów obu instancji są wyczerpujące, szczegółowo omawiają każdą ze zgłoszonych przez skarżącego potrzeb i zawierają wyjaśnienie przyczyn odmowy przyznania pomocy.
Prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że uniemożliwienie przez skarżącego organowi pierwszej instancji ustalenia, pomimo wyraźnego wezwania organu, parametrów technicznych aparatu słuchowego (typ, model, marka), rodzaju baterii właściwych do tego aparatu oraz serwisu gwarancyjnego podanego na karcie gwarancyjnej uzasadniało odmowę przyznania zasiłku celowego na zakup środków umożliwiających konserwację aparatu słuchowego. Takie działanie stanowi uchybienie obowiązkowi współdziałania przez osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, a tym samym uprawnia organ administracji do wydania decyzji odmownej na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi bowiem, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Zdaniem Sądu, organy administracji zasadnie również odmówiły przyznania skarżącemu zasiłku celowego na opłacenie zaległej faktury za energię elektryczną stwierdziwszy, że dotychczas udzielona pomoc w tym zakresie nie została wykorzystana na ten cel. Organy wyjaśniły, że wcześniejszą decyzją Kierownika OPS z dnia 20 stycznia 2009 r. przyznano skarżącemu świadczenie na częściowe opłacenie należności wynikającej z faktury ze energię elektryczną nr [...]. Ze znajdującego się w aktach postępowania administracyjnego wezwania do zapłaty z dnia 16 lutego 2009 r., kierowanego przez Zakład Energetyczny do skarżącego wynika, że wezwanie to dotyczy tej samej faktury. Oznacza to, że skarżący przyznanego decyzją z dnia 20 stycznia 2009 r. świadczenia w części odnoszącej się do opłaty za energię elektryczną nie przeznaczył na cel określony w decyzji, skoro nie uregulował ciążącego na nim zobowiązania. Sąd zauważył także, iż z zestawienia należności i wpłat za energię elektryczną przedstawionego przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie wynika, że należność wskazana w wymienionej wyżej fakturze uiszczona została w marcu 2009 r., a więc przed wydaniem decyzji przez organ drugiej instancji. Organy słusznie zwróciły również uwagę, iż w 2008 r. skarżącemu udzielono szeregu świadczeń z pomocy społecznej w wysokości, która pokryła jego wszelkie zobowiązania za energię elektryczną oraz że nie czyni on starań mających na celu złagodzenie ciężaru ponoszenia opłat za energię choćby przez zainstalowanie licznika przedpłatowego.
Zdaniem Sądu, brak było także podstaw do przyznania D. G. zasiłku celowego na dojazdy związane z poszukiwaniem przez niego pracy. Skarżący, wezwany przez organ w piśmie z dni 4 marca 2009 r. do wskazania planu poszukiwania pracy oraz grupy docelowej i położenia pracodawców, u których chciałby podjąć zatrudnienie oraz planowanych kosztów dojazdów, odmówił w trakcie wywiadu środowiskowego przedstawienia takiego planu, a także sporządzenia go przy udziale pracownika socjalnego. Strona uniemożliwiła w ten sposób ocenę zasadności jej wniosku w tym zakresie, co pozwalało na wydanie decyzji odmownej w myśl art. 11 ust. 2 ustawy.
Sąd podzielił stanowisko organu, że uregulowanie zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości nie stanowi "niezbędnej potrzeby bytowej", dla której zaspokojenia może być przyznana pomoc społeczna. Przepis art. 39 ust. 2 ustawy zawiera wprawdzie przykładowe wyliczenie takich "potrzeb", nie ulega jednak wątpliwości, że pojęcie to obejmuje potrzeby uzasadnione tylko podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, takich jak zachowanie życia, zdrowia i zwykłych stosunków związanych ze statusem społecznym osoby wnioskującej o zasiłek celowy. Świadczenie to ma bowiem służyć zażegnaniu trudnej i nagłej sytuacji, w której osoba zainteresowana wykazuje bezradność (por. W. Maciejko [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2009, s. 217-218). Za taką sytuację "trudną i nagłą" nie może być uznana w żadnym razie konieczność uregulowania zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości.
Z tych samych przyczyn uzasadniona była odmowa przyznania zasiłku celowego na zakup "[...]", tj. podręcznika dla projektantów HTML, programistów C lub twórców stron www.
W ocenie Sądu zasadne było również stanowisko organów administracji, które odmówiły skarżącemu udzielenia pomocy na zakup papieru i atramentu do drukarki, którą to potrzebę skarżący uzasadniał koniecznością sporządzania życiorysów i listów motywacyjnych związanych z poszukiwaniem pracy. Słusznie zwróciły uwagę organy, iż skarżący ma możliwość sporządzania wskazanych wyżej dokumentów w Powiatowym Urzędzie Pracy w O. L..
