Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1714/14

Uzasadnienie

W.K. uzyskał prawo do zasiłku stałego od dnia 11 maja 2013 r. do dnia 31 maja 2013 r. w kocie 358,35 zł oraz od dnia 1 czerwca 2013 r. do dnia 31 lipca 2015 r. w kwocie 529,00 zł, a ponadto został objęty ubezpieczeniem zdrowotnym w wysokości 9,00% kwoty zasiłku stałego w okresie pobierania świadczenia, na mocy decyzji z dnia 10 czerwca 2013 r. Nr [...].

Decyzja ta została przez Prezydenta Miasta Krakowa zmieniona decyzją z dnia 5 lipca 2013 r. Nr [...] w ten sposób, że od dnia 1 lipca 2013 r. pozbawiono W.K. uprawnienia do zasiłku stałego oraz ubezpieczenia zdrowotnego. Organ I instancji stwierdził, że W.K. spełnia ustawowe warunki do przyznania zasiłku stałego, jednak po analizie całości zgromadzonego w postępowaniu materiału uznano, iż W.K. jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową własnym staraniem. Z ustaleń organu I instancji wynika, że W.K. od 1999 r. posiadał złote monety, które w 2003 r. zdeponował u matki. W 2011 r. sprzedał 7 sztuk złotych monet uzyskując z ich sprzedaży kwotę 40 tys. złotych, którą przeznaczył na zakup mieszkania przy ulicy F. w Krakowie. Twierdzenia W.K., że kwota 70 tys. zł. przeznaczona na zakup tego mieszkania stanowiła pożyczkę, zdaniem organu nie są wiarygodne, gdyż z oświadczenia matki wnioskodawcy wynika, że zostały zdeponowane u niej przez wnioskodawcę "na szczególną okoliczność" złote monety.

W tych okolicznościach organ I instancji uznał, że kwota uzyskana ze sprzedaży monet (40 tys. zł) stanowiła dochód W.K., a nie pożyczkę. Także co do pozostałej części kwoty, tj. 30 tys. zł organ uznał, że nie pochodziły z pożyczki, gdyż W.K. nie zawarł żadnej umowy. Organ I instancji zarzucił, iż W.K. nie poinformował o tych faktach Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie wspomniał również, iż w okresie od kwietnia do września 2009 r. przebywał w USA, a także pominął okoliczność, że w maju 2013 r. użyczył bezpłatnie swojej córce J.K. działkę o pow. 39 arów położoną w P. z przeznaczeniem na działalność gospodarczą, a także, że nabył w roku 2011 kolejną nieruchomości o znacznej wartości – mieszkanie o powierzchni 35,40 m2 znajdujące się przy ulicy F. w Krakowie. Zdaniem organu, posiadane przez W.K. nieruchomości o znacznej wartości powinny być wykorzystywane w celu uzyskania korzyści finansowych, które pokryłyby koszty jego utrzymania.

W odwołaniu od powyższej decyzji Prezydenta Miasta Krakowa W.K. wniósł o jej uchylenie. Przyznał, że do 2002 r. był w posiadaniu złotych monet, że informował o tym, że część monet została sprzedana w latach 1998-2005, a pieniądze przeznaczone były na leczenie skarżącego i jego córki. Pozostałe monety przechowywała jego matka jako zastaw za pożyczone pieniądze na żywność, lekarstwa i wizyty u lekarzy. Skarżący podkreślił, że od listopada 2006 r. jest pozbawiony prawa do renty. Odnośnie pobytu w USA wyjaśnił, iż wyjechał tam na leczenie, dzięki pomocy rodziny. Zaprzeczył, że nie informował o tym organu, gdyż po powrocie złożył w Urzędzie Miasta Krakowa i w MOPSie dokumentację leczenia w klinice w Nowym Jorku. Odnośnie natomiast kwestii nabycia mieszkania przy ul. F. w Krakowie wyjaśnił, iż sprawa ta jest przedmiotem postępowania sądowego jak i prokuratury, która dwukrotnie umorzyła postępowanie.

