Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, postanowieniem z dnia 22 czerwca 2021 r. odrzucił skargę T. K. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 września 2017 r., sygn. akt II SA/Po 932/15 oddalającym jego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Wojewódzki wskazał, że T. K. wniósł skargę o wznowienie ww. postępowania sądowoadministracyjnego z powodu nieważności wydanego w nim wyroku z dnia 6 września 2017 r., żądając uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia w całości i ponownego rozpoznania jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczeń z pomocy społecznej. W uzasadnieniu skargi o wznowienie skarżący wyjaśnił, że podstawą jego żądania jest przepis art. 271 pkt 2 p.p.s.a., albowiem "w sprawie toczącej się pod sygn. akt II SA/Po 932/15 nie posiadał zdolności procesowej" i nie był należycie reprezentowany, a wskutek naruszenia przepisów prawa w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu - został pozbawiony możności działania.
Ponadto, skarżący wskazał, że w tożsamej sprawie pod względem faktycznym i prawnym, toczącej się pod sygn. akt II SA/Po 176/20 zostało mu przyznane prawo pomocy w postaci pełnomocnika z urzędu, zaś w sprawie II SA/Po 932/15 odmówiono mu przyznania tego prawa. W konsekwencji, zdaniem skarżącego, poprzez nieprzyznanie mu pełnomocnika z urzędu, mającego reprezentować jego interesy, doszło do naruszenia jego praw - w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a.
W ocenie Sądu Wojewódzkiego, treść skargi T. K. o wznowienie postępowania nie pozwalała stwierdzić, że została ona oparta na ustawowej przesłance wznowienia, wynikającej z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Sąd podkreślił, że zgodnie z poglądem wyrażonym w orzecznictwie, samo sformułowanie podstawy wznowienia postępowania w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza jeszcze, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Jeżeli bowiem już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi, to taka skarga nie jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia i podlega odrzuceniu. Wnioskodawca obowiązany jest bowiem do przedstawienia, odpowiadających treści przepisów, argumentów odnoszących się do ustawowych przesłanek wznowienia. Dopiero więc takie wskazanie podstaw wznowienia postępowania pozwala na rozpoznanie merytoryczne skargi.
W związku z tym, odwołując się do treści przepisu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie skarżący w toku całego postępowania sądowoadministracyjnego zarejestrowanego pod sygnaturą akt II SA/Po 932/15 miał możliwość realizacji swoich uprawnień procesowych, z czego korzystał, przedstawiając swoje stanowisko w sprawie w formie pism procesowych czy wnosząc kilkakrotnie wnioski o przyznanie pomocy w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu. T. K. nie był reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, występował w sprawie osobiście.
Ponadto, skarżący korzystał również ze swoich uprawnień poprzez składanie środków zaskarżenia na postanowienia referendarza sądowego rozpoznającego jego wnioski o przyznanie prawa pomocy. Wszystkie złożone przez niego sprzeciwy w tym przedmiocie zostały rozpoznane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na posiedzeniach niejawnych w składzie jednego sędziego (postanowienie o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia k. 51 w aktach sprawy II SA/Po 932/15, zarządzenie referendarza sądowego WSA w Poznaniu z dnia 3 sierpnia 2016 r. k.110 w aktach sprawy II SA/Po 932/15, postanowienie z dnia 24 lutego 2017 r. WSA w Poznaniu o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego k.173 w aktach sprawy II SA/Po 932/15).
Prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 września 2017 r. w sprawie II SA/Po 932/15, skarga T. K. została oddalona. Skarżący nie stawił się na ogłoszenie wyroku, mimo prawidłowego zawiadomienia o terminie rozprawy (k.204 w aktach sprawy II SA/Po 932/15).
Powyższe, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, prowadziło do wniosku, że bezpodstawny był postawiony w skardze o wznowienie postępowania zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów prawa prowadzący do nieważności postępowania, ponieważ wskazana - jako na podstawa wznowieniowa - przesłanka określona w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. w tym przypadku w rzeczywistości nie wystąpiła. Ponadto, Sąd Wojewódzki zwrócił też uwagę, że skarżący błędnie utożsamiał odmowę przyznania mu prawa pomocy z "brakiem zdolności procesowej" i brakiem "należytej reprezentacji". Tymczasem nie oznacza braku należytej reprezentacji sytuacja, w której strona nie jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego. W odniesieniu do osób fizycznych przedmiotowa podstawa wznowienia występuje wówczas, gdy nie mają one zdolności do czynności prawnych i z tej przyczyny muszą być w postępowaniu sądowym reprezentowane przez przedstawicieli ustawowych.
