Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I SA/Dwa 134/16, po rozpoznaniu skargi T.G. uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] oraz postanowienie Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania treści aktów administracyjnych.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
T.G. wnioskiem z dnia 3 listopada 2015 r. wystąpiła do Centrum Pomocy Społecznej [...] m.in. o sprostowanie stanu faktycznego przedstawionego w 1) postanowieniu z dnia [...] października 2015 r., nr [...] oraz 2) w decyzjach z dnia [...] października 2015 r., nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].
Prezydent [...] postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] odmówił sprostowania treści zawartych w orzeczeniach objętych wnioskiem T.G. z dnia 3 listopada 2015 r. W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził, że żądania T.G. zawarte w jej wniosku z dnia 3 listopada 2015 r. nie mieszczą się w katalogu przesłanek do prostowania błędów pisarskich i rachunkowych oraz innych oczywistych omyłek, o których mowa w art. 113 § 1 k.p.a.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu zażalenia T.G., postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji z dnia [...] listopada 2015 r. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że wniosek T.G. z dnia 3 listopada 2015 r. zawiera żądanie sprostowania treści zawartych we wskazanych przez nią rozstrzygnięciach (postanowieniu i decyzjach), w szczególności dotyczących przytoczonego w uzasadnieniach tych rozstrzygnięć stanów faktycznych, przedstawiających aktualną sytuację życiową wnioskodawczyni oraz ustaleń poczynionych w trakcie przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Zatem w sprawie nie ma zastosowania art. 111 § 1 k.p.a., dotyczący sprostowania pouczenia zamieszczonego w wydanych decyzjach, gdyż sprostowanie takiego pouczenia wnioskodawczyni się nie domagała. Jeżeli natomiast chodzi o art.113 § 1 k.p.a, to sprostowanie, o jakim mowa w tym przepisie, może dotyczyć tylko oczywistych błędów pisarskich, rachunkowych, czy innych błędów (niewłaściwego użycia wyrazów, zwrotów, błędnej pisowni, niezamierzonego opuszczenia jednego lub kilku wyrazów, wyrażeniu myśli niezgodnej z intencją organu przez przeoczenie lub niewłaściwy dobór słów).
Natomiast przedmiotem takiego sprostowania nie mogą być fałszywe, w ocenie odwołującej się, ustalenia faktyczne organu administracji. Tym samym organ I instancji zasadnie odmówił sprostowania treści orzeczeń wymienionych we wniosku z dnia 3 listopada 2015 r.
Powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] T.G. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze domagała uchylenia zaskarżonego postanowienia. Powołując się na wyrok WSA w Warszawie o sygn. akt VI SA/Wa 823/08, wskazała, że fałszywy stan faktyczny, który nie odpowiada prawdzie, wymaga sprostowania, czy uzupełnienia zgodnie z art. 144, art. 138 § 2, art. 113 § 1, art. 122, art. 71, art. 68 § 2 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.
Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a."), uwzględnił skargę T.G., uchylając postanowienia organów obu instancji. W pisemnych motywach orzeczenia Sąd I instancji zgodził się z organami orzekającymi w sprawie, że stosownie do art. 113 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej w drodze postanowienia może z urzędu lub na żądanie strony prostować błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez siebie decyzjach. Ten tryb znajduje zastosowanie do eliminacji wszelkich oczywistych błędów i omyłek, w szczególności pisarskich i rachunkowych, które mogą pojawić się w decyzjach organu oraz w postanowieniach (art. 126 k.p.a.). Jednak wbrew twierdzeniom organów podanie T.G. z dnia 3 listopada 2015 r. nie zawiera żądania sprostowania, w trybie art.113 § 1 k.p.a., treści wymienionych we wniosku 7 decyzji oraz postanowienia.