Nie naruszają prawa decyzje organów także w zakresie odmowy opłacania za skarżącego składek zdrowotnych w Narodowym Funduszu Zdrowia. Skarżący jest posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,1955 ha przeliczeniowych. W myśl art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są rolnikami lub ich domownikami w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego tych osób powstaje od dnia zgłoszenia do ubezpieczenia w trybie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 69 ust. 2). Skarżący mógłby zatem złożyć wniosek o objęcie tym ubezpieczeniem. Z pisma Kierownika Placówki Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w L. wynika, że skarżący nie figuruje w ewidencji osób ubezpieczonych, co oznacza, iż nie złożył on wniosku o objęcie go ubezpieczeniem z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego. Ponadto w świetle art. 2 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych mają prawo także inne niż ubezpieczeni osoby, które spełniają kryterium dochodowe określone w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji nie można uznać, iż opłacenie składki zdrowotnej za skarżącego w NFZ stanowi niezbędną potrzebę bytową uzasadniająca przyznanie zasiłku celowego.
Sąd miał również na względzie, że skarżący od lat objęty jest systematyczną pomocą udzielaną ze środków Ośrodka Pomocy Społecznej w O. L.. W dniu 23 marca 2009 r. organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu trzema odrębnymi decyzjami zasiłki celowe: w wysokości 200 zł na zakup żywności, w wysokości 150 zł na zakup butli z gazem, obuwia wiosennego, bielizny osobistej i środków higienicznych oraz w wysokości 21 zł na zakup baterii do aparatu słuchowego, a więc łączna kwota przyznanych zasiłków celowych wyniosła 371 zł. Skarżący w miesiącu marcu 2009 r. otrzymywał również zasiłek okresowy w wysokości 114,77 zł (przyznany na miesiące luty - kwiecień 2009 r.). Łączna wysokość pomocy w formie świadczeń pieniężnych ze środków organu pomocy społecznej w miesiącu marcu 2009 r. wyniosła więc 485,77 zł, a tym samym przekroczyła kwotę kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej.
W tych okolicznościach bezpodstawny jest zarzut skarżącego, iż organy obu instancji rozpoznając niniejszą sprawę były w stosunku do niego stronnicze. Odmowa przyznania świadczeń żądanych przez skarżącego w sytuacji, gdy skarżący jest objęty szeroko innymi formami pomocy społecznej, nie może świadczyć o braku zachowania bezstronności wobec skarżącego, ani o celowym działaniu tego organu w celu "marginalizacji i wykluczenia" skarżącego.
Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia przepisu art. 10 i 81 K.p.a., Sąd wskazał, że warunkiem koniecznym uchylenia decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania jest wykazanie, iż takie naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Do strony stawiającej taki zarzut należy wykazanie związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy. Zarzut naruszenia art. 10 i 81 K.p.a., poprzez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków, może odnieść skutek jedynie wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. (wyrok NSA z dnia 18 maja 2006 r., II OSK 831/05, ONSAiWSA 2007, nr 6, poz. 157; W. Taras, Glosa do wyroku NSA z dnia 18 maja 2006 r., II OSK 831/05, OSP 2007, nr 3, poz. 26). Skarżący nie wykazał, by został pozbawiony możliwości udowodnienia swoich twierdzeń, czy też możliwości złożenia wyjaśnień i by uchybienie tym przepisom mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W szczególności nie wykazał on, że niezawiadomienie go przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło mu dokonanie w danym postępowaniu konkretnej czynności procesowej, przykładowo złożenia dokumentu lub wskazania innych dowodów. Zarzut ten jest więc nieuzasadniony.
W toku postępowania nie uchybiono również przepisowi art. 9 K.p.a. Skarżący nie wskazał zresztą, na czym miałoby polegać naruszenie tego przepisu przez Kolegium i organ pierwszej instancji. Sąd zaś nie dopatrzył się uchybień w tym zakresie. W tej sytuacji Sąd stwierdził brak podstaw do uwzględnienia skargi.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie D. G., reprezentowany przez adwokata, wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wyrok Sądu pierwszej instancji zaskarżono w całości zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1289) przez nienależyte sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i niestwierdzenie naruszenia art. 10 § 1 i art. 81 K.p.a., mimo że brak realizacji przesłanek z tych przepisów odnośnie umożliwienia dowodów, stanowi naruszenie bezwzględnego obowiązku organu administracji, którego niewykonanie jest naruszeniem przepisów o postępowaniu administracyjnym mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Wskazując na powyższe podstawy skarga kasacyjna domagała się uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania oraz przyznania wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej za pomoc prawną świadczoną z urzędu.