Skarżący nie był zatem nienależycie reprezentowany, ani nie wystąpił po jego stronie brak zdolności procesowej, ponieważ w uzasadnieniu skargi nie powołuje się nawet na to, aby w toku postępowania sądowego nie miał zdolności do czynności prawnych.
Reasumując, Sąd Wojewódzki stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności stanowiących podstawę do wznowienia postępowania sądowego. Samo bowiem sformułowanie skargi w sposób odpowiadający przepisowi art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie było wystarczające do uznania, że skargę oparto na ustawowej podstawie wznowienia. Taka zaś skarga, jako nie oparta na ustawowej podstawie wznowienia, podlegała odrzuceniu. W tej sytuacji trudno więc było również mówić o dochowaniu terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania sądowego, skoro trzymiesięczny termin, wskazany w art. 277 p.p.s.a., liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o ustawowej podstawie wznowienia, a której w niniejszej sprawie brak.
W tym stanie rzeczy Sąd I instancji, uznając, że skarga T. K. o wznowienie postępowania sądowego nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia - stosownie do dyspozycji art. 280 § 1 p.p.s.a.- odrzucił ją.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł T. K., zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: (cyt.): "art. 280 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 49 § 1 w zw. z art. 276 p.p.s.a. polegające na niewezwaniu skarżącego do uprawdopodobnienia przytoczonych przez skarżącego okoliczności wskazanej przez skarżącego ustawowej przyczyny wznowienia, co doprowadziło do przedwczesnego i niezasadnego odrzucenia skargi o wznowienie."
W oparciu o powyższy zarzut, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wg norm przepisanych. Ponadto oświadczył, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wnosiło o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd kasacyjny, który - w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji - nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż nie była ona zasadna.
Formułując zarzut naruszenia art. 280 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 49 § 1 w zw. z art. 276 p.p.s.a., autor skargi kasacyjnej wskazywał, że skoro Sąd Wojewódzki uznał, iż w skardze o wznowienie postępowania skarżący niewystarczająco uprawdopodobnił przywołane w niej podstawy i okoliczności dopuszczalności wznowienia postępowania sądowego, to - zgodnie z art. 280 § 2 p.p.s.a. - powinien zażądać od zgłaszającego skargę uprawdopodobnienia tych okoliczności, a czego w tej sprawie zabrakło i co doprowadziło do przedwczesnego odrzucenia skargi.
W związku z tym wyjaśnić w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 270 p.p.s.a., w przypadkach przewidzianych w dziale dotyczącym wznowienia postępowania - Dział VII ustawy - można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Znaczenie instytucji wznowienia postępowania sprowadza się do stworzenia możliwości ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej już prawomocnym orzeczeniem sądu, o ile zachodzą enumeratywnie wyliczone w ustawie przyczyny wznowienia postępowania.
Wskazanie właściwej, ustawą określonej, podstawy wznowienia postępowania stanowi wymóg formalny skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego (art. 279 p.p.s.a.). Przy czym - co istotne - podanie podstawy wznowienia postępowania powinno zawierać powołanie i wyraźne określenie, które z podstaw wymienionych w art. 271-274 p.p.s.a. uzasadniają wznowienie postępowania w danej sprawie. Natomiast uzasadnienie podstaw wznowienia powinno zawierać w szczególności powołanie okoliczności powodujących istnienie wskazanej podstawy wznowienia.
Ponadto niezależnie od szczególnych wymagań formalnych, przewidzianych dla skargi o wznowienie w art. 279 p.p.s.a., powinna ona odpowiadać warunkom określonym w przepisach art. 46 – 47 p.p.s.a. Warunkiem nadania skardze o wznowienie prawidłowego biegu jest zaś spełnienie zarówno ogólnych wymogów procesowych jak i tych szczególnych, stanowiących niezbędne elementy treściowe.
Na mocy art. 276 p.p.s.a. do skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio m. in. regulację zawartą w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którą sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Na tej więc podstawie przewodniczący, badając skargę o wznowienie pod względem dochowania warunków formalnych, wskazanych w art. 46-47 oraz art. 279 p.p.s.a., powinien wezwać stronę (jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika) do uzupełnienia w wyznaczonym terminie dostrzeżonych w tym zakresie braków i określić rygor w postaci odrzucenia skargi.
