Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 17 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 150/22 oddalił skargę J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną złożył J. W., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi pierwszej instancji, na zasadzie art. 173, art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022, poz. 329 – dalej powoływanej jako p.p.s.a.), naruszenie prawa materialnego:
- 1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111; dalej jako: u.ś.r.) poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego,
- 2. art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego. Jednocześnie oświadczono o zrzeczeniu się rozprawy.
Uzasadniając swoje stanowisko skarżący kasacyjnie wskazał, że nie kwestionuje faktu, iż nie może otrzymywać jednocześnie dwóch świadczeń w postaci świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku opiekuńczego. Jednakże już we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia [...] lipca 2021 r. wniósł o uchylnie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Tym samym dokonał wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. i nie może zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. Powołując treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., skarżący kasacyjnie podniósł, że nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, mimo iż skarżący wyraźnie oświadczył, że wybiera świadczenie bardziej korzystne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023, poz. 259 – dalej zwaną "p.p.s.a"), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które w tym przypadku nie zachodziły.
Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się do badania zasadności zarzutów, przytoczonych w skardze kasacyjnej, a opartych wyłącznie na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Zarzuty te jednak okazały się nieusprawiedliwione.
Zasadniczy problem niniejszej sprawy nie dotyczył samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, lecz terminu od którego świadczenie to przysługiwało, czy od 1 listopada 2021 r., tj. od dnia zaprzestania realizacji specjalnego zasiłku opiekuńczego, czy też od 1 lipca 2021 r., czyli od pierwszego dnia miesiąca, w którym został złożony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę podzielił stanowisko i argumentację Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], które decyzją z [...] grudnia 2021 r. uchyliło decyzję Wójta Gminy [...] z [...] sierpnia 2021 r. i przyznało J. W. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. W. na okres: od 1 listopada 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w wysokości [...] zł i od 1 stycznia 2022 r. bezterminowo w wysokości [...] zł miesięcznie. SKO uznało, że skarżący spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w [...] z dnia [...] sierpnia 1992 r. nr [...] o zaliczeniu do [...] gruby inwalidzkiej z ogólnego stanu zdrowia, wydane na stałe. Nie pozostawia również wątpliwości, że stałą i bezpośrednią opiekę nad niepełnosprawną sprawuje skarżący, a zakres tej opieki uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia.
Kolegium wyjaśniło również, że Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...], przyznał skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy na M. W. w kwocie [...] zł. na okres od 1 listopada 2020 r. do dnia 31 października 2021 r. SKO uznało zatem, że świadczenie pielęgnacyjne należało przyznać od dnia 1 listopada 2021 r., tj. od dnia kiedy nie przysługiwało już skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a tym samym nie występował zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, który przysługiwał stronie do 31 października 2021 r. Jednocześnie z uwagi na fakt, że orzeczenie o niepełnosprawności M. W. zostało wydane na stałe, Kolegium uwzględniając brzmienie art. 24 ust. 4 u.ś.r. orzekło o przyznaniu świadczenie pielęgnacyjnego bezterminowo.
J. W. zaskarżył powyższą decyzję w części w jakiej nie przyznano mu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lipca 2021 r do 31 października 2021 roku.
W myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Po myśli natomiast art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Z powołanych przepisów wynika zatem, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, osobie uprawnionej przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możliwość przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania.
Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy, musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji i czekać na wydanie w tym przedmiocie stosownego rozstrzygnięcia.
Stosownie do treści do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Podkreślić jednak należy, iż zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W sytuacji więc, gdy - w momencie wydawania decyzji - jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność.
Oczywistym jest bowiem, iż określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest (bezwarunkowa) rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki NSA: z 9 lutego 2023 r., I OSK 656/22 i z 3 lutego 2023 r., I OSK 630/22).
W związku z tym, skoro do dnia 31 października 2021 r. funkcjonowała w obrocie prawnym, decyzja przyznająca J. W. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką M. W., to nie było prawnej możliwości wydania - w czasie obowiązywania tej decyzji - innej decyzji, która na ten sam okres przyznawałaby skarżącemu kasacyjnie konkurencyjne świadczenie.
W rezultacie - w realiach rozpoznawanej sprawy - to dopiero upływ terminu na jaki przyznano skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy, a nie fakt złożenia przez stronę zainteresowaną wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o rezygnacji z prawa do otrzymywanego specjalnego zasiłku opiekuńczego i wyborze świadczenia korzystniejszego - wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. w postaci posiadania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Z tych też powodów skład orzekający podzielił wykładnię prawa materialnego, dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, co prowadziło do wniosku, że zarzuty kasacyjne błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie zasługiwały na uwzględnienie.
Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., orzekł jak sentencji.