W.K. podniósł, iż kwotę 40 tys. zł uzyskał ze sprzedaży 6 sztuk monet będących własnością jego mamy, które wcześniej należały do niego, zaś kwotę 30 tys. zł zgromadził przy pomocy brata, natomiast całość 70 tys. zł to pieniądze pożyczone od matki. O fakcie nabycia mieszkania informował MOPS przedkładając kserokopię aktu notarialnego. Mieszkanie to miało później zostać przepisane na córkę skarżącego.

Zaskarżoną przez W.K. decyzją z dnia 8 sierpnia 2013 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 5 lipca 2013 r. Nr [...] o zmianie decyzji tego organu z dnia 10 czerwca 2013 r. Nr [...].

Zdaniem Kolegium ustalenia organu I instancji oparte są na należycie zgromadzonym materiale dowodowym. Z akt sprawy wynika bowiem, że W.K. ma znaczne zasoby finansowe, posiada drugie mieszkanie przy ul. F. w Krakowie oraz nieruchomość gruntową i budynkową w P., którą oddał w maju 2013 r. w nieodpłatne użytkowanie swojej córce. Dodatkowo przyznał, że posiada od wielu lat złote monety, które były zdeponowane u jego matki oraz posiada złoty różaniec z krzyżem wyłożony brylantami. Kolegium stwierdziło, że skarżący zataił fakt posiadania majątku, którym dysponował od wielu lat. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji została wydana w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu, zgodnie z prawem i w ramach granic swobodnego uznania administracyjnego. Kolegium podkreśliło, że fakt spełnienia kryterium dochodowego nie oznacza, iż w sprawie automatycznie należało utrzymać przyznany już zasiłek okresowy, o którym mowa w art. 37 ustawy o pomocy społecznej.

Jest on bowiem przyznawany na zasadzie uznania administracyjnego. Organ II instancji zaznaczył, że wyznacznikami przyznania i ustalania rodzaju pomocy jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, któremu ta pomoc ma służyć, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. W związku zaś z istnieniem coraz większych grup społeczeństwa wymagających pomocy i dysponując skromnymi środkami finansowymi przeznaczonymi na pomoc społeczną nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb we wnioskowanym zakresie. Ośrodki pomocy społecznej nie dysponują nieograniczoną ilością środków pieniężnych, aby pokryć wszystkie potrzeby wnioskodawców.

Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie nie zgodził się W.K. i wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, domagając się jej uchylenia. Skarżący zaprzeczył, że posiadał w 2008 r. złote monety czy jakiekolwiek inne zasoby pieniężne. Podniósł także, że o fakcie nabycia mieszkania poinformował MOPS przedkładając kserokopię aktu notarialnego. Skarżący dodał, iż jest osobą bardzo chorą, pozbawioną dochodów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