Kolejnym etapem badania skargi o wznowienie jest procedura przewidziana w art. 280 p.p.s.a. Na tym etapie Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Celem badania, o którym mowa w ww. przepisie, jest stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki, które umożliwiają merytoryczne rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania. Podstawą tej oceny są w zasadzie twierdzenia zawarte w skardze, zaś wynikiem tego badania – stosownie do treści art. 280 § 1 zd. drugie p.p.s.a. - jest odrzucenie skargi bądź wyznaczenie rozprawy (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz pod red. prof. R. Hausera i prof. M. Wierzbowskiego, Wydawnictwo C.H.BECK, Warszawa 2011, str. 900, 905-906; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, J. P. Tarno, Wyd. 4., Lexis Nexis, Warszawa 2010, str. 628).
Dodać trzeba, że badając skargę o wznowienie w trybie art. 280 § 1 p.p.s.a., sąd ma również możliwość wezwania wnoszącego skargę do naprawienia określonych uchybień skargi. Stosownie bowiem do treści art. 280 § 2 p.p.s.a., na żądanie sądu zgłaszający skargę o wznowienie postępowania obowiązany jest uprawdopodobnić okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia.
W orzecznictwie podkreśla się jednak, że nie w każdym przypadku należy się zwrócić do strony skarżącej o uzupełnienie braków w trybie art. 49 p.p.s.a. w zw. z art. 280 § 2 p.p.s.a. Nie istnieje zaś taka konieczność, gdy już z samego uzasadnienia skargi wynika, że podnoszona przesłanka nie zachodzi bądź wyraźnie nie jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia (zob. postanowienie NSA z 31.08.2006, sygn. akt I OSK 1006/06).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do zastosowania przez Sąd Wojewódzki art. 49 p.p.s.a. w zw. z art. 280 § 2 p.p.s.a. poprzez wezwanie skarżącego do uprawdopodobnienia okoliczności stwierdzających dopuszczalność wznowienia.
Jak wynika bowiem z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, przyczyną odrzucenia skargi o wznowienie postępowania było w tym wypadku stwierdzenie przez Sąd I instancji, iż (cyt.): "skarga T. K. o wznowienie postępowania sądowego nie jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia." Stwierdzenie to zostało zaś poprzedzone głęboką analizą okoliczności przedstawionych przez skarżącego w kontekście wskazywanej przez niego przesłanki wznowienia z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Sąd I instancji w sposób bardzo szczegółowy omówił procedurę badania dopuszczalności skargi w trybie art. 280 p.p.s.a., podkreślając przy tym, iż samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi.
Następnie, wskazując na konkretne okoliczności powoływane przez skarżącego mające - w jego ocenie - świadczyć o nieważności postępowania, którego wznowienia żąda, Sąd Wojewódzki stwierdził, iż (cyt.): "bezpodstawny jest postawiony w skardze o wznowienie postępowania zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów prawa prowadzący do nieważności postępowania, ponieważ wskazana na podstawie wznowieniowej przesłanka określona w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. w tym przypadku nie wystąpiła."
Skoro zatem Sąd I instancji w sposób jednoznaczny stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż podnoszona przez skarżącego podstawa nie zachodziła (co zostało poprzedzone szczegółową analizą okoliczności przedstawionych przez skarżącego w kontekście przesłanki nieważności postępowania), to w takiej sytuacji - przy braku stosownych zarzutów skargi kasacyjnej zmierzających do podważenia samej tej oceny - nie sposób zarzucić Sądowi Wojewódzkiemu, iż był zobligowany wezwać wnoszącego skargę o wznowienie do uzupełnienia jej braków w trybie art. 49 p.p.s.a. w zw. z art. 280 § 2 p.p.s.a., zaś brak tego wezwania bezpośrednio rzutował na treść zapadłego rozstrzygnięcia poprzez zamknięcie skarżącemu drogi do merytorycznego rozpoznania sprawy.
Z tych przyczyn zarzut naruszenia art. 280 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 49 § 1 w zw. z art. 276 p.p.s.a. nie mógł zostać uwzględniony a to prowadziło do wniosku, iż skarga kasacyjna nie była usprawiedliwiona.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosku o zwrot kosztów postępowania, wyjaśnić wypada, że w przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie określono podstawy prawnej do zasądzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 4 lutego 2008 r. sygn. I OPS 4/07, ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 23), a takim jest postanowienie o odrzuceniu skargi. Tym samym wniosek nie podlegał uwzględnieniu.