Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2010 r. sygn. akt III SA/Łd 245/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną przez T. P. decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Łodzi z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...]. Decyzją tą Dyrektor Okręgowy utrzymał w mocy decyzję personalną Dyrektora Zakładu Karnego Nr 2 w Łodzi z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] o zwolnieniu T. P. z dniem [...] grudnia 2009 r. ze służby więziennej, uchylając ją tylko w części dotyczącej daty zwolnienia, którą ustalił na dzień [...] stycznia 2010 r.
Przyczyną zwolnienia ze służby była nieprzydatność T. P. do niej w okresie służby przygotowawczej, stwierdzona opinią służbową przełożonego. Organ odwoławczy uznał, że z analizy materiału dowodowego sprawy wynika, iż opinia o nieprzydatności była ostateczna, bowiem przełożony T. P. zapoznał go z nią w dniu [...] listopada 2009 r., tj. w terminie 14 dni od dnia sporządzenia, a osobą uczestniczącą w czynności zapoznania był Zastępca Dyrektora Zakładu Karnego. O fakcie zapoznania przełożeni poczynili stosowne notatki na opinii. Na opinii odnotowany został też fakt odmowy przyjęcia jej przez T. P..
T. P. zarówno w odwołaniu od decyzji o zwolnieniu, jak i w skardze do Wojewódzkiego Sądu twierdził, że z opinią się nie zapoznał, bowiem jakkolwiek dnia [...] listopada 2009 r. została mu ona przedstawiona, to jednak nie zapoznał się z nią, gdyż był na zwolnieniu lekarskim i po zażyciu leków, uniemożliwiających zapoznanie się z treścią opinii i podpisanie jej. Opinia ta została mu przesłana pocztą, otrzymał ją dnia [...] grudnia 2009 r. i złożył od niej odwołanie, zatem decyzja o zwolnieniu została wydana z okresie rozpatrywania odwołania i nie mogła stanowić podstawy zwolnienia ze służby.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, uznając skargę za uzasadnioną, stwierdził, że organy administracji nie wyjaśniły dokładnie czy w dniu [...] listopada 2009 r. ze względu na chorobę i zażyte leki – na rozprawie skarżący oświadczył, że w dniu [...] listopada 2009 r. był po zażyciu silnych leków antydepresyjnych - T. P. był w stanie zapoznać się z przedstawioną opinią służbową. Zdaniem Sądu zapoznanie się oznacza dowiedzenie się o czymś, zaznajomienie się z czymś, a fakt zapoznania się z opinią jest w sprawie istotny, bowiem gdyby okazało się, że skarżący z opinią zapoznał się dnia [...] listopada 2009 r. to oznaczałoby, że stała się ona ostateczna [...] grudnia 2009 r. i była podstawą do wydania w dniu [...] grudnia 2009 r. decyzji o zwolnieniu, natomiast w przeciwnym wypadku decyzja byłaby wydana przed uostatecznieniem się opinii.
Sąd podkreślił, że odwołanie od opinii zostało uznane za spóźnione, a skarga na postanowienie w tym przedmiocie odrzucona z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej, ale to oznacza, że badanie ostateczności opinii jest dopuszczalne w ramach postępowania o zwolnienie ze służby, wyjaśnienie zatem tej kwestii jest kluczowe.
Skargę kasacyjną wniósł Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Łodzi, domagając się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 39, 42, 47 § 2 K.p.a. w zw. z § 6 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 listopada 1996 r. w sprawie opiniowania funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 138, poz. 643) poprzez ich niezastosowanie.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że w dniu [...] listopada 2009 r. podjęto dwie czynności – zapoznania z opinią i doręczenia jej, ale ta druga nie została dokonana z uwagi na odmowę przyjęcia opinii. Doręczenia dokonano zgodnie ze wskazanymi w podstawach K.p.a. i od daty doręczenia biegnie termin odwołania, zatem bez znaczenia jest w jakim stanie znajdował się T. P. w tym momencie.
T. P. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, podnosząc, iż zarzuty w niej zawarte są bezzasadne i nie zasługujące na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skargę kasacyjną należało uwzględnić.
Zwolnienie T. P. ze służby więziennej nastąpiło na podstawie art. 39 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.), dalej "ustawa". Zgodnie z nim funkcjonariusza zwalnia się ze służby w przypadku nieprzydatności do służby, stwierdzonej w opinii służbowej w okresie służby przygotowawczej. Istotne w sprawie zatem są zasady opiniowania służbowego. Reguluje je art. 33 ww. ustawy i wydane na jego podstawie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 listopada 1996 r. w sprawie opiniowania funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 138, poz. 643), dalej "rozporządzenie".
Z art. 33 ustawy wynika, że funkcjonariusz podlega opiniowaniu służbowemu i że zapoznaje się z opinią w terminie 14 dni od jej sporządzenia. Od opinii służy funkcjonariuszowi odwołanie do wyższego przełożonego w terminie 14 dni od zapoznania się z opinią. Ustawa używa określenia "zapoznania się" z opinią, nie jej doręczenia i z faktem i datą zapoznania wiąże określone skutki – odwołanie się i rozwiązanie stosunku służbowego, na podstawie art. 39 ust. 2 pkt 2. Regulacji dotyczących tego zapoznania ustawa nie zawiera, a są one unormowane w rozporządzeniu w jego § 6.
