Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 28 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1735/13

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 1294/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, z dnia 13 sierpnia 2012 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, oddalił skargę. U podstaw rozstrzygnięcia Sądu I instancji legły następujące ustalenia.

Decyzją z dnia 18 czerwca 2012 r. Nr [...]Wójt Gminy J. odmówił przyznania M. B. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. R.. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji powołał się na treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.) zgodnie z którym warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.. Powołując się na art. 3 pkt 22 wymienionej ustawy, organ stwierdził, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ma być osobą faktycznie bezrobotną i sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej pomocy, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach wymienionych w art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych i zrezygnowała z niej bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta.

Organ, powołując się na przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty, podkreślił, że jest ona rolnikiem posiadającym gospodarstwo rolne, obejmujące obszar użytków rolnych w wysokości 1,14 ha przeliczeniowego, i z mocy ustawy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W związku z tym, organ uznał, że wnioskodawczyni M. B. nie zrezygnowała z pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani też nie przejawia gotowości do podjęcia tak rozumianej pracy zarobkowej, zatem nie spełnia kryteriów uznania za osobę bezrobotną w rozumieniu ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 145 z późn. zm.). Według organu, za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie może być uznany rolnik, który prowadzi gospodarstwo rolne, nawet przy pomocy innych osób, albowiem część swojego czasu musi przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji Wójta Gminy J. M. B. zarzuciła decyzji naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwany dalej K.p.a.) i naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, w związku z czym odwołująca się wniosła o zmianę decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Odwołując się stwierdziła, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach runku pracy, sam fakt bycia właścicielem (posiadaczem) gospodarstwa rolnego nie pozbawia osoby rejestrującej się w urzędzie pracy możliwości uzyskania statusu bezrobotnego. Tej możliwości pozbawia dopiero własność lub posiadanie nieruchomości rolnej o powierzchni powyżej 2 ha przeliczeniowych.

Dlatego też odwołująca się uważa, że posiadane przez nią gospodarstwo rolne o powierzchni 1,14 ha przeliczeniowego uprawnia ją do uzyskania statusu osoby bezrobotnej. Ponadto stwierdziła, że nie prowadzi faktycznie gospodarstwa rolnego z uwagi na stan zdrowia jej matki, Janiny R., która wymaga całodobowej opieki. Odwołująca się podniosła także, że stanowisko zawarte w decyzji Wójta pozostaje w sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa, dlatego, że rolnik byłby pozbawiony prawa zrezygnowania z prowadzenia działalności rolniczej w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki.

Zatem, według odwołującej się, przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego wymaga tylko ustalenia czy faktycznie sprawuje on opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, a organ, nie podejmując wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy i naruszając w ten sposób dyspozycję art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., naruszył przepisy prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Decyzją z dnia 13 sierpnia 2012 r. NR [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 3 pkt 22 i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 z późn. zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy J. z dnia 18 czerwca 2012 r. Nr [...]. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wskazało, że z dyspozycji art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest łączne spełnienie określonych w nim przesłanek, tj. na wnioskodawcy musi ciążyć obowiązek alimentacyjny względem osoby pozostającej pod opieką, wnioskodawca musi zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tą osobą oraz osoba, nad którą sprawowana ma być opieka musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Według Kolegium kwestią sporną w przedmiotowej sprawie jest możliwość otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, które ze swej istoty przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, przez osobę, która podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik.

Rozstrzygnięcie organu I instancji było zdaniem Kolegium prawidłowe, ponieważ odwołująca się rzeczywiście jest rolnikiem, podlegającym ubezpieczeniu społecznemu rolników, co bezspornie wynika z akt sprawy. Wnioskodawczyni nie kwalifikuje się, zdaniem organu odwoławczego, do otrzymania świadczenia, skoro sprawując opiekę nad matką, posiada gospodarstwo rolne i otrzymuje z niego dochód, bowiem w myśl art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, bierze się pod uwagę okoliczność wyłącznie jego posiadania, nie faktycznej uprawy i przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r., Nr 136. poz. 969, z późn. zm.). Dlatego też, zdaniem organu odwoławczego, wnioskodawczyni spełnia wprawdzie przesłankę sprawowania faktycznej opieki nad osobą niepełnosprawną, jednak nie można mówić w tym przypadku o spełnieniu drugiej przesłanki, tj. rezygnacji z zatrudnienia z powodu opieki nad osobą niepełnosprawną. Mając powyższe na uwadze, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, M. B. pismem z dnia 12 września 2012 r. wniosła skargę, domagając się zmiany decyzji i przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub uchylenia jej i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 3 pkt 22 i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa i błąd w ustaleniach faktycznych związany z przyjęciem, że skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne. Skarżąca powtórzyła również swoją wcześniejszą argumentację.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Kolegium w całości powtórzyło argumenty powołane w decyzji z dnia 13 sierpnia 2012 r. [...]uznając, że skarżąca nie jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 1294/12 oddalił powyższą skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do konieczności rozstrzygnięcia, czy w świetle art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Chodzi więc o rozstrzygnięcie, czy skarżąca - posiadająca gospodarstwo rolne - może być uznana za osobę, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Sąd podkreślił, że kwestia ta była przedmiotem kontrowersji w orzecznictwie sądów administracyjnych i rozbieżność co do wykładni wymienionych przepisów doprowadziła do podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, w której stwierdzono, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Sąd w pełni podzielił pogląd wyrażony w powołanej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego uznając, że dotyczy ona także sytuacji prawnej skarżącej.

