Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2006r., sygn. akt IV SA/Po 406/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego.
W uzasadnieniu Sąd wskazał na następujący stan faktyczny sprawy: w dniu 2 czerwca 2004r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie Filia [...] wpłynął wniosek K. P. o przyznanie zasiłku stałego.
Decyzją z dnia 1 września 2004r. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Poznania Kierownik Filii [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] działając na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i 3, art. 13 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 z późn. zm.) odmówił przyznania K. P. przebywającemu w Zakładzie Karnym w [...] pomocy pieniężnej w formie zasiłku stałego, wskazując, że formalnie rzecz biorąc jego stan majątkowy mógłby uzasadniać przyznanie wnioskowanej formy pomocy lecz przeszkodę w uzyskaniu świadczenia stanowi wyraźna regulacja zawarta w art. 13 ust. 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej.
Odwołanie od tej decyzji wniósł K. P., zarzucając jej naruszenie praw konstytucyjnych, przedstawił swoją złą sytuację zdrowotną i wydatki z tym związane.
Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...]r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W ocenie organu odwoławczego schorzenia strony wymagają pielęgnacji lecz okoliczność, iż odbywa on karę pozbawienia wolności stanowi wyraźną przeszkodę do przyznania oczekiwanej formy pomocy społecznej z uwagi na przepis art. 13 ust. 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej.
Na powyższą decyzję K. P., odwołując się do zarzutów podniesionych wcześniej w odwołaniu, złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Pełnomocnik strony popierając zarzuty i wnioski skargi wniósł o zwrócenie się z pytaniem prawnym co do zgodności treści art. 13 ust. 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż w jego ocenie zaskarżona decyzja narusza art. 32 i 67, i 69 Konstytucji.
Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2006r., sygn. akt IV SA/Po 406/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego.
Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa materialnego ani procesowego w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego, a organy orzekające w niniejszej sprawie zgodnie z obowiązującym prawem oparły się o art. 13 powołanej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64 poz. 539 z późn. zm.), który stanowi wyraźnie, że osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej (ust. 1). Osobie tymczasowo aresztowanej zawiesza się prawo do świadczeń z pomocy społecznej, a za okres tymczasowego aresztowania nie udziela się świadczeń (ust. 2).
Okolicznością niesporną jest w niniejszej sprawie fakt, że skarżący w dacie składania wniosku, aż do dzisiaj przebywa w Zakładzie Karnym odbywając karę długoletniego pozbawienia wolności, a zatem brzmienie tego przepisu nie pozostawia żadnych wątpliwości interpretacyjnych.
Wbrew zarzutom skargi, zawarta w powołanym przepisie norma nie jest w ocenie Sądu sprzeczna z postanowieniami Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, w szczególności nie jest sprzeczna z art. 32 Konstytucji. Generalnie przyjmuje się bowiem, że zakaz dyskryminacji naruszony jest wówczas, gdy Państwo odmiennie traktuje osoby znajdujące się w analogicznej sytuacji bez przedstawienia obiektywnego i rozsądnego uzasadnienia. Tymczasem istnieją podstawy do różnicowania uprawnień osób, które znalazły się w niedostatku z przyczyn losowych od osób pozbawionych wolności na skutek orzeczonej kary za popełnione przez nich przestępstwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że zgodnie z art. 2 powołanej ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa umożliwiającą osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Bezsprzecznym w niniejszej sprawie natomiast pozostaje fakt, że przebywając w Zakładzie Karnym skarżący nie jest obciążony troszczeniem się o swoje wyżywienie, stan zdrowia i zakwaterowanie, mając zapewnioną egzystencję, co do zasady nie naruszającą godności człowieka.
W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, zróżnicowanie uprawnień do pomocy społecznej osób osadzonych w zakładach karnych od osób pozostających na wolności jest usprawiedliwione celami opieki społecznej. Zważyć przy tym należy, że art. 67 Konstytucji ustanawia zasadę, iż zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa - w niniejszym przypadku art. 13 powołanej ustawy o pomocy społecznej. Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie znalazł podstaw do zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, co do zgodności art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 czerwca 2006r. skargę kasacyjną złożył pełnomocnik K. P., adwokat T. G., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie wyroku i uwzględnienie skargi. Wniesiono także o zasądzenie od Prezydenta Miasta [...] – kierownika Filii [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania ze skargi kasacyjnej w tym zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W razie uznania skargi kasacyjnej za niezasadną wniesiono o zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, według norm przepisanych.
Na zasadzie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., Nr 153, poz. 1270), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego:
art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w związku z art. 67 ust. 1 i 2 oraz art. 69 Konstytucji poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji błędne przyjęcie, iż przepis 13 ust. 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej znajduje zastosowanie w przedmiotowej sprawie, art. 193 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez jego niezastosowanie i nieprzedstawienie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego co do zgodności z Konstytucją art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej.
