Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 14 lutego 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 574/17, oddalił skargę J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
W dniu 28 marca 2017 r. J. J. złożyła wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego.
Decyzją z dnia [...] maja 2017 r. Nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Wrocławia odmówiono przyznania stronie wnioskowanego dodatku mieszkaniowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia [...] czerwca 2017r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wskazano, że organ I instancji powziąwszy wątpliwości co do stałego miejsca zamieszkania strony, uznał za zasadne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, o którego terminie strona została zawiadomiona. Podkreślono, że wobec niemożności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ I instancji nie mógł zgromadzić całego materiału dowodowego niezbędnego do wydania na rzecz strony decyzji pozytywnej, przy czym nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie zostało spowodowane zaniedbaniem, czy też bezczynnością tego organu, ale było konsekwencją zachowania strony. Przy czym strona była świadoma, jakie skutki wywoła nieusprawiedliwiona nieobecność jej i jej syna w dniu, na który wyznaczono przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.
Na powyższą decyzję J. J. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, która została oddalona powołanym na wstępie wyrokiem.
Zdaniem Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego było niemożliwe z przyczyn wynikających z braku współdziałania po stronie skarżącej. Wskazano, że – wbrew twierdzeniom skarżącej – o zbędności przeprowadzenia takiego wywiadu nie przesądza fakt uprzedniego i nawet niezbyt odległego terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, na użytek postępowania toczącego w sprawie świadczeń przewidzianych ustawą z dnia 21 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017r. poz.1769). Sąd podał, że podstawy prawne do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na użytek świadczeń, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej i w przypadku starania się o dodatek mieszkaniowy wynikają z odmiennych regulacji. Jednakże w obu regulacjach na osoby starające się o przyznanie im świadczeń ze środków publicznych został nałożony obowiązek czynnego współdziałania z organem przy ustalaniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny, bowiem zarówno celem ustawy o pomocy społecznej, jak ustawy o dodatkach mieszkaniowych jest wsparcie osób, które znajdują się w trudnej sytuacji i nie są w stanie wykorzystując własne możliwości pokryć np. bieżących wydatków na zajmowane mieszkanie.
Sąd zgodził się z organami obu instancji, że skarżąca swoim zachowaniem uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego poprzez kategoryczne nie wyrażenie zgody na jego przeprowadzenie, a tym samym uniemożliwiła zażądanie przez organ złożenia przez nią oświadczenia majątkowego, o którym mowa w art.7 ust.4 u.d.m. Zdaniem Sądu fakt ten stanowi samodzielną przesłankę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego, co wprost wynika z art. 7 ust. 4 zd. drugie u.d.m.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła skarżąca, reprezentowana przez adwokata z urzędu, zaskarżając wyrok w całości. Wniesiono o zmianę zaskarżonego orzeczenia oraz uwzględnienie skargi. Ponadto wniesiono o rozpoznanie sprawy bez przeprowadzenia rozprawy oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nieopłaconej w całości, ani w części.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, tj. art. 7 ust. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych przez błędne przyjęcie, że oświadczenia, o którym mowa w tym przepisie może żądać dowolny pracownik organu, w tym przypadku Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu, podczas, gdy przepis stwierdza wprost, że uprawnionym do tego jest jedynie pracownik przeprowadzający wywiad środowiskowy.
W uzasadnieniu podniesiono, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie jest czynnością obligatoryjną. Podniesiono, że organ I instancji informując skarżącą o terminie przeprowadzenia wywiadu zagroził jej sankcją, która nie jest uregulowana w ustawie. Wskazał bowiem, że nieusprawiedliwiona nieobecność będzie potraktowana jak odmowa złożenia oświadczenia majątkowego i będzie podstawą do wydania decyzji odmownej. Jednocześnie przyznano, że do przeprowadzenia wywiadu nie doszło z winy skarżącej. W ocenie skarżącej art. 7 ust. 4 powołanej ustawy został zastosowany w sposób rozszerzający na jej niekorzyść.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie określonej w art.174 pkt 1 p.p.s.a., co oznacza, że stan faktyczny ustalony w sprawie nie jest kwestionowany.
Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych dotyczy błędnej jego wykładni. Według autora skargi kasacyjnej sankcja odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego dotyczy wyłącznie odmowy złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, nie zaś odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Tego stanowiska nie podziela Naczelny Sąd Administracyjny. Przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (tj. Dz.U. 2017 r. poz. 180) nakładają na wnioskodawcę wymóg współdziałania z organem właściwym w sprawach dodatków mieszkaniowych w celu dokładanego ustalenia okoliczności faktycznych.
W świetle art.7 wskazanej ustawy wnioskujący o przyznanie dodatku dołącza deklarację o dochodach, a także inne niezbędne dokumenty. Organ jest także uprawniony do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z art.7 ust.4 wynika, że pracownik organu właściwego do rozpoznania sprawy w przedmiocie dodatku mieszkaniowego przeprowadzający wywiad środowiskowy może żądać od wnioskodawcy złożenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenia o stanie majątkowym, zawierającego w szczególności dane o posiadanych ruchomościach i nieruchomościach, zasobach pieniężnych, odmowa zaś złożenia oświadczenia stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego kwestionowanie podejmowanych przez organ działań w realizacji obowiązków ustawowych - przeprowadzenia wywiadu środowiskowego można poczytywać za odmowę, o której mowa w art. 7 ust. 4 ustawy, skutkującą odmową przyznania dodatku mieszkaniowego.
W niniejszej sprawie, jak wynika z akt, w związku z wątpliwościami organu dotyczącymi stałego miejsca zamieszkania skarżącej (jej centrum życiowego), organ uznał zasadność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Natomiast przyczyną odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego było właśnie uniemożliwienie przez skarżącą przeprowadzenia tego wywiadu środowiskowego, czemu nie zaprzeczyła, co więcej, w skardze kasacyjnej przyznano wręcz, że to z winy skarżącej nie doszło do przeprowadzenia wywiadu. Z akt sprawy wynika zaś, że skarżąca pismem z dnia 5 kwietnia 2017 r. została poinformowana przez organ o wyznaczeniu na dzień 20 kwietnia 2017 r. terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W przeddzień planowanego wywiadu zadzwoniła do pracownika socjalnego MOPS-u we Wrocławiu informując, że nie zgadza się na wywiad i że nie wpuści pracownika do mieszkania. W dniu przybycia pracownika w wyznaczonym terminie nie było jej w mieszkaniu, zaś pomimo wezwania do zgłoszenia się w siedzibie MOPS-u celem ustalenia nowego terminu przeprowadzenia wywiadu, skarżąca nie skontaktowała się w żaden sposób z organem – ani osobiście, ani telefonicznie.
Wobec tego uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony z uwagi na brak współdziałania skarżącej z organem, do czego była obowiązana. Nie doszło zatem do naruszenia prawa przez organy administracji orzekające w sprawie, bowiem podjęte zostały działania zmierzające do wszechstronnego wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Natomiast wobec niemożności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organy administracji nie mogły zgromadzić pełnego materiału dowodowego, czy dokonać weryfikacji materiału już zebranego w sprawie.
Mając powyższe na uwadze uznać należy, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi, ustanowionemu w ramach prawa pomocy, wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej, podlega rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny, w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.