Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/GI 1535/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 13 października 2021 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2848/2021/13312/MS w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do niego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:
- - art. 8 ust. 11 ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268, dalej: "u.p.s."), a przez to nie odliczenie od dochodu otrzymanego 13-tego świadczenia przez członka rodziny Skarżącej oraz nie odliczeniu należnych "odliczeń" pomniejszających dochód;
- - art. 8 ust. 3 u.p.s. a przez to błędne dokonanie obliczenia dochodu i uwzględnieniu w jego wartości zwrotu podatku dochodowego, a nie uwzględnieniu faktycznie miesięcznych kwot otrzymywanych przez rodzinę Skarżącej, nie odliczenie od dochodu otrzymanego 13-tego świadczenia przez członka rodziny Skarżącej oraz nie odliczeniu należnych "odliczeń" pomniejszających dochód,
- - art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2, art.8, art. 10, art. 11a, art. 12, art. 13, art. 9, art. 14, art. 14, art. 15, ust. 3a, ust. 3-3c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej "u.ś.r.") poprzez ich niezastosowanie i nie przyznanie świadczenia Skarżącej.
Wobec powyższego Skarżąca wniosła o zmianę wyroku w całości poprzez uwzględnienie skargi Skarżącej i przyznanie jej prawa do świadczenia, a przez to uchylenie zaskarżonych uprzednio decyzji z 27 sierpnia 2021 r. oraz decyzji Kolegium z 21 lipca 2021 r. i przyznanie Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie Skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów pełnomocnika z urzędu oraz o przeprowadzenie rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie, sposób sporządzenia skargi kasacyjnej powoduje konieczność poczynienia uwag związanych z wymogami dla skargi kasacyjnej przewidzianych w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem skarżącego – uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia przepisów postępowania – wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut naruszenia prawa materialnego, może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa.
W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej musi wykazać, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Zatem, z punktu widzenia skuteczności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów podkreślenia wymaga, że przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne.
Pełnomocnik zawodowy reprezentujący Skarżącą nie wszystkim wskazanym wymogom skargi kasacyjnej sprostał, gdyż jako zarzut skargi kasacyjnej wskazał bowiem naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2, art.8, art. 10, art. 11a, art. 12, art. 13, art. 9, art. 14, art. 14, art. 15, ust. 3a, ust. 3-3c u.ś.r. poprzez ich niezastosowanie i nie przyznanie świadczenia Skarżącej, nie precyzując, na czy to niewłaściwe zastosowanie tych przepisów miałoby polegać.
Zatem tworzenie zbitki przepisów - szeregu norm prawnych, które miał naruszyć Sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie, na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny – por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2957/12 i powołane tam orzecznictwo, wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Powołanie szeregu przepisów w zarzutach czyni często wątpliwym, jakie naruszenie jest zarzucane zaskarżonemu wyrokowi i jakie okoliczności mają wskazywać na zasadność zarzutu.
Ponadto zarzut naruszenia art. 8 u.ś.r. zawarty w petitum skargi kasacyjnej został wadliwie skonstruowany. Przepis ten dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne. Skarżąca kasacyjnie nie wskazała konkretnego przepisu, z podaniem numeru właściwej jednostki redakcyjnej aktu prawnego, który, w jej ocenie, naruszył Sąd I instancji. Zatem nie sprecyzowała zarzutu, nie przytoczyła właściwie podstaw kasacyjnych, a tym samym uniemożliwiła ustalenie granic zaskarżenia. Skoro zatem 8 u.ś.r. dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne, to Skarżąca kasacyjnie musi wskazać chociażby konkretny punkt, który - zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną - został naruszony przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Pogląd ten jest obecnie powszechnie akceptowalny w orzecznictwie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CKN 29/97, OSNC 1997 nr 6-7, poz. 96; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 2034/06; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 2520/10; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2360/19; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2362/19, źródło CBOSA). Powyższe uwagi można odnieść do art. 6 ust. 1, art. 10, art. 11a, art. 13, art. 9, art. 14, oraz art. 15 u.ś.r.
Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na dyspozycję art. 183 § 1 p.p.s.a., nie może, we własnym zakresie korygować, konkretyzować czy też uściślać zarzutów skargi kasacyjnej. Natomiast to autor skargi kasacyjnej winien przywołać podstawy kasacyjne (art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), a mianowicie wskazać konkretne przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jego zdaniem naruszył Sąd I instancji. Stanowi to jego powinność, gdyż jest on profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FSK 557/07; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1669/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1799/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1977/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1151/21, źródło CBOSA).
Należy wskazać również, iż art. 14 u.ś.r. został w petitum skargi kasacyjnej dwa razy wskazany obok siebie, zaś art. 12 został uznany za niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka (Dz. U. z 1991, nr 120, p. 526), wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. (Dz. U. z 2005, nr 95, poz. 806). Zgodnie z ust. 2 tego wyroku wymieniony wyżej przepis stracił moc z dniem 31 grudnia 2005 r.
Materialnoprawną podstawę wydania przedmiotowych decyzji, skontrolowanych przez Sąd I instancji, stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 u.ś.r. zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Celem zatem zasiłku rodzinnego jest częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Świadczenie to stanowi pomoc finansową, której udzielenie ustawodawca wyraźnie powiązał z sytuacją dziecka, któremu rodzice czy opiekunowie nie są w stanie zapewnić utrzymania z uwagi na brak dostatecznych dochodów. Przedmiotowy zasiłek jest przeznaczony na zaspokojenie potrzeb dziecka i ma służyć jego dobru, choć formalnie z przyczyn praktycznych przysługuje rodzicowi lub opiekunowi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 519/22, źródło CBOSA). W świetle przyjętych reguł wykładni Sąd I instancji prawidłowo zinterpretował znaczenie stosowanych przepisów, mając na względzie jasno określone cele ustawy.
W rozpoznawanej sprawie Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków do niego w kwietniu 2021 r., a więc na okres zasiłkowy 2021/2022, w związku z tym organy, co zasadnie zauważył Sąd I instancji, prawidłowo ustaliły dochód członków rodziny osiągnięty w 2019 r. Organ wyliczył, że kryterium dochodowe dla trzyosobowej rodziny wynosi kwotę 2292 zł (764 zł x 3). Dochód miesięczny trzyosobowej rodziny wynoszący 2523,15 zł przekracza kryterium dochodowe o kwotę 231,15 zł (2523,15 zł - 2292 zł). Łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługująca rodzinie w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 31 października 2021 r. obliczona zgodnie z art. 5 ust. 3b u.ś.r. wynosi 242,33 zł (124 zł zasiłek rodzinny + 1/12 dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, tj. 8,33 zł., dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego 110 zł) kwota zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami wynosi 11,18 zł (242,33 zł - 231,15 zł).
W zasadnej ocenie Sądu I instancji prawidłowo również organy ustalając dochód męża Skarżącej nie wzięły pod uwagę dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego przysługujące emerytom i rencistom otrzymanego przez męża skarżącej w 2019 r.
Za chybione należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące nie zastosowania przez organy przy wyliczeniu dochodu rodziny art. 8 ust. 3 oraz art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej. Podkreślić należy bowiem, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wyrok Sądu I instancji jest zgodny z prawem.
Wobec uznania, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi Skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 § 1 p.p.s.a. i art. 258-261 p.p.s.a.