Pełnomocnik wywodził, że w aktach sprawy brak jest dowodów na to, że skarżący miał zapewniony czynny udział w postępowaniu administracyjnym przed organami pierwszej i drugiej instancji, a w szczególności że organy umożliwiły skarżącemu zapoznanie się z zebranym materiałem dowodowym oraz wypowiedzenie się co do przeprowadzonych dowodów. Realizacja tego obowiązku jest możliwa przez wyznaczenie stronie odpowiedniego terminu do zapoznania się i wypowiedzenia w sprawie zebranego materiału dowodowego. Wyznaczenie tego terminu powinno nastąpić po zakończeniu postępowania dowodowego, bezpośrednio przed wydaniem decyzji. Wyznaczenie stronie terminu do realizacji tego prawa pełni funkcję ochronną interesu strony, przez stworzenie możliwości poznania i oceny całego materiału dowodowego zebranego w sprawie. Tym bardziej, że po aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu 13 marca 2009 r. zbierano jeszcze materiały dowodowe - skarżący w dniu 16 marca 2009 r. przy piśmie uzupełniającym złożył jeszcze część dokumentacji. Brak oświadczenia strony co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań stanowi uchybienie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Błędne jest w tej sytuacji stanowisko Sądu pierwszej instancji, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie narusza prawa. Oznacza to, że kontrola działalności organów administracji publicznej sprawowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie była należyta.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny w myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. jest związany podstawami skargi kasacyjnej, co oznacza że rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej z urzędu może wziąć pod rozwagę jedynie nieważność postępowania sądowego, którego przesłanki określone zostały w art. 183 § 2 P.p.s.a. Wobec tego, że w niniejszej sprawie przesłanki nieważności nie zachodzą, przedmiotem kontroli instancyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego było sprawdzenie, czy zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej są uzasadnione, a tym samym, czy skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy.
Skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie oparto na zarzucie naruszenia art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1289), powoływanej dalej "P.u.s.a." przez nienależyte sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, które pełnomocnik skarżącego upatruje w niestwierdzeniu przez Sąd pierwszej instancji naruszenia art. 10 § 1 i art. 81 K.p.a. polegającego na nieumożliwieniu stronie wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.
Tak sformułowany zarzut jest chybiony. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych zawarte są normy o charakterze ustrojowym; określają one funkcje sądów administracyjnych wyjaśniając, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zarzut naruszenia powołanych przepisów mógłby stanowić podstawę skargi kasacyjnej, gdyby sąd administracyjny odmówił rozpoznania skargi, albo rozpoznał skargę z uwzględnieniem innych kryteriów niż zgodność z prawem. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała jednak miejsca.
Z kolei art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (P.p.s.a.) określają właściwość rzeczową sądów administracyjnych stanowiąc, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki przewidziane w ustawie (§ 1) oraz że kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg m. in. na decyzje administracyjne (§ 2 pkt 1). Również i te przepisy nie mogły zostać naruszone zaskarżonym wyrokiem, gdyż skargę wniesioną przez D. G. rozpoznał sąd administracyjny, a zaskarżoną decyzję sąd kontrolował pod względem jej zgodności z prawem. To zaś, czy kontrola legalności decyzji została przez sąd administracyjny przeprowadzona z naruszeniem przepisów postępowania, nie może być utożsamiane z naruszeniem ani art. 1 P.u.s.a., ani art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł również uzasadnienia dla zarzutu naruszenia art. 134 P.p.s.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej w ogóle nie nawiązano do tego zarzutu. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest natomiast powołany do domyślania się intencji autora skargi kasacyjnej, ani też - wobec związania granicami skargi kasacyjnej - do jej uzupełniania.
Odnosząc się zaś do argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej koncentrującej się wokół zarzutu dotyczącego uchybienia art. 10 § 1 K.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji braku zapewnienia stronie możliwości wypowiedzenia się co do materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym, wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku obszernie i wyczerpująco wyjaśnił, iż wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło wnikliwie przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, w toku którego przeprowadzono aktualizacyjny wywiad środowiskowy z udziałem wnioskodawcy, zwracano się także do niego o uzupełnienie wniosku poprzez dostarczenie dodatkowych dokumentów i informacji niezbędnych do podjęcia decyzji w przedmiocie udzielenia świadczenia z pomocy społecznej. Wnioskodawcy znane były zatem zarówno ustalenia wywiadu środowiskowego, ja i treść dołączonych dodatkowo materiałów, które przecież pochodziły od niego. Okoliczność ta pozbawia racji stwierdzenie, że skarżący D. G. nie był zapoznany z materiałem dowodowym sprawy.
Przede wszystkim jednak w skardze kasacyjnej nie wykazano, jak tego wymaga art. 174 pkt 2 P.p.s.a., że niewezwanie wnioskodawcy przed wydaniem decyzji do wypowiedzenia się co do zgromadzonego w sprawie materiału, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy zwrócić uwagę, że aby skutecznie podważyć orzeczenie sądu pierwszej instancji w oparciu o podstawę kasacyjną odnoszącą się do naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a), trzeba uprawdopodobnić, że gdyby nie doszło do zarzucanego uchybienia przepisom postępowania, to orzeczenie sądu byłoby inne. Inaczej mówiąc należy wykazać, że pomiędzy uchybieniem procesowym a wydanym przez sąd orzeczeniem zachodzi związek przyczynowy tego rodzaju, że właśnie to uchybienie spowodowało wydanie orzeczenia niezgodnego z prawem. Takiego związku skarżący kasacyjnie jednak nie wykazał, co czyni zarzut procesowy bezskutecznym.
W tym stanie rzeczy, skoro zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 P.p.s.a. Stosownie do § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) pełnomocnik powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.