Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 lipca 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 208/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. K. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...], którym utrzymane zostało w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...]. Postanowieniami tymi odmówiono wydania zaświadczenia potwierdzającego, że budynki, posadowione na działce hip. nr [...] - obecnie ul. [...] i ul. [...] - z wyłączeniem lokali sprzedanych, odpowiadają warunkom przewidzianym w art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279 ze zm.). M. K. domagał się wydania takiego zaświadczenia, jako niezbędnego do założenia księgi wieczystej, w trybie § 61 rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz.U. Nr 102, poz. 1122 ze zm.).
W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd wyjaśnił:
Organy administracji wskazały w uzasadnieniach, że wpływ na rozstrzygnięcie miały dane wynikające z dokumentacji archiwalnej, a nie dokument, na który powoływał się skarżący, tj. Dziennik Urzędowy Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy, w którym wezwano właścicieli budowli znajdujących się na działce hip. nr [...] do ich naprawy. Dokumentacja archiwalna zawiera szczegółowy opis stanu technicznego budynków i wskazuje na bardzo wysoki stopień zniszczenia, natomiast ww. dokument archiwalny jest niewystarczający do wydania zaświadczenia, gdyż brakuje w nim wyczerpujących danych uzasadniających, że stopień uszkodzeń budynków pozwalałby na wykonanie remontów, zatem dokument ten pozostaje w sprzeczności z ustaleniami wynikającymi z dokumentacji archiwalnej Urzędu m.st. Warszawy. W takiej sytuacji zaświadczenie, o którym mowa w art. 218 k.p.a., a które ma potwierdzać pewien stan rzeczy wynikający z dokumentacji, nie może być wydane, skoro problematyka, której dotyczy żądanie strony, jest sporna. Wydanie zaświadczenia nie może następować w rezultacie ustalenia stanu faktyczno-prawnego przez organ.
Reprezentowany przez adwokata, M. K. wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i wydania orzeczenia reformacyjnego, uchylającego postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2006 r. lub przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez WSA w Warszawie i zarzucając:
- 1) naruszenie prawa materialnego:
- a) § 61 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz.U. Nr 102, poz. 1022 ze zm.) przez jego niezastosowanie,
- b) art. 1 ust. 3 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych w czasie wojny (Dz.U. z 1947 r. Nr 37, poz. 181) przez jego niewłaściwą wykładnię,
- c) art. 1 ust. 4 dekretu wskazanego w punkcie b) przez niezastosowanie tego przepisu;
- 2) naruszenie przepisów prawa o postępowaniu, które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
- a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 1 ust. 3 dekretu o rozbiórce i naprawie, art. 7, 217 § 2 pkt 1 i art. 218 § 1 k.p.a. przez jego niezastosowanie,
- b) art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez zastosowanie tego przepisu w sprawie, w której zaskarżone postanowienie naruszało przepisy wymienione w ww. dekrecie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono:
Kamienice znajdujące się na posesji hip. nr [...] utraciły przejściowo status budynków spełniających warunki art. 5 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy wobec wydania orzeczeń administracyjnych w 1950 i 1952 r., odmawiających przyznania b. właścicielom prawa do gruntu, ale status ten odzyskały z uwagi na stwierdzenie nieważności tych orzeczeń przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzjami z dnia [...] kwietnia 2006 r. o nr [...] i [...], a także stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzji z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], w części dot. lokali niesprzedanych najemcom. W takim stanie zaistniała tego rodzaju sytuacja, że w 1947 r. władza budowlana, której służby dokonały inwentaryzacji zniszczeń, stwierdza, że na działce hip. nr [...] znajduje się budowla uszkodzona, która powinna być wyremontowana, co potwierdza Dziennik Urzędowy, przedstawiony w postępowaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny mając na uwadze, że organy powinny podejmować wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia sprawy, czego nie uczyniły, powinien był zaskarżone postanowienie uchylić, a nie skargę oddalić.
W piśmie procesowym z dnia 6 listopada 2008 r. M. K., przedstawiając uzupełnienie uzasadnienia zarzutów skargi kasacyjnej, wskazuje na Zarządzenie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 23 czerwca 2008 r. nr 1777/2008 w sprawie przekazywania właścicielom w posiadanie budynków, stanowiących w myśl art. 5 dekretu, odrębne od gruntu nieruchomości, a administrowanych dotychczas przez m.st. Warszawę, z czego wynika obowiązek posiadania zaświadczenia o spełnieniu warunków z art. 5 dekretu, które zarządzenie zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w tym punkcie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zarzuty naruszenia prawa procesowego należało uznać za zasadne.