Stosownie do § 6 rozporządzenia zapoznanie z opinią służbową dotyczącą funkcjonariusza należy do jego przełożonego, który ją sporządził. Fakt zapoznania się z opinią i termin zapoznania funkcjonariusz potwierdza podpisem. Po zapoznaniu – jeden egzemplarz opinii otrzymuje funkcjonariusz, a drugi włącza się do akt osobowych, jak wskazuje ust. 2 tego paragrafu. W razie gdy funkcjonariusz odmówił zapoznania się z opinią, przełożony, który ma obowiązek zapoznać go z nią, gdyż ją sporządził, dokonuje na niej odpowiedniej adnotacji, jak stanowi ust. 4 § 6. Natomiast zgodnie z ust. 3 § 6 w razie niemożności zapoznania funkcjonariusza z opinią służbową, stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a. dotyczące doręczeń.
W regulacji dotyczących opinii służbowych normodawca użył pojęcia zapoznania się z opinią, a ponieważ połączył z tym faktem określone skutki prawne, o czym mowa wyżej, należy zająć się interpretacją tego pojęcia. Wojewódzki Sąd stwierdził, iż oznacza ono dowiedzenie się o opinii, zapoznanie się z nią - zgodzić należy się z takim rozumieniem tego pojęcia. Oznacza to zatem, że zapoznanie się z opinią służbową to powzięcie wiadomości o jej sporządzeniu przez przełożonego. Innymi słowy chodzi o powiadomienie funkcjonariusza przez przełożonego o tym, że sporządzona została opinia służbowa o nim, wobec tego, że podlega on opiniowaniu.
Fakt zapoznania się z opinią potwierdza się i czyni to sam funkcjonariusz, albo jego przełożony, przy czym funkcjonariusz potwierdza zapoznanie się z opinią (§ 6 ust.
- 1) zaś przełożony – fakt odmowy funkcjonariusza zapoznania się (§ 6 ust. 4).
Przy takiej regulacji konieczne jest wyjaśnienie co oznacza odmowa funkcjonariusza zapoznania się z opinią. Odmowa przez funkcjonariusza zapoznania się z opinią to nic innego jak tylko nieprzyjęcie egzemplarza opinii. Skoro bowiem funkcjonariusz został wezwany do przełożonego, a ten poinformował go, iż sporządził opinię o nim, podając datę i treść opinii, to obowiązek zapoznania funkcjonariusza z opinią, spoczywający na przełożonym, który ją sporządził, został wykonany, tym samym funkcjonariusz został zapoznany z opinią. Fakt ten powinien potwierdzić podpisem i otrzymać jeden egzemplarz opinii. Natomiast, jeżeli faktu zapoznania go z opinią nie potwierdza podpisem, odmawia nie zapoznania się z nią, ale tylko przyjęcia egzemplarza opinii służbowej, przeznaczonego dla niego. Ten z kolei fakt, tj. odmowy w istocie odebrania opinii służbowej przez funkcjonariusza, potwierdza przełożony.
Od faktu zapoznania funkcjonariusza z opinia służbową bezpośrednio przez przełożonego i przekazania mu egzemplarza tej opinii, należy odróżnić doręczenie opinii funkcjonariuszowi, zgodnie z przepisami K.p.a.
Przełożony sporządzający opinię służbową ma obowiązek zapoznania z nią funkcjonariusza w terminie 14 dni od jej sporządzenia. Może okazać się, że w tym terminie przełożony nie ma możliwości zapoznania z nią funkcjonariusza z różnych przyczyn (zwolnienie lekarskie, urlop itp.), wówczas opinię doręcza się, stosując odpowiednio przepisy K.p.a.
Z faktem zapoznania funkcjonariusza z opinią związane są określone skutki jak powiedziano wyżej, a wobec tego istotna jest data tego zapoznania. Od niej bowiem biegnie termin do wniesienia odwołania, a jest ona zależna od sposobu zapoznania funkcjonariusza z opinią. Jeżeli zapoznanie z opinią miało miejsce bezpośrednio u przełożonego, datą zapoznania funkcjonariusza jest potwierdzenie tego podpisem lub adnotacja przełożonego w razie odmowy. Oczywiste jest, że w obu tych przypadkach data zapoznania jest ta sama. Natomiast jeżeli wystąpiła niemożność zapoznania przez bezpośredniego przełożonego, datą, od której biegnie termin jest data doręczenia opinii w trybie K.p.a.
Reasumując, z regulacji dotyczącej opinii służbowych wynika, iż przełożony, który opinię o funkcjonariuszu sporządził, ma obowiązek zapoznania z nią funkcjonariusza w terminie 14 dni od jej sporządzenia, z zasady bezpośrednio przez siebie (§ 6 ust. 1, 2 i 4), zaś wyjątkowo tylko przez doręczenie w trybie K.p.a. (§ 6 ust. 3).Przy takiej regulacji bez znaczenia jest czy w dacie zapoznania z opinią, czy to dokonanego bezpośrednio przez przełożonego, czy to w wyniku doręczenia w trybie K.p.a., funkcjonariusz otrzymujący opinię jest w stanie w momencie otrzymania opinię tę zrozumieć, czy też nie. Na zrozumienie opinii ma 14 dni. Przepisy omówione wyżej prawo odwołania od opinii wiążą nie z jej zrozumieniem, ale z faktem powzięcia wiadomości o jej sporządzeniu.
Rację ma więc skarga kasacyjna o tyle, że stwierdza w uzasadnieniu, iż błędnie Wojewódzki Sąd uznał, że istotny w sprawie był stan T. P. w dniu [...] listopada 2009 r.
Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd oceni zaskarżone rozstrzygnięcie, mając na uwadze zawarte w niniejszym wyroku wskazówki, co do wykładni regulacji w sprawie opinii służbowych, tj. § 6 rozporządzenia.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 i art. 207 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).