W piśmie z dnia 21 lutego 2014 r. pełnomocnik skarżącego, precyzując skargę, wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. 1. art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji gdy, nie doszło do pobrania nienależnego świadczenia;
2. 2. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez nie zapewnienie stronie czynnego udziału oraz możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w postępowaniu odwoławczym i przed organem I instancji, co doprowadziło do naruszenia art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a.;
3. 3. art. 80 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia decyzji na ustaleniu, że w umowie pożyczki musi być oznaczony termin jej zwrotu, podczas gdy z przepisu art. 723 k.c. wynika, że termin zwrotu pożyczki może nie być oznaczony, co doprowadziło do naruszenia art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a.;
4. 4. art. 77 § 1 k.p.a w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że środki przeznaczone na zakup mieszkania w wysokości 70.000 zł nie pochodziły z pożyczki ponieważ nie zawarto umowy pożyczki w formie pisemnej, ani nie oznaczono terminu zwrotu pożyczki, podczas gdy dla umowy pożyczki nie jest wymagana szczególna forma, a termin zwrotu pożyczki może nie być oznaczony, zaś strony umowy, pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczyły że zawarły umowę pożyczki, co doprowadziło do naruszenia art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a.;
5. 5. art. 77 § 1 k.p.a w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że skarżący był właścicielem złotych monet, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że monety te w 2002 r. przekazał swojej matce i to ona była ich właścicielem, co doprowadziło do naruszenia art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a.;
6. 6. art. 76 § 1 k.p.a w zw. art. 77 § 1 k.p.a w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez poczynienie ustaleń faktycznych sprzecznych z zebranym w toku postępowania materiałem dowodowym, w szczególności z treścią uzasadnień postanowienia końcowego Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza w Krakowie z dnia 19 kwietnia 2013 r., sygn. akt [...] oraz postanowienia Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków Śródmieście Wschód z dnia 30 kwietnia 2012 r., sytuacji gdy ustalenia i stwierdzenia zawarte w tych dokumentach urzędowych korzystają z domniemania prawdziwości i wiarygodności, zaś organ nie przeprowadził dowodów przeciwko ich treści oraz nie uzasadnił poczynienia odmiennych ustaleń faktycznych;
7. 7. art. 77 § 1 k.p.a w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że zakup przez skarżącego mieszkania przesądza o dysproporcji między wysokością dochodu a sytuacją majątkową, mimo że – przy uwzględnieniu całości materiału dowodowego – zakup ten w istocie w żaden sposób nie zmienił sytuacji faktycznej skarżącego;
8. 8. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania podstawy prawnej orzeczenia ograniczonego do stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia oraz brak wyczerpującego uzasadnienia podstawy faktycznej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zaskarżonym wyrokiem skargę oddalił.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji trafnie organ podkreślił subsydiarny charakter pomocy społecznej wskazując na możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych przez wykorzystanie przez skarżącego własnych zasobów. WSA uznał bowiem poza sporem, że skarżący posiada nieruchomość w P. wykorzystywaną przez córkę na cele związane z działalnością gospodarczą, a także zakupił mieszkanie przy ul. F. w Krakowie, oraz, że przebywał za granicą, gdzie dzięki pomocy rodziny skorzystał z leczenia w klinice w Nowym Jorku. Skarżący nie przeczy także, że był w posiadaniu wartościowych przedmiotów (monet, które zdeponował u swojej matki).

Z okoliczności tych wynika, w ocenie Sądu pierwszej instancji, że skarżący korzysta z daleko idącej pomocy rodziny. Bez istotnego znaczenia pozostaje to, czy zakup mieszkania umożliwiła skarżącemu pożyczka od najbliższej rodziny, a w jakim stopniu wykorzystał zasoby własne.

Zdaniem WSA, skoro skarżący uzyskuje wsparcie finansowe ze strony rodziny, to w pierwszej kolejności powinien wykorzystać je na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Natomiast o ile zasoby te zostały zużyte na zakup nieruchomości, to winny one być wykorzystane przez skarżącego tak, aby mógł uzyskać środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zasada subsydiarności wyrażona m.in. w art. 12 ustawy o pomocy społecznej wyklucza przyznanie świadczeń pomocy społecznej osobom, które dysponują majątkiem takim ja nieruchomości lub wartościowe przedmioty. Obowiązkiem organów pomocy społecznej jest udzielenie wsparcia tym osobom i rodzinom, które nie posiadają żadnych możliwości uzyskania pomocy najbliższych, a w szczególności nie mają własnych zasobów, a tym samym możliwości ich wykorzystania w celu przezwyciężenia trudności życiowych takich jak pozostawanie w niedostatku z powodu choroby i niezdolności do pracy.

W tym stanie rzeczy zarzuty skargi dotyczące interpretacji umowy pożyczki Sąd uznał za bezprzedmiotowe, gdyż istotą rozstrzygnięcia jest ocena wykorzystania posiadanych zasobów, a nie sposób ich nabycia.

W rozpatrywanym przypadku Sąd nie dopatrzył się także uchybień postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy. W świetle okoliczności przyznanych przez samego skarżącego takich jak posiadanie nieruchomości w P. i nabycia w 2011 r. mieszkania (bez względu na źródło pochodzenia środków finansowych) nie można w ocenie WSA w Krakowie skarżącego uznać za osobę pozostającą w niedostatku uzasadniającym objęcie go pomocy ze strony organów pomocy społecznej

Skargę kasacyjną od pkt I powyższego wyroku wywiódł W.K. Postawił w niej osiem zarzutów.

