Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 8 czerwca 2011 r. (sygn. akt IV SA/Po 7/11) oddalił skargę D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] września 2010 r., nr [...], w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku celowego.
Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...], działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz w zw. z art. 2, art.3, art. 4, art.8, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz.1362 ze zm.), Burmistrz Miasta i Gminy S. uchylił własną decyzję, z dnia [...] maja 2008 r., nr [...], na mocy której przyznano D. S. pomoc w postaci świadczenia pieniężnego na dożywianie w wysokości [...] zł miesięcznie, w okresie od dnia [...] maja 2008 r. do dnia [...] czerwca 2008 r. oraz odmówił stronie przyznania pomocy w powyższej formie. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że wznowienie przedmiotowego postępowania wynikało z ujawnienia istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzję. Wskazano, że rodzina S. korzystając z pomocy finansowej Ośrodka Pomocy Społecznej w S. nie poinformowała Ośrodka o uzyskaniu przez A. S. przychodu ze zniesienia współwłasności w kwocie [...] zł, a więc o zmianie swojej sytuacji majątkowej, do czego była zobligowana zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej.
Jednocześnie uzyskany jednorazowo dochód przekraczający pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie należało rozliczyć w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Organ I instancji zauważył, że po zapłacie podatku w kwocie [...] zł do dyspozycji beneficjentki pozostało [...] zł, która to kwota powinna zostać podzielona i dodana do dochodu rodziny w okresie od maja 2008 r. do kwietnia 2009 r. Przekroczenie zaś przez nią w tej sytuacji przyjętego kryterium dochodowego stanowiło przesłankę do odmowy przyznania świadczenia oraz podstawę do zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie. W opinii organu, rodzina S. nie ujawniła istotnych w sprawie okoliczności, które wpływałyby na prawo do zyskania świadczenia, ani nie poinformowała Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o uzyskanym dochodzie, który spowodował przekroczenie kryterium dochodowego i brak uprawnień do uzyskania pomocy w danej formie.
Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji uznając, że jest prawidłowa. Zdaniem organu II instancji, niespornym w niniejszej sprawie było, iż organ I instancji -rozpoznając wniosek D. S. o przyznanie zasiłku celowego na żywność w kwietniu i maju 2008 r. – prawidło przyjął, że spełnia on kryteria uzasadniające przyznanie tego rodzaju pomocy. Dochód faktyczny czteroosobowej rodziny skarżącego na osobę jest niższy niż dochód liczony na podstawie art. 3 i 5 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania, (dochód faktyczny na członka rodziny wyniósł w marcu 2008 r. [...] zł, zaś 150 % dochodu wynikającego z postanowień art. 8 ust. 1 pkt. 2 ustawy o pomocy społecznej wynosi zatem [...] zł). Zasadnie więc przyznał D. S. pomoc pieniężną na dożywianie w kwocie miesięcznej [...] zł na okres od dnia [...] maja 2008 r. do dnia [...] czerwca 2008 r. Jednak w dniu [...] września 2009 r. organ I instancji został zawiadomiony przez J. B., iż dochód rodziny skarżącej w dniu wydania decyzji z dnia [...] maja 2008 r. był znacznie wyższy niż wskazany w wywiadzie środowiskowym.
Według przedłożonego przez zawiadamiającego aktu notarialnego zawartego w dniu [...] maja 2008r. między nim a A. S. przed zawarciem aktu notarialnego została wypłacona kwota [...] zł z tytułu zniesienia współwłasności nieruchomości, o czym A. S. nie powiadomiła organu I instancji. Na podstawie uzyskanych informacji, organ I instancji wznowił postępowanie i ustalił, iż faktyczny dochód rodziny w dniu wydania decyzji ostatecznej z dnia [...] maja 2008 r. w istocie wynosił łącznie [...] zł, przekroczone zatem zostało kryterium dochodowe rodziny ustalone na podstawie art. 8 ust.1 pkt. 2 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 5 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", który to dochód wyniósł [...] zł. Organ I instancji prawidłowo więc wszczął postępowanie wznowieniowe w sprawie, oraz wydał decyzję - Nr [...] z dnia [...] listopada 2009 r. Kolegium stwierdziło przy tym, że strona nie tylko nie wykazała sytuacji przeciwnej do ustalonej przez obydwa organy, lecz potwierdziła okoliczność osiągnięcia wskazanego wyżej dochodu z tytułu zniesienia współwłasności nieruchomości i to w dniu wydania decyzji o przyznaniu świadczenia na dożywianie.
W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu D. S. wniósł o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa lub ewentualne jej uchylenie. Skarżący zarzucił organom obu instancji nieuwzględnienie jego wniosków dowodowych, a także przekroczenie swobody oceny dowodów oraz "brak rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wnikliwy, prawidłowy i wyczerpujący". Skarżący argumentował, iż wspomniane organy obu instancji nie dokonały przesłuchania skarżącego, jego żony, Burmistrza Miasta i Gminy S. ani Kierownika OPS S. Skarżący podkreślił, że przedmiotowa decyzja jest krzywdząca dla czwórki jego małoletnich dzieci. Podniósł też, że dochód ze zniesienia współwłasności nieruchomości nie był nigdy ukrywany, o czym świadczy przepisowe odprowadzenie należnego podatku. Stwierdził również, iż środki uzyskane w ten sposób zostały przeznaczone na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych rodziny, a fakt posiadania przez rodzinę skarżącego ogródka z budynkiem był "znany powszechnie", nadto dzięki temu zakupowi małoletnie dzieci skarżącego mają zapewnioną rekreację i wypoczynek wakacyjny. W opinii skarżącego, został on też pozbawiony czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Oddalając skargę – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "P.p.s.a." - Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że nie zasługiwała ona na uwzględnienie.