Sąd wyjaśnił, że istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polega na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale: rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące, określone w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, formy aktywności zawodowej, albowiem znajdują się oni w odmiennej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonujące pracę lub świadczące usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy się bierze pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania. Ta różnica w możliwościach zarobkowych oraz różny tytuł ubezpieczenia wynikają zarówno z faktu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak i z odmiennego reżimu zabezpieczenia społecznego określonego w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "w sensie ekonomicznym, prowadzenie gospodarstwa rolnego tym różni się od wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych form aktywności zawodowej, że rolnik działa na własny rachunek ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika, a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej. Tak, więc na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych.

Oznacza to, że nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny".

Zdaniem Sądu I instancji M. B., jako osoba prowadząca gospodarstwo rolne – będąc ubezpieczoną w związku z tym w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, co wynika bezspornie z akt sprawy – i otrzymująca w związku z tym dochód, nie spełnia przesłanek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Sąd uznał, że nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi, iż skarżąca nie jest rolnikiem, gdyż jest jedynie posiadaczem gospodarstwa rolnego i faktycznie nie prowadzi działalności rolniczej posiadając zaledwie areał zaledwie 1,14 ha przeliczeniowego.

Sąd I instancji wyjaśnił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia rolnik, taką definicję zawiera natomiast ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). Zgodnie z art. 6 pkt 1 tej ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku – rozumie się przez to pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. W myśl tej definicji rolnikiem jest osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego.

Natomiast ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 6 stanowi, że ilekroć jest w niej mowa o gospodarstwie rolnym to oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej.

Zatem według ustawy o podatku rolnym, aby dany obszar gruntów uznać za gospodarstwo rolne obszar ten musi być odpowiednio sklasyfikowany, nie może być na nim prowadzona inna działalność niż działalność rolnicza, mieć odpowiednią powierzchnię oraz być w posiadaniu m.in. osoby fizycznej. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników przyjmuje zasadę wyłączenia z obowiązku rolniczego ubezpieczenia społecznego osób spełniających warunki do objęcia innym ubezpieczeniem społecznym (art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 3), dopuszczając jedynie w ograniczonym zakresie możliwość dalszego podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu osób podejmujących pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 5a).

Biorąc pod uwagę wielkość posiadanego przez skarżącą gospodarstwa (powyżej 1 ha przeliczeniowego) oraz fakt podlegania ubezpieczeniu społecznemu w KRUS, Sąd stwierdził, że prowadzi ona gospodarstwo rolne w rozumieniu przytoczonych powyżej przepisów, co stanowi negatywną przesłankę do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawną matką.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. B., zaskarżając wyrok w całości oraz wnosząc o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Przedmiotowemu wyrokowi zarzucono:

1. 1. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
2. a) normy art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt. 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.), poprzez błędną jej interpretację, polegającą na przyjęciu, że rolnik, który zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego (jednakże nie wyzbył się jego własności) oraz zrezygnował z prowadzenia innej pracy zarobkowej nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego (przy spełnieniu pozostałych przewidzianych ustawą przesłanek) w sytuacji, gdy powoływana norma nie wyłącza rolników z kategorii podmiotów, które o takie świadczenia mogą się ubiegać, ich wyłączenie zaś stanowiłoby naruszenie zasady równości wobec prawa obywateli;
3. b) normy art. 6 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), poprzez błędną jej wykładnię, a polegającą na przyjęciu, że osoba która jedynie posiada gospodarstwo rolne, ale przy tym zrezygnowała z prowadzenia na terenie tego gospodarstwa działalności rolniczej jest rolnikiem w myśl powoływanej normy, w sytuacji gdy jedną ze składowych definicji rolnika jest ustalenie, iż dana osoba nie tylko posiada gospodarstwo rolne, ale również zajmuje się prowadzeniem działalności gospodarczej na terenie tego gospodarstwa.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wskazując na art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt. 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdziła, że stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym wyroku, zgodnie z którym rolnik, który zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego (jednakże nie wyzbył się jego własności) oraz zrezygnował z prowadzenia innej pracy zarobkowej nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego (przy spełnieniu pozostałych przewidzianych ustawą przesłanek) nie znajduje potwierdzenia w treści powoływanej normy, ani też w funkcji jaką pełnią świadczenia przyznawane w ramach szeroko rozumianej pomocy państwa obywatelom.