We wspomnianym wniosku oraz zażaleniu T.G. zarzuciła organowi pomocy społecznej mataczenie i fałszowanie stanu faktycznego w wywiadzie środowiskowym, w szczególności w zakresie: zawyżenia dochodu za sierpień i wrzesień 2008 r., prowadzenia z synem wspólnego gospodarstwa domowego, rozmiaru wydatków ponoszonych na utrzymanie, pomijania skali wydanych przez organ decyzji odmownych na wnioskowane cele, błędnych stwierdzeń o: "niewpuszczeniu pracownika socjalnego do mieszkania, samodzielnym decydowaniu przez skarżącą o terminie i godzinie przeprowadzenia wywiadu, postawie roszczeniowej, ciemnym i dusznym pomieszczeniu".
Z kolei z treści skargi, w tym wskazywanych przepisów art. 68 § 2, art. 71 i art. 138 § 2 k.p.a. i powołanego wyroku WSA w Warszawie o sygn. akt VI SA/Wa 823/08 (dostępnego w bazie orzeczeń NSA), wynika, że skarżąca w podaniu z dnia 3 listopada 2015 r. zarzuciła organowi wydającemu wskazane postanowienie i decyzje to, że oparł on swe rozstrzygnięcia na wadliwie sporządzonym wywiadzie środowiskowym, stanowiącym szczególnego rodzaju protokół w rozumieniu przepisów k.p.a., który zawierał błędne ustalenia faktyczne, co w konsekwencji świadczy o wadliwości wydanych w jej sprawie rozstrzygnięć.
Zdaniem WSA w Warszawie uwadze organów umknęło zatem to, że podanie T.G. z dnia 3 listopada 2015 r. zawierało zarzuty mające podważyć zasadność wydanych 7 decyzji i postanowienia. Skoro więc wskazane podanie zostało wniesione do organu I instancji w terminie otwartym do wniesienia zażalenia od postanowienia i odwołań od decyzji, to należało temu podaniu nadać bieg właściwy dla wskazanych, zwyczajnych środków zaskarżenia. Skarżąca w podaniu z dnia 3 listopada 2015 r. nie domagała się bowiem sprostowania oczywistych błędów, czy omyłek, lecz kwestionowała poczynione przez organ w uzasadnieniu zaskarżonych aktów ustalenia faktyczne. To, że T.G. w swym podaniu domagała się "sprostowania" – jej zdaniem – fałszywego stanu faktycznego nie miało przesądzającego znaczenia dla kwalifikacji żądania zawartego w jej podaniu. W tym zakresie pierwszoplanowe znaczenie miała treść podania, a nie używane przez skarżącą pojedyncze zwroty. Organy powinny mieć na uwadze to, że skarżąca nie ma wykształcenia prawniczego, a zatem może używać pewnych zwrotów zamiennie lub nieprecyzyjnie.
W ocenie WSA w Warszawie Prezydent [...] i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wadliwie zakwalifikowali podanie skarżącej z dnia 3 listopada 2015 r. jako wniosek o sprostowanie treści postanowienia i 7 decyzji, a zatem w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 113 § 1 i art. 126 w zw. z art. 7 k.p.a., a w przypadku organu odwoławczego dodatkowo do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego w ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent [...] powinien najpierw przyjąć, że podanie z dnia 3 listopada 2015 r. zawiera zażalenie na postanowienie z dnia [...] października 2015 r. oraz odwołania od decyzji z dnia [...] października 2015 r. o odpowiednich numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], a następnie nadać tym środkom zaskarżenia właściwy bieg.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku WSA w Warszawie wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. Organ skarżący kasacyjnie zaskarżając wyrok w całości, wniósł o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciło naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. z związku z art. 113 § 1 k.p.a., art. 126 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 144 k.p.a., poprzez błędne uznanie, iż podanie skarżącej z dnia 3 listopada 2015 r. ze względu na swoją treść winno być uznane jako zażalenie na postanowienie z dnia [...] października 2015 r. i odwołanie od decyzji z dnia [...] października 2015 r. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz rozpoznane we właściwym dla nich trybie, podczas gdy podanie to zawierało wniosek o sprostowanie postanowienia i 7 decyzji administracyjnych, a co za tym idzie, Kolegium prawidłowo nadało mu bieg właściwy dla tego rodzaju spraw, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skarga winna być oddalona.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej oraz organ skarżący kasacyjnie wyjaśnił, że Prezydent [...] w dniach [...] i [...] października 2015 r. wydał szereg decyzji odmawiających T.G. przyznania wnioskowanych przez nią zasiłków. I tak:
- 1) decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] odmówił przyznania świadczenia w formie posiłków w barze "[...]", 2) decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] odmówił przyznania świadczenia w formie: specjalnego zasiłku celowego na zakup żyrandoli, mebli kuchennych, żarówek, leków, środków higieny osobistej, ręczników, żywności, środków czystości, na podstawowy asortyment do ciepłych posiłków, na zakup farby do malowania ścian, na montaż zamka do skrzynki pocztowej, 3) decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] odmówił przyznania świadczenia w formie: specjalnego zasiłku celowego na zakup pościeli oraz na zakup bielizny, 4) decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] odmówił przyznania świadczenia w formie: specjalnego zasiłku celowego na zakup leków, papieru i pisaków, 5) decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] odmówił przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności, 6) decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] odmówił przyznania świadczenia w formie: specjalnego zasiłku celowego na zakup żyrandoli, zamka do skrzynki pocztowej, maszyny do pisania, papieru i pisaków, 7) decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] odmówił przyznania świadczenia w formie: specjalnego zasiłku celowego na montaż zamka do skrzynki pocztowej, na montaż krat do okien, na zakup papieru do pisania, papieru toaletowego, proszku i past higienicznych oraz odzieży i poduszki elektrycznej. Nadto postanowieniem z dnia [...] października 2015 r., nr [...] Prezydent [...] odmówił sprostowania: 1) treści zawartych w piśmie urzędowym Centrum z dnia 3 stycznia 2014 r., nr [...], 2) kwoty dochodu T.G. zawartej w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 25 czerwca 2015 r., 3) kwoty dochodu T.G. zawartej w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 23 lipca 2015 r.;
- 4) kwoty dochodu T.G. zawartej w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 21 sierpnia 2015 r. Od wszystkich powyższych orzeczeń T.G. wniosła zwykłe środki zaskarżenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzjami z dnia [...] listopada 2015 r. odpowiednio o numerach: 1) [...];
- 2) [...];
- 3) [...];
- 4) [...];
- 5) [...];
- 6) [...];
- 7) [...] utrzymało w mocy wszystkie wskazane decyzje Prezydenta [...], natomiast postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] uchyliło postanowienie Prezydenta [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...]. Wszystkie powyższe orzeczenia zostały następnie zaskarżone przez T.G. do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnymi wyrokami z dnia 19 sierpnia 2016 r. oddalił skargi T.G. na wyżej wymienione decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (sygn. akt odpowiednio: I SA/Wa 101/16; I SA/Wa 97/16; I SA/Wa 99/16; I SA/Wa 98/16; I SA/Wa 96/16; I SA/Wa 95/16; I SA/Wa 100/16), a wyrokiem sygn. akt I SA/Wa 94/16 uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...].
Postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] Prezydent [...] odmówił sprostowania treści zawartych w postanowieniu z dnia [...] października 2015 r., nr [...] oraz 2) w 7 decyzjach z dnia [...] października 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r. powyższe postanowienie z dnia [...] listopada 2015 r. utrzymało w mocy W świetle przytoczonego stanu faktycznego niezasadna i zbyt daleko idąca jest konkluzja Sądu, iż wniesione przez T.G. w dniu 3 listopada 2015 r. podanie należy uznać za zwykły środek zaskarżenia orzeczeń wydanych w dniach [...] i [...] października 2015 r. przez Prezydenta [...]. Z akt sprawy wynika bowiem, że zaskarżenie takie zostało już przez T.G. złożone. Uszło zatem uwadze Sądu, że postępowanie takie zostało już uprzednio zainicjowane stosownym środkiem zaskarżenia.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną T.G. wniosła o jej oddalanie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie przesłanki uzasadniające nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził tak rozumianej nieważności postępowania sądowego. Dlatego skarga kasacyjna podlegała rozpoznaniu w granicach zgłoszonych w niej zarzutów.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż jej zarzuty nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku trafnie podkreślił, że kontrolowanym przezeń postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy postanowienie z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...], które zostało wydane przez Prezydenta [...] po rozpatrzeniu podania T.G. z dnia 3 listopada 2015 r. Zasadnie też Sąd I instancji przyjął, że treść powyższego pisma T.G. nie dawała jakichkolwiek podstaw do uznania tego podania za żądanie sprostowania wskazanych przez wnioskodawczynię decyzji i postanowienia.