M. K. domagał się od Prezydenta m.st. Warszawy wydania zaświadczenia zawierającego stwierdzenie, o jakim mowa w § 61 ust. 1 rozp. Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz.U. Nr 102, poz. 1112 ze zm.), dalej "rozporządzenie". Przepis ten stanowi, że do założenia księgi wieczystej dla budynku odpowiadającego warunkom przewidzianym w art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279 ze zm.), dalej "dekret", niezbędne jest stwierdzenie właściwego organu, że budynek takim warunkom odpowiada. Z mocy art. 1 dekretu wszelkie grunty na obszarze m.st. Warszawy przeszły, z dniem jego wejścia w życie, na własność gminy m.st. Warszawy (potem Skarbu Państwa), jednak art. 5 stanowił, że budynki oraz inne przedmioty, znajdujące się na gruntach, przechodzących na własność gminy m.st.
Warszawy, pozostają własnością dotychczasowych właścicieli, o ile przepisy szczególnie nie stanowią inaczej. Takim przepisem szczególnym jest art. 8 dekretu, który stanowi, że w razie nieprzyznania (wobec niewypełnienia warunków z art. 7 ust. 1 i 2) dotychczasowemu właścicielowi gruntu wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy wszystkie budynki, położone na gruncie, przechodzą na własność gminy. Z przepisów tych wynika zatem, że budynki na gruntach warszawskich, które przeszły na własność gminy, pozostają własnością dotychczasowych właścicieli - art. 5 - dopóki nie zostanie wydane orzeczenie, o którym mowa w art. 7 dekretu, tj. rozstrzygające wniosek o przyznanie prawa do gruntu lub do końca upływu terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 7 ust.
- 1. Jeżeli rozstrzygnięcie wniosku jest negatywne dla b. właściciela lub ten wniosek nie został złożony, wszystkie budynki, znajdujące się na gruncie, przechodzą z mocy art. 8 dekretu, na własność gminy.
Art. 5 dekretu opisuje zatem stan prawny budynków znajdujących się na gruncie warszawskim, który przeszedł na własność gminy, bez względu na stan techniczny tych budynków. Przepis ten przesądza bowiem o prawie własności budynków do czasu gdy zaistnieje sytuacja przewidziana w art. 8 dekretu, tzn. dopóki właściciel prawa swego do budynku nie utraci na rzecz gminy. Oświadczenie właściwego organu zatem, o którym mowa w § 61 ust. 1 rozporządzenia, powinno stwierdzać stan prawny budynku na gruntach warszawskich, tj. czy pozostają własnością b. właścicieli gruntów i odpowiadają warunkom art. 5 dekretu, czy też nie, bowiem przeszły na własność gminy zgodnie z art. 8 dekretu. Przenosząc to na grunt przepisów k.p.a. o zaświadczeniach - zaświadczenie powinno mieć taką właśnie treść dot. stanu prawnego budynków na gruncie warszawskim. Takiego bowiem oświadczenie co do stanu prawnego, a więc czy budynek odpowiada warunkom art. 5 dekretu, wymaga § 61 ust. 1 rozporządzenia.
Rozstrzygnięcie wniosku M. K. o wydanie przez organ zaświadczenia, zawierającego oświadczenie, o którym mowa w § 61 ust. 1 rozporządzenia będzie wymagało uwzględnienia kompleksowej dokumentacji sprawy. Ta dokumentacja to nie tylko ta część, na której dotychczas oparły się organy i Wojewódzki Sąd, ale także ta, która jest w sprawie, tj. dzienników urzędowych które wskazał skarżący oraz decyzji stwierdzających nieważność orzeczeń administracyjnych o odmowie przyznania prawa do gruntu, na co wskazuje się w skardze kasacyjnej. Po wydaniu tych orzeczeń bowiem powstał stan prawny, w którym pozostaje do rozpoznania wniosek dekretowy, chyba że został on już rozpoznany.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wziął pod uwagę, że w sprawie idzie o stwierdzenie co do stanu prawnego budynków, a jedynie bezkrytycznie uznał rację organów i bez głębszego wniknięcia w sprawę oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 tej ustawy.