Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 grudnia 2018 r. oddalił skargę A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] czerwca 2018 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości i wnosząc o jego uchylenie i uwzględnienie skargi bądź przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r. poz. 1851, z późn. zm.), dalej: ustawa o pomocy, w zw. z art. 5 ust. 1 umowy o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki, podpisanej w Warszawie dnia 2 kwietnia 2008 r. (Dz.U. z 2009 r. Nr 46 poz. 374), dalej: umowa o zabezpieczeniu społecznym, przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie, co doprowadziło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, przez nieuchylenie decyzji organów obu instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Rozpoznając zarzut skargi kasacyjnej, należy wyjaśnić, że skarżącej odmówiono przyznania świadczenia wychowawczego na drugie dziecko w rodzinie, z powodu zamieszkiwania przez nią wraz z rodziną w okresie zasiłkowym na terytorium Stanów Zjednoczonych Ameryki. Z uwagi na powyższe należy wyjaśnić, że w myśl art. 1 ust. 3 ustawy o pomocy prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W ocenie autora skargi kasacyjnej przepisem szczególnym umożliwiającym w rozpoznawanej sprawie na przyznanie skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia jest art. 5 ust. 1 umowy o zabezpieczeniu społecznym, który stanowi, że jeżeli umowa ta nie przewiduje inaczej, przepisy prawa strony, które ograniczają prawo do świadczeń lub ich wypłacanie wyłącznie z tego powodu, że dana osoba mieszka lub przebywa poza terytorium tej strony, nie mają zastosowania do osób, mających miejsce zamieszkania na terytorium drugiej strony. W ocenie autora skargi kasacyjnej brak określenia w tym przepisie rodzaju świadczeń, do których się odnosi, powoduje, że przepis ten ma charakter odesłania dynamicznego znajdującego zastosowanie do wszelkich świadczeń przewidzianych przez prawo umawiających się stron.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko to jest nieprawidłowe. W toku wykładni nie można bowiem tracić z pola widzenia faktu, że poszczególne przepisy prawa funkcjonują w ramach aktów normatywnych, w których je zawarto. To bowiem na podstawie szeregu przepisów, w szczególności ujętych w ramach tego samego aktu normatywnego, dokonuje się rekonstrukcji normy prawnej.
Z uwagi na powyższe, rację przyznać należy Sądowi pierwszej instancji, który prawidłowo wskazał, że w rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie mają postanowienia art. 2 ust. 1 pkt 1 umowy o zabezpieczeniu społecznym. Przepis ten stanowi, że umowę stosuje się w odniesieniu do Rzeczypospolitej Polskiej, do przepisów prawa dotyczących następujących świadczeń z tytułu ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia społecznego rolników emerytur, rent z tytułu niezdolności do pracy oraz rent rodzinnych (lit. a), jednorazowych odszkodowań oraz rent z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (lit. b) i zasiłków pogrzebowych (lit. c). Katalog ten nie obejmuje świadczeń wychowawczych, zaś z art. 2 ust. 1 pkt 1 umowy o zabezpieczeniu społecznym w sposób jednoznaczny wynika, że umowy nie stosuje się do innych świadczeń niż wymienione w art. 2, co dodatkowo potwierdza jej art. 1 ust. 1 pkt 7.
Tym samym nie można uznać, że brak wskazania w art. 5 ust. 1 analizowanej umowy rodzajów świadczeń, do których ten przepis się stosuje, powoduje, że w zakresie jego stosowania znajdują się wszystkie możliwe świadczenia, w tym w szczególności do świadczenia wychowawczego. Skoro bowiem przepis art. 2 ust. 1 pkt 1 umowy o zabezpieczeniu społecznym wskazuje wprost, do jakich świadczeń znajduje zastosowanie ta umowa, to nie można w sposób uzasadniony oczekiwać, że przepis art. 5 ust. 1 tej umowy będzie znajdował zastosowanie do świadczeń znajdujących się poza zakresem stosowania umowy. W konsekwencji powyższego należało uznać, że zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 1 ust. 3 ustawy o pomocy w zw. z art. 5 ust. 1 umowy o zabezpieczeniu społecznym okazał się niezasadny.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ppsa w zw. z art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.