Pełnomocnik skarżącego podniósł, że Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej gwarantuje równość obywateli wobec prawa, zakazuje dyskryminacji pod jakimkolwiek względem oraz zapewnia wolności i prawa człowieka zgodne ze standardami międzynarodowymi, wyrażonymi między innymi w Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 roku. Ponadto, stosownie do treści art. 67 oraz art. 69 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, każdy obywatel, który z uwagi na niepełnosprawność jest pozbawiony możliwości zarobkowych, ma zagwarantowane prawo do zabezpieczenia społecznego.
Wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wydając orzeczenie w przedmiotowej sprawie, winien odstąpić od stosowania przepisu art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. Wskazany przepis stanowi wyraz dyskryminacji skarżącego poprzez pozbawienie go konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego, a więc jest sprzeczny z Konstytucją.
Podkreślono, że skarżący jest osobą spełniającą ustawowe przesłanki do uzyskania zasiłku stałego, a fakt odbywania kary pozbawienia wolności nie powinien wpływać na pozbawienie go prawa do zabezpieczenia społecznego.
W ocenie pełnomocnika skarżącego wątpliwość co do zgodności wskazanego przepisu z Konstytucją jest zasadna, zaś jej wyjaśnienie w trybie zwrócenia się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego uprawnione oraz niezbędne w celu prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw..
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności z art. 183 § 2 powołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
W rozpoznawanej sprawie zarzutem skargi kasacyjnej jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 13 ust. 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej, co zdaniem skarżącego stoi w sprzeczności z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Zarzut ten należy uznać za nietrafny.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela w pełni stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, że brzmienie art. 13 ust. 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych, wyraźnie bowiem stanowi, że osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, w związku z czym Sąd nie dopatrzył się w decyzji organu administracyjnego naruszenia konstytucyjnej równości wobec prawa, a zatem nie znalazł podstaw, pozwalających na sformułowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego o zgodność powołanego przepisu z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Artykuł 32 Konstytucji stanowi, że wszyscy są równi wobec prawa, wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne i nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny, lecz wskazać tu należy, że nakaz jednakowego traktowania dotyczy jednakowej sytuacji określonych osób, bądź też grup ludzi, zatem o naruszeniu konstytucyjnej zasady można mówić wtedy, gdy w takiej samej sytuacji różnicuje się prawa jednostki. Zasada ta nie może bowiem pozostawać w sprzeczności z zasadą praworządności wyrażoną w art. 7 Konstytucji, który stanowi, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.
Konstytucyjna zasada równości wobec prawa nie może być zatem rozumiana jako wartość bezwzględna, gdyż jej granice wyznaczają też inne zasady konstytucyjne oraz przepisy szczególne, w związku z czym art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń o zasiłek stały z opieki społecznej, co podniósł skarżący w skardze kasacyjnej.
Nadmienić także należy, że w myśl art. 67 Konstytucji, zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa, a więc w rozpoznawanej sprawie będzie to art. 13 powołanej ustawy o pomocy społecznej, który wyraźnie stanowi, że osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, w związku z czym nie ma podstaw do wyprowadzenia wniosku, że w zaskarżonym wyroku naruszono art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie sami pokonać, a zadaniem polityki społecznej jest wspieranie takich osób w dążeniu do zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, w związku z czym, z punktu widzenia celu, jaki ma spełniać opieka społeczna, istnieją podstawy do rozróżnienia uprawnień osób, które z powodów losowych znalazły się w niedostatku, od osób, które odbywają karę pozbawienia wolności za popełnione przestępstwo.
Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżący jest osadzony w Zakładzie Karnym, gdzie odbywa długoletnią karę pozbawienia wolności, co – biorąc pod uwagę wskazany wyżej przepis – wyklucza go z kręgu osób, które mogą ubiegać się o przedmiotowe świadczenie.
W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny pragnie podkreślić, że pozbawienie wolności nie jest wyrazem dyskryminacji, o której mowa w art. 32 Konstytucji, lecz karą za popełnione przestępstwo, a skarżący przebywając w zakładzie karnym nie jest obciążony troszczeniem się o swoje wyżywienie, stan zdrowia i zakwaterowanie, bowiem ma zapewnioną podstawową egzystencję, o którą nie musi zabiegać.
Uznać zatem należy, że skoro ustawodawca wprowadził przepis art. 13 powołanej ustawy o pomocy społecznej, rozgraniczając tym samym – wbrew twierdzeniom strony skarżącej – dwie różne sytuacje życiowe, to należy czytać ten przepis wprost, w jego bezpośrednim brzmieniu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 czerwca 2006r. nie narusza obowiązującego prawa.
Z tego względu, iż skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.