Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 806/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. B., E. B., Ł. B. i M. B. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie wnieśli A. B., E. B., Ł. B. i M. B. Ponadto w piśmie z dnia 10 czerwca 2021 r. skarżący kasacyjnie zwrócili się o zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie, do czasu rozpatrzenia przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego prośby o wystąpienie z wnioskiem o podjęcie uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny w trybie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a w przypadku jej uwzględnienia – do czasu podjęcia uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że pismem z dnia 13 maja 2021 r. pełnomocnik skarżących wniósł do Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego prośbę o wystąpienie z wnioskiem o podjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych poprzez wyjaśnienie następującego zagadnienia prawnego:
- 1. Czy na gruncie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99), dopuszczalne było ustalenie wysokości odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone pod drogi w trybie art. 12 ust. 5 (a następnie art. 10 ust.
- 5) tej ustawy, w drodze negocjacji między osobą wywłaszczoną a Skarbem Państwa względnie Gminą, na rzecz których wywłaszczenie następowało?
a w przypadku udzielenia pozytywnej odpowiedzi na powyższe pytanie, także o podjęcie uchwały wyjaśniającej następujące zagadnienie prawne:
- 2. Czy na gruncie przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ustalenie wysokości odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone pod drogi w trybie art. 12 ust. 5 (a następnie art. 10 ust.
- 5) tej ustawy, w drodze negocjacji między osobą wywłaszczoną a Skarbem Państwa względnie Gminą, na rzecz których wywłaszczenie następowało, skutkowało utratą prawa domagania się przez osobę wywłaszczoną ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w drodze decyzji administracyjnej?
a w przypadku udzielenia pozytywnej odpowiedzi na powyższe pytanie, także o podjęcie uchwały wyjaśniającej następujące zagadnienie prawne:
- 3. Czy na gruncie przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ustalenie wysokości odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone pod drogi w trybie art. 12 ust. 5 (a następnie art. 10 ust.
- 5) tej ustawy, w drodze negocjacji między osobą wywłaszczoną a Skarbem Państwa względnie Gminą, na rzecz których wywłaszczenie następowało, skutkowało utratą prawa domagania się przez osobę wywłaszczoną ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w drodze decyzji administracyjnej także wówczas gdy negocjacje te przeprowadzono zanim decyzja podziałowa zyskała walor ostateczności?
a w przypadku udzielenia pozytywnej odpowiedzi na powyższe pytanie, także o podjęcie uchwały wyjaśniającej:
- 4. Czy na gruncie przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ustalenie wysokości odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone pod drogi w trybie art. 12 ust. 5 (a następnie art. 10 ust.
- 5) tej ustawy, w drodze negocjacji między osobą wywłaszczoną a Skarbem Państwa względnie Gminą, na rzecz których wywłaszczenie następowało, skutkowało utratą prawa domagania się przez osobę wywłaszczoną ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w drodze decyzji administracyjnej także wówczas gdy negocjacje te przeprowadzono zanim decyzja podziałowa została wydana?
Zaznaczono przy tym, że wniosek ten został zarejestrowany przez Biuro Orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego pod sygn. akt nr BO.511.13.2021.
Wobec powyższego A. B., E. B., Ł. B. i M. B. stwierdzili, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależeć będzie od wyniku ww. postępowania zarejestrowanego przez Biuro Orzecznictwa, co powinien wziąć pod uwagę Sąd orzekający w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z treścią art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Treść powyższego przepisu wskazuje na konieczność wystąpienia pomiędzy toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym, a innym postępowaniem ścisłego związku (kwestia prejudycjalna), polegającego na tym, że rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego stanowi podstawę rozstrzygnięcia sprawy głównej. Ponadto, stwierdzić trzeba, że posłużenie się w ww. przepisie sformułowaniem "sąd może" świadczy o tym, że decyzja w tym przedmiocie została pozostawiona uznaniu sądu. Obowiązkiem sądu jest zatem zbadanie, czy w sprawie zachodzą przesłanki wskazane w niniejszym przepisie oraz czy wstrzymanie biegu sprawy z uwagi na te okoliczności jest celowe. Zawieszenie postępowania powinno być uzasadnione względami celowości, sprawiedliwości, jak i ekonomiki procesowej. Powyższe okoliczności sąd podejmujący rozstrzygnięcie na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. powinien oceniać w kontekście konieczności rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, co ma niebagatelne znaczenie w świetle konstytucyjnego nakazu rozpoznawania spraw bez zbędnej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz zasady szybkości postępowania sądowoadministracyjnego (art. 7 P.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się pomiędzy niniejszą sprawą a wskazywanymi we wniosku okolicznościami związku o jakim mowa powyżej, tj. takiego związku, który uzasadniałby konieczność zawieszenia postępowania kasacyjnego.
Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, w sytuacji gdy Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, działając na podstawie art. 36 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2020 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) oraz art. 264 § 2 i § 3 w zw. z art. 15 § 1 pkt 2 P.p.s.a., występuje o podjęcie uchwały wyjaśniającej przepisy prawne, których stosowanie wywołało rozbieżności uzasadnione jest zawieszenie postępowania w tej sprawie do czasu wydania orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, jednakże w niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca.
Jak wyjaśnili bowiem skarżący kasacyjnie pismem z dnia 13 maja 2021 r. zwrócili się oni jedynie do Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z prośbą o wystąpienie z wnioskiem o podjęcie uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny w trybie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a wniosek ten został zarejestrowany w Biurze Orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego pod nr BO.511.13.2021. Sam fakt przyjęcia przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego określonego pisma zawierającego wniosek o wystąpienie o podjęcie uchwały wyjaśniającej zagadnienie prawne i nadanie mu sygnatury nie stanowi przesłanki wyszczególnionej w art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Jak wynika z ustaleń Naczelnego Sądu Administracyjnego do dnia wydania niniejszego postanowienia Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wystąpił ze stosownym wnioskiem o podjęcie uchwały, o której mowa we wniosku o zawieszenie postępowania.
Pismem z dnia 30 czerwca 2021 r. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego poinformował natomiast pełnomocnika skarżących kasacyjnie, że wskazane zagadnienia, mające być przedmiotem wniosku o podjęcie uchwały, dotyczą wykładni nieobowiązującego już od 1 stycznia 1998 r. art. 10 ust. 5 (poprzednio art. 12 ust.
5) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.). Powołana ustawa została bowiem uchylona ustawą z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.), a w przedstawionych zagadnieniach brak jakiegokolwiek powiązania z aktualnie obowiązującymi przepisami prawa.
Ponadto wskazano, że analiza analiza orzeczeń sądów administracyjnych wydanych w okresie od stycznia 2018 r. do czerwca 2021 r., wykazała ukształtowanie się utrwalonego już nowego stanowiska w orzecznictwie sądów administracyjnych w odniesieniu do zasad ustalania odszkodowania za nieruchomości przejęte pod drogi na podstawie art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, które jest wynikiem uwzględnienia poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 stycznia 2018 r., sygn. akt V CSK 261/17. Pogląd ten wyrażany jest zgodnie i nie budzi wątpliwości składów orzekających, dlatego aktualnie orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie jest jednolite.
Powyższe, zdaniem Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie wskazuje na zaistnienie przesłanki koniecznej do wystąpienia z wnioskiem o podjęcie uchwały przez NSA w określonym przedmiocie.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.