Po pierwsze, naruszenie art. 12 ustawy o pomocy społecznej przez uznanie przez Sąd, że dysponowanie ponad dwa lata przed staraniem się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej przez osobę ubiegającą się o te świadczenia pożyczonymi środkami pieniężnymi przeznaczonymi na nabycie nieruchomości w każdym przypadku stanowi o dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby, wskazującą że osoba ta jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuacją życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe.

Po drugie, naruszenie art. 37 ust. 1 i 2 w zw. z art. 12 ustawy o pomocy społecznej przez uznanie przez Sąd, że stwierdzenie dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową wynikającą z dysponowania przez skarżącego w maju 2011 r. środkami na nabycie mieszkania musi rzutować na sytuacją życiową skarżącego ponad dwa lata później.

Po trzecie, naruszenie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej przez niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy od dnia wydania decyzji z 10 czerwca 2013 r. przyznającej prawo do zasiłku stałego nie doszło do zmiany sytuacji osobistej i dochodowej skarżącego.

Po czwarte, naruszenie art. 109 ustawy o pomocy społecznej przez uznanie przez Sąd, że przy uwzględnieniu stanu zdrowia skarżącego, w tym zmian organicznych oraz poziomu inteligencji kształtującej się na poziomie upośledzenia umysłowego lekkiego – informowanie sądu oraz prokuratury o nabyciu mieszkania nie stanowiło wywiązania się z obowiązku informowania organu o zmianie sytuacji majątkowej, mimo że przy uwzględnieniu poziomu umysłowego skarżący miał prawo sądzić, że informacje te są przekazywane organom pomocy społecznej.

Po piąte, naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przez organy w toku postępowania administracyjnego przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy na skutek niepodjęcia przez nie wszelkich działań niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego w dacie wydania decyzji przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, w szczególności:

1. a) naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. przez niezapewnienie stronie czynnego udziału oraz możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w postępowaniu odwoławczym, co doprowadziło do naruszenia art. 7 oraz art. 8 k.p.a.;
2. b) naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. przez niezapewnienie stronie rzeczywistej możliwości czynnego udziału oraz możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w postępowaniu przed organem I instancji, wskutek wyznaczenia 4-dniowego terminu, co – przy uwzględnieniu obszerności zgromadzonego materiału – doprowadziło do naruszenia art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a.;
3. c) art. 76 § 1 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. przez uznanie, że nabycie mieszkania w maju 2011 r. przesądza o dysproporcji między wysokością dochodu a sytuacją majątkową, mimo że zakup ten w żaden sposób nie zmienił trudnej sytuacji skarżącego, zaś zebrany materiał dowodowy nie zawierał podstaw do stwierdzenia, że sytuacja życiowa skarżącego ponad dwa lata później, w dacie wydania decyzji zmieniającej z dnia 5 lipca 2013 r., nie uzasadnia udzielenia mu pomocy w formie zasiłku stałego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy jednak wskazać, że w postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej w ramach nadzoru judykacyjnego. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w tej sprawie nie występują. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był do rozpoznania sprawy w granicach zarzutów skargi kasacyjnej.

W skardze kasacyjnej zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie zarówno przepisów prawa procesowego, jak i materialnego. W takiej sytuacji w pierwszej kolejności Sąd poddaje analizie zasadność podnoszonych zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Co do zasady bowiem weryfikacja prawidłowości wykładni lub zastosowania przepisów prawa materialnego jest możliwa jedynie w przypadku stwierdzenia braku uchybień natury procesowej, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie zarzuty naruszenia prawa procesowego i materialnego łączą się jednak ze sobą w sposób umożliwiający poddanie ich wspólnej analizie prawnej. Zarzut naruszenia prawa materialnego w postaci art. 12 ustawy o pomocy społecznej stanowi bowiem w istocie konsekwencję wskazywanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania, w szczególności zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 7, 8, i 10 k.p.a.).

Zgodnie z art. 12 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. W pierwszej kolejności należy zatem zauważyć, że powołanie się przez organy administracji na art. 12 ustawy o pomocy społecznej powinno być oceniane w świetle celów i zadań pomocy społecznej. W sytuacji więc, gdy stan majątkowy danej osoby wskazuje, że jest ona w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.

