Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 7 października 2009 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 370/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 r., [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach i rozważaniach:
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2008 r. [...] odmówił T. H. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Wskazał, iż z dokumentacji rentowej wynika, że w/w na przestrzeni 56 lat życia udokumentowała 8 lat 11 miesięcy i 9 dni okresów składkowych, 2 lata 11 miesięcy i 23 dni okresów nieskładkowych oraz 5 lat 8 miesięcy i 15 dni okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Podał również, że w latach 1977-1990 wystąpiła przerwa w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne. Podkreślił wreszcie, iż w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w dalszym wykonywaniu zatrudnienia i nabyciu przez wnioskodawczynię uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym ponieważ nie została wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia.
Organ powołał się także na orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 lipca 2008 r. mocą którego T. H. została uznana za częściowo niezdolną do pracy co oznaczało iż nie spełniała ona wymogu całkowitej niezdolności do pracy o którym mowa w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał zaskarżoną decyzję mocą której utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie wskazując iż zainteresowana nie spełniła wymogu całkowitej niezdolności do pracy co wykluczało możliwość przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku. Wyjaśnił dodatkowo, że zgodnie z art. 14 ust. 3 w/w ustawy podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń w niej przewidzianych a do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy stanowi orzeczenie lekarza orzecznika od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Takie orzeczenie jest jednak wiążące dla organu co oznacza, że ta przesłanka nie podlega uznaniu administracyjnemu.
W ocenie Sądu I instancji powyższe okoliczności uzasadniały konieczność uznania zaskarżonej decyzji za zgodną z prawem. Jej materialnoprawną podstawę stanowił art. 83 ust. 1 ustawy. Wprowadza on szczególną regulację prawną pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania renty w trybie zwykłym.
Są podkreślił, iż wydanie takiej decyzji nie jest jednak dowolne albowiem ograniczone jest obligatoryjnymi przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 ustawy, a mianowicie:
- 1) uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności,
- 3) nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie świadczenia, o którym mowa ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich w/w przesłanek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, iż w rozpoznawanej sprawie art. 83 ust. 1 ustawy nie mógł być zastosowany bowiem zainteresowana nie jest osobą niezdolną do pracy z uwagi na wiek (w dacie wydania zaskarżonej decyzji ukończyła 57 lat) ani też z powodu całkowitej niezdolności do pracy (orzeczeniem z dnia 3 lipca 2008 r. została uznana za częściowo niezdolną do pracy od dnia 8 maja 2008 r. do dnia 31 grudnia 2011 r.) Na podstawie art. 14 ust. 3 ustawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych był związany w/w orzeczeniem.
Sąd I instancji wskazał również i na to, że świadczenie o którym mowa w art. 83 ust. 1 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb wnioskodawcy nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą co najwyżej uzasadniać ubieganie się o świadczenia z tytułu pomocy społecznej.
Wyrok Sądu I instancji zaskarżyła w całości T. H. zarzucając mu naruszenie prawa materialnego a mianowicie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wymienione w tym przepisie kryterium przyznania w drodze wyjątku świadczenia w postaci wieku odnosi się do pojęcia niezdolności do pracy oraz że kryterium to odnosi się do konkretnej i stałej ilości lat życia podczas gdy w ocenie skarżącego ustawodawca posługuje się pojęciem odmiennym – "nie może podjąć pracy", a samo kryterium ma charakter ocenny i zmienny w zależności od innych czynników determinujących możliwość podjęcia pracy zarobkowej lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym.
Podnosząc powyższy zarzut kasator wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i rozpoznanie skargi, zaś w przypadku uznania, że nie pozwala na to stan faktyczny sprawy przyjęty w zaskarżonym wyroku o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W związku z treścią zarzutu sformułowanego w skardze kasacyjnej wskazać należy, iż stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej albowiem sprawę rozpoznaje w jej granicach. Z urzędu bierze natomiast pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w przedmiotowej sprawie nie miała miejsca. Oznacza to, że Sąd może oceniać zaskarżone orzeczenie jedynie w granicach zakreślonych przez autora kasacji.
Oceniając zasadność wniesionej skargi kasacyjnej wg. wskazanych wyżej kryteriów i wobec przedstawienia jedynie zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego (podstawa kasacyjna przewidziana w art. 174 pkt. 1 p.p.s.a) uznać należy, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Problem jaki w istocie wyłonił się w przedmiotowej sprawie sprowadza się do oceny wykładni przepisu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U z 2004 r., Nr 39, poz. 353) zaprezentowanej z jednej strony przez Sąd I instancji, z drugiej zaś przez autora kasacji.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższy przepis nie nastręcza trudności interpretacyjnych przy zastosowaniu reguł wykładni gramatycznej, która tak w nauce prawa jak i w praktyce jego stosowania ma niewątpliwe pierwszeństwo.
Otóż przepis ten przewiduje możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku wyłącznie wówczas gdy spełnione zostaną łącznie cztery warunki w nim wskazane. Jednym z nich jest całkowita niezdolność do pracy (lub wiek) osoby, która o świadczenie się ubiega. Jak słusznie podkreślił Sąd I instancji ocena zdolności do pracy dokonywana jest przez lekarza orzecznika, który w stosownym orzeczeniu poddaje ją fachowej ocenie. Orzeczenie to stanowi z kolei podstawę dla organu rentowego do wydania decyzji o określonej treści. Decyzja taka nie może być jednak pozytywna jeśli tak jak w sprawie niniejszej badaną osobę (skarżącą) uznano za częściowo niezdolną do pracy. W rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy owa niezdolność do pracy wiąże się jedynie z wiekiem bądź ze stanem zdrowia, nie zaś z innymi uwarunkowaniami, które uniemożliwiają podjęcie pracy (tak jak chciałby tego kasator)
Nie chodzi tu więc o takie okoliczności, które mają charakter ekonomiczny i które należy wiązać z bezrobociem, bądź też z obiektywnymi trudnościami w podjęciu pracy przez osoby starsze lub o ograniczonych kompetencjach zawodowych wynikających z określonego wykształcenia i faktycznych umiejętności. Oznacza to, że autor kasacji nie ma racji jeśli twierdzi, że w przywołanym wyżej art. 83 ust. 1 ustawy chodzi o niemożliwość podjęcia pracy, która wynika także z innych przyczyn niż całkowita niezdolność do jej wykonywania lub wiek.
Takie inne przyczyny nie zostały bowiem przez ustawodawcę wskazane a próba uzasadnienia ich istnienia treścią ustawy w tym w szczególności jej art. 83 ust. 1 jest w istocie niczym innym jak niedopuszczalną nadinterpretacją.
Podstawą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego jest art. 184 p.p.s.a
O kosztach pomocy prawnej udzielonej T. H. w postępowaniu kasacyjnym z urzędu rozstrzygnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (art. 250 p.p.s.a).