Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 8 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1142/21 oddalił skargę M.S. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 31 maja 2021 r., nr SKO-NP-4115-220/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia.
W skardze kasacyjnej skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wnosząc jednocześnie o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie i dopuszczenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, tj. odpisu skróconego aktu zgonu matki skarżącej.
Sądowi I instancji zarzucono:
- 1. naruszenie prawa materialnego, tj.:
- - art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615; dalej: u.ś.r.), przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, oraz że charakter opieki wykonywanej przez skarżącą umożliwia jej wykonywanie podjęcie pracy zarobkowej, podczas gdy zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy zarobkowej a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką, przy czym charakter, częstotliwość, rozmiar czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą wobec niepełnosprawnej matki uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej; nadto polegające na przyjęciu, że po stronie rodzeństwa skarżącej istnieje możliwość finansowania opieki nad matką, podczas gdy rodzeństwo skarżącej nie posiada możliwości finansowych umożliwiających finansowanie wynagrodzenia za opiekę nad matką oraz osoby te z obiektywnych przyczyn nie mogą pomagać skarżącej w opiece nad matką.
- 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżąca wykazała, że postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że pod pojęciem opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie należy rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej stopniem niepełnosprawności, a więc koniecznością wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. W ocenie skarżącej, warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały spełnione. Skarżąca codziennie wykonywała czynności opiekuńcze umożliwiające matce prawidłowe i bezpieczne funkcjonowanie. Czynności związane z opieką nad mamą skarżąca wykonywała nie tylko w ciągu dnia, ale często także w nocy. W skardze kasacyjnej podniesiono także, że wbrew stanowisku Sądu I instancji, po stronie rodzeństwa skarżącej nie istnieje możliwość zapłaty za opiekę osobie trzeciej w roli opiekuna bądź przez przekazywanie wynagrodzenia skarżącej z tytułu opieki nad matką.
Sąd w tym zakresie nie poczynił żadnych ustaleń faktycznych, nie przeprowadził postępowania dowodowego, tylko arbitralnie przyjął, że każde z rodzeństwa ma sytuację materialną na tyle dobrą, by zaspokoić w całości finansowanie opieki nad matką. Rodzaj, charakter, częstotliwość czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem jej mamy wykluczały możliwość wykonywania pracy zarobkowej. Powyższe zarzuty potwierdzają zdaniem skarżącej kasacyjnie, że postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone nieprawidłowo.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.
Skarga kasacyjna została oparta na zarzutach naruszenia zarówno przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. Zgodnie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzut kasacyjny naruszenia prawa materialnego może dotyczyć błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania. W niniejszej sprawie zarzut naruszenia prawa materialnego art. 17 ust. 1 u.ś.r. literalnie dotyczy błędnej wykładni. Uzasadnienie zarzutu błędnej wykładni związane jest z wykazaniem, że przyjęte przez Sąd I instancji rozumienie określonego przepisu narusza uznane dyrektywy interpretacyjne. Wymaga zatem z jednej strony wskazania, na czym polega błąd Sądu w interpretacji przepisu, jakie dyrektywy zostały naruszone, zaś z drugiej strony wykazania, jakie winno być prawidłowe rozumienie przepisu. Takiej argumentacji skarga kasacyjna nie zawiera i zarzut nie podważa interpretacji przepisu.
Sposób sformułowania zarzutu (błędna wykładnia polegająca na przyjęciu braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z podjęcia zatrudnienia a sprawowana opieką) wskazuje raczej na zarzut niewłaściwego zastosowania tego przepisu w okolicznościach sprawy. Zastosowanie przepisu to kwestia kwalifikacji prawnej ustalonego stanu faktycznego. Zarzut niewłaściwego zastosowania wymaga zatem wykazania, że w ustalonych okolicznościach faktycznych doszło do wadliwej kwalifikacji prawnej i stan faktyczny nie odpowiada hipotezie zastosowanej normy prawnej. Niewłaściwe zastosowanie może być zatem konsekwencją błędnej wykładni przepisu, wadliwych ustaleń faktycznych bądź obu tych uchybień łącznie.
Skoro w sprawie nie zakwestionowano wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r., to warunkiem skuteczności zarzutu niewłaściwego zastosowania tego przepisu było wykazanie naruszenia przepisów postępowania i wadliwości ustaleń faktycznych bądź oceny ustalonych okoliczności faktycznych. Organy administracji przyjęły bowiem, że ustalony w postępowaniu zakres czynności opiekuńczych nie świadczy o sprawowaniu opieki łączącej się z brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia. Przeciwko tym ustaleniom przedstawiono argumenty w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, nie został jednak postawiony adekwatny zarzut kasacyjny, dotyczący naruszenia przepisów postępowania. W odniesieniu do przepisów postępowania w skardze kasacyjnej ograniczono się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i tezy o bezpodstawnym oddaleniu skargi. Tak sformułowany zarzut naruszenia prawa procesowego, sprowadzający się do wskazania przepisu regulującego samo rozstrzygnięcie sądu, nie odpowiada zarzutowi kasacyjnemu określonemu w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. i nie jest wystarczający do merytorycznego rozpoznania.
Podstawą skargi kasacyjnej mogą być przepisy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, a nie samo rozstrzygnięcie. Orzeczenie oddalające lub uwzględniające skargę nie jest bowiem skutkiem zastosowania jedynie art. 151 lub 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., lecz następstwem ustaleń poprzedzających wydanie wyroku i zastosowania przepisów nakazujących sądowi takie ustalenia poczynić (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser, M. Wierzbowski. Warszawa 2011, s. 592-593 i powołane tam orzeczenia).
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.