W sprawie nie jest kwestionowane, że przewidziany w art.113 § 1 k.p.a. tryb rektyfikacji decyzji administracyjnych ma odpowiednie zastosowanie do postanowień (art.126 k.p.a.). W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie prawniczym powszechnie wskazuje się, że przyjęta w art. 113 § 1 k.p.a. kwalifikacja wadliwości jest wyczerpująca i musi być rozumiana ściśle w sposób zawężający. Organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia wyłącznie błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez siebie decyzjach lub postanowieniach.
Sposób zredagowania przez T.G. pisma z dnia 3 listopada 2015 r. oraz zawartych tam żądań rzeczywiście nie był zbyt precyzyjny. Organ powinien mieć jednak na uwadze, że żądanie strony należy zawsze oceniać na podstawie treści całego pisma a nie jedynie w oparciu o poszczególne użyte tam sformułowania. W razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do sfery cennej organu administracji publicznej. Jeżeli Prezydent [...] nie zamierzał zwrócić się do T.G. o nadesłanie takich wyjaśnień, to powinien dokładnie przeanalizować treść całego otrzymanego pisma strony. Wtedy niewątpliwie zauważyłby, że mimo użytych przez wnioskodawczynię słów "sprostowanie", podania z dnia 3 listopada 2015 r. nie można zakwalifikować jako wniosku, o jakim mowa w art. 113 § 1 k.p.a. T.G. nie żądała w nim poprawienia błędów i omyłek w rozumieniu powołanego przepisu. Domagała się natomiast "sprostowania" stanu faktycznego, czyli w rzeczywistości podważała ustalenia faktyczne, jakie legły u podstaw kwestionowanych przez nią decyzji i postanowienia.
Nie może zatem budzić wątpliwości, że takie zastrzeżenia T.G. powinny być analizowane zupełnie w trybie innym niż przewidziany w art. 113 § 1 k.p.a. Tryb określony w tym przepisie nie może bowiem dotyczyć błędów i omyłek istotnych, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a więc co do ustalenia obowiązującego prawa, stanu faktycznego sprawy oraz konsekwencji prawnych zastosowania danej normy prawnej.
Z powyższych względów WSA w Warszawie zasadnie przyjął, że zachodziły przesłanki do wyeliminowania z obrotu prawnego postanowień organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Prezydent [...], kwalifikując podanie T.G. z dnia 3 listopada 2015 r. jako wniosek o sprostowanie wskazanych decyzji i postanowienia, dopuścił się bowiem naruszenia art. 113 § 1 i art. 126 w zw. z art. 7 k.p.a., natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji, dodatkowo złamało także art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., a przy tym uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sformułowane pod adresem WSA w Warszawie zarzuty dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. art. 113 § 1 i art. 126 w zw. z art. 7 k.p.a oraz. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. uznać zatem należy za pozbawione usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany granicami rozpoznawanej skargi kasacyjnej, nie mógł analizować pozostałych argumentów sygnalizowanych przez organ skarżący kasacyjnie, w tym oceniać trafności zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazań co do dalszego postępowania. W skardze kasacyjnej Sądowi I instancji nie wytknięto złamania innych przepisów, w szczególności nie sformułowano zarzutu naruszenia art.141 § 4 P.p.s.a.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art.184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.