Formułując ocenę wystąpienia sytuacji, o której mowa w art. 12 ustawy o pomocy społecznej, stanowiącej negatywną przesłankę przyznania świadczenia, organy powinny wykazać w wystarczającym stopniu, że dana osoba jest w stanie wykorzystać swoje własne zasoby. Podkreśla się przy tym, że okoliczność uzyskania pożytków z posiadanego majątku nie musi nastąpić natychmiast. Zwraca się także uwagę, że odmowa przyznania świadczenia z pomocy społecznej nie wiąże się automatycznie ze stwierdzeniem dysproporcji pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową konkretnej osoby. Dysproporcja ta musi dodatkowo wskazywać, że posiadane własne zasoby pozwalają na samodzielne przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organy administracji orzekające w tej sprawie zgromadziły materiał dowodowy pozwalający na taką ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, która prowadzi do odmowy przyznania mu zasiłków celowych. Okoliczność ta została zaś prawidłowo ustalona i skontrolowana przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono bowiem, że w dniu 6 maja 2011 r. skarżący kupił mieszkanie przy ul. F. w Krakowie za kwotę 130 tysięcy złotych. W dniu 11 maja 2011 r. strona sprzedająca mieszkanie oświadczyła, że na poczet ceny zakupu otrzymała od skarżącego kwotę 70 tysięcy złotych, natomiast kwota 60 tysięcy złotych została zaliczona na poczet kosztów związanych z opieką nad współmałżonkiem sprzedającej. Nie bez znaczenia jest również to, że wnioskodawca nie informował o tym fakcie organu administracji prowadzącego postępowanie pomimo istnienia po jego stronie takiego obowiązku.

Poza tym ze zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący w oświadczeniach o stanie majątkowym składanych po dokonaniu wspomnianej transakcji (tj. w dniach: 29 września 2011 r. oraz 4 stycznia 2012 r.) nie zawarł informacji o mieszkaniu stanowiącym jego własność. Okoliczność ta nie była zaś przez niego kwestionowana. Dodatkowo z wyjaśnień złożonych przez matkę skarżącego wynika, że znaczna część środków, jakich potrzebował on do sfinalizowania transakcji zakupu mieszkania, pochodziła ze sprzedaży złotych monet, które u niej zdeponował. Nie tylko kwestia zakupu przez skarżącego mieszkania w 2011 r. oraz pochodzenia przeznaczonej na ten cel kwoty stanowiła podstawę do oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Istotny wpływ na ocenę tej sytuacji miały także inne okoliczności faktyczne.

Skarżący posiada bowiem nieruchomość w P. wykorzystywaną przez jego córkę na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Co prawda w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono argument, że jest ona obciążona hipotekami, jednak można przyjąć, że przy odpowiednim gospodarowaniu nieruchomością może ona przynieść określone dochody. Poza tym, jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, skarżący przebywał za granicą, gdzie dzięki pomocy rodziny, skorzystał z leczenia w klinice w Nowym Jorku. W ocenie Sądu kasacyjnego uwidacznia to fakt, że poza możliwością przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej przy wykorzystaniu własnych zasobów majątkowych – choćby wykorzystywanej przez córkę nieruchomości - może on liczyć także na pomoc i wsparcie finansowe członków rodziny. W tym świetle nie może zostać uwzględniony zawarty w skardze kasacyjnej argument, zgodnie z którym jedynie fakt zakupu przez skarżącego mieszkania w 2011 r. oraz okoliczności uzyskania na ten cel znacznych środków finansowych przesądziły o istnieniu dysproporcji miedzy jego udokumentowanym dochodem a sytuacją majątkową.