Ponadto taka interpretacja wskazanego przepisu prowadzi do zróżnicowania pozycji obywateli o orzeczonym stopniu niepełnosprawności, a to poprzez zmniejszenie szansy na uzyskanie stosownej opieki przez osoby spokrewnione (podmiotowo zgodnie z treścią powoływanej normy) z rolnikiem.

Odnośnie art. 6 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniach społecznych rolników skarżąca stwierdziła, że z powołanego przepisu wynika, że za rolnika uważa się tylko taką osobę, która "zamieszkuje i prowadzi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą" w konsekwencji nie jest tak jak przyjął to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, iż wystarczającym dla przyjęcia, iż dana "sobą jest rolnikiem jest stwierdzenie, iż jest ona posiadaczem gospodarstwa rolnego". Skarżąca dodała, że brak jest jakichkolwiek racjonalnych przesłanek przemawiających za odstąpieniem od literalnej wykładni normy art. 6 pkt. 1 ustawy o ubezpieczeniach społecznych rolników, bowiem przedmiotowa norma wprost definiuje dane pojęcie, posługując się przy tym językiem jasnym, precyzyjny oraz powszechnie zrozumiałym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1. 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2. 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Dokonując oceny zasadności wniesionej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W rozpoznawanej sprawie kluczowym zagadnieniem było rozstrzygnięcie, czy w świetle obowiązujących, w dacie orzekania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych posiadający i prowadzący gospodarstwo rolne rolnik, będący ubezpieczonym w KRUS, może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad bliską mu osobą niepełnosprawną.

Powyższe zagadnienie stało się przedmiotem rozważań poszerzonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12 stwierdził, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Należy podkreślić, że na podstawie art. 269 p.p.s.a. sentencje uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego mają charakter wiążący dla pozostałych składów sądów administracyjnych. Sąd orzekający w sprawie, w której pojawia się zagadnienie prawne rozstrzygnięte już w uchwale, bez zgłoszenia wniosku o podjęcie tak zwanej "uchwały przełamującej", nie może wyrazić innego poglądu niż ten sformułowany w uchwale przez Naczelny Sąd Administracyjny. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony w powołanej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego uznając, że dotyczy ona także sytuacji prawnej skarżącej.

W uzasadnieniu w/w uchwały stwierdzono zaś w szczególności, że jakkolwiek przepis art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych odnosi się wprost do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, których nie podejmuje lub z których rezygnuje, osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, a nie do tego, jaką działalność prowadzi ta osoba, to jednak ratio legis tego przepisu wskazuje, że chodzi tu o osobę, której wyłącznym źródłem utrzymania (dochodów) jest zatrudnienie lub inna praca zarobkowa w rozumieniu ww. ustawy. Istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych., które zastąpiło dodatek stały, regulowany art. 27 ust. 1–3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), polega bowiem na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Oznacza to, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że wprawdzie zasadniczo ocena normatywna spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w celu nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się na gruncie pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale pojęcia: "rolnik" ustawa ta nie definiuje. Definicję taką zawiera natomiast art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym, ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku – rozumie się przez to pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. W myśl tej definicji rolnikiem jest zatem osoba, będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego.

Sąd nadmienił ponadto, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 6 stanowi, że ilekroć jest w niej mowa o gospodarstwie rolnym oznacza to gospodarstwo rolne - w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Zgodnie przy tym z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej.

Kierując się przedstawionymi wyżej względami, powołaną uchwałą, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w świetle art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie można również uznać, że przyjęta przez Sąd I Instancji interpretacja art. 6 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniach społecznych rolników jest wadliwa. Według powołanego przepisu pod pojęciem rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Skład orzekający podziela pogląd przedstawiony przez Sąd I instancji, a także wyrażony w uchwale I OPS 5/12, iż rolnikiem jest osoba, będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego. Skarżąca posiada gospodarstwo rolne o wielkości 1,14 ha przeliczeniowego i jest ubezpieczona w KRUS, zatem pogląd Sądu I instancji, że jest rolnikiem jest prawidłowy.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

W zakresie wynagrodzenia za świadczenie pomocy prawnej udzielonej z urzędu odesłać należy pełnomocnika skarżącego przed Sąd I instancji, albowiem tylko wojewódzkie sądy administracyjne uprawnione są do orzekania w tej materii. Wynagrodzenie to, jako należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 ww. ustawy.