W uzasadnieniu stwierdzono, że w niniejszym przypadku zaistniały nowe okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania zakończonego decyzją o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego. Porównanie dat decyzji ([...] maja 2008 r.) i aktu notarialnego znoszącego współwłasność ([...] maja 2008 r.) wskazuje, że w dacie wydania decyzji przyznającej świadczenia na rzecz D. S., sytuacja materialna była zupełnie inna niż to wynika z wywiadu, a organ powziął wiadomość w tym względzie na skutek zawiadomienia złożonego przez J. B. i przedłożonego przez niego aktu notarialnego.
Zdaniem Sądu okoliczność, że żona skarżącego zapłaciła od uzyskanej kwoty w wysokości [...] zł należny podatek, pozostawała bez znaczenia. Również bez znaczenia było, na co środki z uzyskanej spłaty z tytułu podziału majątku wspólnego zostały przeznaczone. Istotnym jest bowiem jedynie to, że w dacie wydania decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie, sytuacja materialna jego rodziny nie uzasadniała tego, aby skarżący mógł je otrzymać.
Sąd zaznaczył, że ograniczenia w dostępie do świadczeń z pomocy społecznej wprowadzają przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wymieniając zarówno sytuacje osób i rodzin (art. 7), jak i określające kryterium dochodowe (art. 8). Ustawowe przesłanki umożliwiające skorzystanie z pomocy społecznej muszą przestrzegać organy pomocowe jak i potencjalni beneficjenci przyznawanej pomocy. Toteż zasadnie art. 109 ustawy wskazuje, że pouczenia przy wywiadach środowiskowych muszą informować osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej o obowiązku informowania organu o każdej zmianie osobistej, dochodowej, majątkowej. Z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynikało jednoznacznie, że skarżący tego obowiązku nie spełnił.
Sąd zaznaczył przy tym, że uznanie administracyjne występujące przy wydawaniu decyzji z zakresu pomocy społecznej może dotyczyć kwestii ocennych takich jak rodzaj, forma i rozmiar świadczeń, nie dotyczy natomiast kryterium o którym mowa w art. 8 (za wyjątkiem świadczeń przyznawanych na podstawie przepisów art. 40, 41, 53a, 78, 91 – które w przedmiotowej sprawie nie miały zastosowania). Dlatego za nieuzasadniony należało uznać zarzut skarżącego o nieprzeprowadzeniu dowodu z zeznań świadków. Fakt przeznaczenia uzyskanych z podziału majątku środków na zakup działki i uroczystości komunijne nie miał dla ustalenia kryterium dochodowego rodziny skarżącego żadnego znaczenia.
W ocenie Sądu Wojewódzkiego skarżący niezasadnie zarzucił organom, iż naruszyły one art. 7 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Poza informacją od byłego męża żony skarżącego, organy dysponowały aktem notarialnym o podziale majątku.
W złożonej skardze kasacyjnej D. S., zaskarżając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w całości, zarzucił mu naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i naruszenie przepisów postępowania, bowiem jego uchybienie mogło mieć wpływ na wyrok w sprawie. Ponadto na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 P.p.s.a. podniósł, iż zaskarżony wyrok został wydany z rażącym naruszeniem prawa.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjnie, D. S. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazywano, że z okoliczności i faktów które powinny być Sądowi I instancji (a wcześniej SKO w P. i OPS w S.) "znanymi z urzędu" bezsprzecznie wynikało, że w okresie od maja do czerwca 2008 r., A. S., nie była jeszcze żoną skarżącego a małoletniego syna J. S. (którego matka uprzednio zmarła) skarżący wychowywał w oparciu o swoje jedynie dochody. A. S. została żoną skarżącego dopiero w dniu [...] września 2008 r. Przedmiotowy zasiłek przypisano zaś jako bezprawnie pobrany przez małżonków S. ze szkodą OPS w S. Z tego powodu skarżący kasacyjnie twierdził, że zaskarżony wyrok został wydany z rażącym naruszeniem prawa materialnego oraz procesowego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Kolegium wnosiło o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Skarga kasacyjna jest więc sformalizowanym środkiem zaskarżenia, którego elementy konstrukcyjne i treściowe wyznaczają granice jej rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone zgłoszonymi przez stronę podstawami i wnioskami. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a). Naczelny Sąd Administracyjny nie ma natomiast obowiązku domyślania się i uzupełniania zarzutów skargi kasacyjnej.
Skarżący kasacyjnie, zarzucając Sądowi Wojewódzkiemu jedynie naruszenie (ogólnie) przepisów prawa materialnego i procesowego, uniemożliwił w praktyce zajęcie stanowiska przez Naczelny Sąd Administracyjny co do argumentacji podniesionej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Jako jedyny, konkretny zarzut autor skargi kasacyjnej wskazał na przepis art. 156 § 1 pkt 2 P.p.s.a. twierdząc, że zaskarżony wyrok został wydany z rażącym naruszeniem prawa.
Wskazać jednak należy, że art. 156 § 1 P.p.s.a. nie zawiera dalszych jednostek redakcyjnych a sam dotyczy sprostowania wyroku. Zaskarżony zaś wyrok ani nie był prostowany, ani nie wymagał sprostowania.
W związku z powyższym zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki "art. 156 § 1 pkt 2 P.p.s.a." nie mógł okazać się zasadny.
Biorąc pod uwagę, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.