Istotny wpływ na wydanie przez organy decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu świadczeń z pomocy społecznej miały bowiem również inne – wcześniej wspomniane – okoliczności sprawy, które oceniane łącznie z faktem nabycia przez skarżącego własności mieszkania, stanowiły uzasadnioną podstawę odmowy przyznania pomocy społecznej w żądanym zakresie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadne jest zatem uznanie na gruncie rozpatrywanej sprawy, że w przypadku skarżącego zachodzi istotna dysproporcja pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a jego sytuacją majątkową. W działaniach organów brak było zaś automatyzmu pomiędzy odmową przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego a stwierdzeniem dysproporcji pomiędzy deklarowanym dochodem i sytuacją majątkową skarżącego. W ocenie Sądu kasacyjnego, posiadane przez niego zasoby pozwalają bowiem na samodzielne przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej. Nie może być zatem mowy o naruszeniu przez Sąd I instancji art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Organy obu instancji przeprowadziły w tym zakresie stosowne postępowanie wyjaśniające i dowodowe, które w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego spełniało standardy ogólnego postępowania administracyjnego przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Tym samym nie zostały w rozpatrywanej sprawie naruszone generalne zasady postępowania przewidziane w art. 7 k.p.a. (zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli), art. 8 k.p.a. (zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa) i art. 10 § 1 k.p.a. (zasada czynnego udziału strony w postępowaniu), a także zasady odnoszące się do modelu prowadzenia postępowania dowodowego określone w art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a. i w art. 76 § 1 k.p.a. Podkreślić należy, że wyróżniony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez organ art. 10 § 1 k.p.a. mógłby być tylko wówczas skuteczny, gdyby strona wykazała, że uchybienie zasadzie czynnego udziału miało istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem wpływu tego skarżący kasacyjnie nie zobrazował, zatem zarzuty skargi kasacyjnej pod tym względem nie zasługiwały na uwzględnienie.

Również skarżący nie skonstruował poprawnie zarzutu naruszenia art. 37 ust. 1 i 2 w zw. z art. 12 ustawy o pomocy społecznej, przepisy ust. 1 i 2 art. 37 tej ustawy składają się wszak z kilku jednostek redakcyjnych, a skarżący kasacyjnie nie wskazał, dlaczego interpretowana z nich przez niego norma uzasadnia zarzut skargi kasacyjnej, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że jak wytknął Sąd pierwszej instancji, decyzje zapadły w ramach uznania administracyjnego.

Odnosząc się do drugiego zarzutu skargi kasacyjnej podnieść należy, że w myśl art. 106 ust. 5 zdanie pierwsze ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5 tej ustawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak przedstawiono to wyżej, doszło w sprawie do zmiany sytuacji dochodowej W.K., a zatem skarżący kasacyjnie nie ma racji, że od dnia wydania decyzji z 10 czerwca 2013 r. przyznającej prawo do zasiłku stałego nie doszło do zmiany sytuacji dochodowej skarżącego. Wskazane okoliczności faktyczne wskazują jednoznacznie, że sytuacja dochodowa W.K. w badanym okresie uległa poprawie.

Kolejno za nieusprawiedliwiony należy uznać zarzut naruszenia art. 109 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Jak wskazano, nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie, iż doszło do zmiany w sytuacji majątkowej strony, wiążącej się z podstawą do przyznania świadczeń. Stosownie do przywołanego przepisu W.K. powinien był o niej poinformować organ, zaś jego sytuacja zdrowotna tego obowiązku eo ipso nie wyłączała. Ustawodawca nie uznał bowiem sytuacji obniżonego poziomu intelektualnego osoby za czynnik wyłączający z kręgu podmiotowego adresatów art. 109 ustawy o pomocy społecznej.

W konsekwencji nie mógł zostać uwzględniony zarzut naruszenia tych przepisów w odniesieniu do art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" i art. 134 § 1 w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera bowiem zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie (141 § 4 p.p.s.a.). Sprawa zaś została rozpoznana w jej materialno-prawnych granicach (art. 134 § 1 p.p.s.a.), co doprowadziło do oddalenia skargi w punkcie pierwszym wyroku z dnia 25 lutego 2014 r. (na podstawie art. 151 p.p.s.a., a nie jej uwzględnienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.). Poza tym w skardze kasacyjnej nie podano, w jakim zakresie zarzucane naruszenia przepisów postępowania miały w kontrolowanym postępowaniu istotny wpływ na wynik sprawy. Przykładowo, wskazując, że skarżącemu wyznaczono jedynie czterodniowy termin na wypowiedzenie się co do obszernego materiału dowodowego, nie wyjaśniono, w jaki sposób okoliczność ta miała istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy należało na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzec jak w sentencji wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest bowiem przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a., a nie przez Naczelny Sąd Administracyjny.