Uzasadnienie
Wyrokiem z 11 lipca 2013 r., IV SA/Wa 69/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. R. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zmiany użytku gruntowego.
W uzasadnieniu, Sąd pierwszej instancji podkreślił, że przy rozpatrywaniu skargi doszło do naruszenia przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., w stopniu pozbawiającym stronę udziału w postępowaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że zawiadomienie o terminie rozprawy na dzień 11 sierpnia 2013 r., wysłane skarżącemu, zostało doręczone sołtysowi zgodnie z drukiem, który przewiduje taki sposób doręczenia (k. 70 akt sądowych). Przy czym, w ocenie Sądu druk ten nie jest dostosowany do procedury sądowoadministracyjnej i jego zastosowanie powodować może uchybienia w doręczaniu pism sądowych w takim postępowaniu, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie.
Stosownie do art. 65 § 2 p.p.s.a., do doręczania pism w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez pocztę stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym, jeżeli przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie stanowią inaczej. Oznacza to, że doręczenia pism w tym postępowaniu należy dokonywać z uwzględnieniem przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z 2010 r. Nr 190, poz. 1277), które zostało wydane z delegacji przepisu art. 131 § 2 k.p.c.
Z kolei, przepis art. 138 § 1 k.p.c. stanowi, że jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo sądowe dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu, dozorcy domu lub sołtysowi, jeżeli osoby te nie są przeciwnikami adresata w sprawie i podjęły się oddania mu pisma. Analogiczny przepis, który znajduje się w procedurze sądowoadministarcyjnej nie przewiduje możliwości doręczenia w takiej sytuacji korespondencji sądowej sołtysowi (por. art. 72 p.p.s.a.). W takiej sytuacji – wobec regulacji art. 65 § 2 p.p.s.a. – nie jest możliwe zaakceptowanie doręczania w procedurze przed sądem administracyjnym pism także sołtysowi, pomimo, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 12 października 2010 r. taką możliwość doręczycielowi gwarantuje.
Tym samym, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie miał możliwości udziału w postępowaniu przed sądem ze względu na nieprawidłowe zawiadomienie o terminie rozprawy i nie odniósł się w uzasadnieniu do kwestii merytorycznych.
Skargę kasacyjną od opisanego wyroku wniósł Prokurator Generalny. Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
- 1. art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. w zw. z art. 65 § 2 i art. 72 § 1 p.p.s.a., polegające na pozbawieniu strony możności obrony swoich praw z powodu wadliwego doręczenia zawiadomienia o rozprawie sołtysowi zamiast adresatowi, w sposób uniemożliwiający mu uczestnictwo w rozprawie, co stanowi przesłankę nieważności postępowania,
- 2. art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. w zw. z art. 151 w zw. z art. 109 p.p.s.a., polegające na wydaniu wyroku oddalającego skargę w sytuacji, w której z powodu pozbawienia strony możności uczestnictwa w rozprawie nieuprawnione było rozstrzyganie co do istoty, ponieważ w chwili wyrokowania istniały przesłanki do odroczenia rozprawy, co stanowi przesłankę nieważności postępowania,
- 3. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez nieprzedstawienie i niewyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia, polegającego na oddaleniu skargi, a jedynie wskazanie i wyjaśnienie ujawnionych po wydaniu wyroku naruszeń postępowania stanowiących podstawę jego nieważności, przez co dopuszczono do sprzeczności sentencji wyroku z treścią jego uzasadnienia.
Z uwagi na przedstawione zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym – stosownie do treści art. 182 § 2 p.p.s.a.
W uzasadnieniu, Prokurator Generalny podkreślił, że zgodnie z art. 65 p.p.s.a., do doręczania pism w postępowaniu sądowym przez operatora pocztowego stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym, z uwzględnieniem odrębności wynikających z ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odrębne uregulowanie zawiera art. 72 § 1 p.p.s.a., w którym wśród podmiotów, którym doręcza się pisma w razie nieobecności adresata nie został wymieniony sołtys.
Doręczenie o rozprawie zostało doręczone nie skarżącemu a sołtysowi, a więc w dacie rozprawy istniały przesłanki do odroczenia postępowania określone w art. 109 p.p.s.a. Ponieważ Sąd wydał wyrok oddalający skargę, rozstrzygnięcie nastąpiło z obrazą art. 151 w zw. z art. 109 p.p.s.a.
Z tego względu, w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, skarżący został pozbawiony możności obrony swoich praw, a więc wystąpiła przesłanka określona w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna mogła zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, ponieważ sformułowano w niej wyłącznie zarzuty naruszenia przepisów postępowania, Prokurator Generalny powołał art. 182 § 2 p.p.s.a., a uczestnicy postępowania w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądali przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania. W sprawie objętej skargą kasacyjną wystąpiły okoliczności wskazane w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., prowadzące do nieważności postępowania sądowoadministracyjnego poprzez pozbawienie skarżącego możności obrony jego praw w postępowaniu sądowym.
Zgodnie z art. 65 § 2 p.p.s.a., do doręczania pism w postępowaniu sądowym przez operatora pocztowego, stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym, jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej. I tak, przepis art. 138 § 1 k.p.c. stanowi, że jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo sądowe dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu, dozorcy domu lub sołtysowi, jeżeli osoby te nie są przeciwnikami adresata w sprawie i podjęły się oddania mu pisma. Jednakże, porównanie art. 138 § 1 k.p.c. z art. 72 § 1 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, że w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi został ograniczony katalog podmiotów, którym można doręczyć pismo w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu. Stosownie do treści art. 72 § 1 p.p.s.a., jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu lub dozorcy, jeżeli osoby te nie mają sprzecznych interesów w sprawie i podjęły się oddania mu pisma.
Zatem, na podstawie art. 65 § 2 p.p.s.a., reguły określone w art. 138 § 1 k.p.c. należy stosować z uwzględnieniem art. 72 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że nieskuteczne było doręczenie zawiadomienia o rozprawie skierowane do A. R., ponieważ odebrał je sołtys (k. 70 akt sądowych). Pomimo okoliczności uzasadniającej odroczenie rozprawy (art. 109 p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w dniu 11 lipca 2011 r. przeprowadził rozprawę i ogłosił wyrok. Tym samym, zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. w zw. z art. 65 § 2, art. 72 § 1 i art. 109 p.p.s.a.
W związku ze stwierdzoną nieważnością postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny nie badał pozostałych zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
W związku z powyższym, uznając, że doszło do pozbawienia skarżącego możności obrony jego praw w postępowaniu sądowym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.