Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2011 r., sygn. akt III SA/Gd 152/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenia za dozór nad pojazdem.
W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wnioskiem datowanym na dzień 10 grudnia 2010 r. J. B., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą [...] zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. o zwrot wydatków koniecznych związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenia za dozór nad samochodem Renault Megane nr rej. [...] za okres od dnia [...] czerwca 2009 r. do dnia [...] września 2010 r. Do wniosku dołączona została dyspozycja usunięcia pojazdu z dnia 6 grudnia 2008 r.
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S., działając na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 11 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010 r. Nr 152, poz. 1018) przekazał wniosek J. B. Prezydentowi Miasta S. W uzasadnieniu wydanego postanowienia organ I instancji wskazał, że w obecnym stanie prawnym realizacja wskazanych we wniosku żądań może nastąpić tylko w trybie przewidzianym w ustawie z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, będącej następstwem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 czerwca 2008 r., który uznał, że organami właściwymi do orzekania o przepadku pojazdów są wyłącznie sądy powszechne. Według nowej treści art. 130a ustawy – Prawo o ruchu drogowym organy skarbowe utraciły bowiem nie tylko prawo do orzekania w kwestii odjęcia własności pojazdu ale wszelkie posiadane uprawnienia w postępowaniach związanych z usunięciem pojazdu z drogi.
W nowym stanie prawnym ciężar obowiązków związanych z inicjowaniem stosownego postępowania w tym przedmiocie i wykonania orzeczenia sądu przypisany został staroście. Wykonanie orzeczenia sądu następuje z kolei w trybie i na zasadach określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z uwzględnieniem ustawy – Prawo o ruchu drogowym (art. 130a ust. 10f).
W sprawie orzekania o zwrocie koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenia za dozór wyłączona jest zatem właściwość organów skarbowych. Nadto w sprawie nie ma możliwości zastosowanie przepisów rozporządzenia z dnia 23 kwietnia 2002 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 50, poz. 449).
Po rozpoznaniu zażalenia J. B. na powyższe postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 i art. 144 oraz 65 § 1 k.p.a., art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postanowieniem z dnia 14 marca 2011 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. W uzasadnieniu wydanego postanowienia organ II instancji wskazał, że w świetle art. 130a ust. 10 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 10 lit. j/ ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, obowiązującym od dnia 4 września 2010 r., starosta w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi, w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2, występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia.
Nadto, zgodnie z art. 130a ust. 10f ustawy – Prawo o ruchu drogowym starosta zobligowany jest wykonać orzeczenie sądu o przepadku pojazdu w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ww. ustawie z dnia 22 lipca 2010 r. zawarto nadto przepisy przejściowe obligujące starostę do dokonania określonych czynności. W niniejszej sprawie nie zostało wszczęte postępowanie kończące się decyzją deklaratoryjną o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa samochodu Renault Megane nr rej. [...]. Z dyspozycji usunięcia pojazdu wynika zaś, że 6 miesięczny termin od usunięcia samochodu upłynął w dniu 6 czerwca 2009 r., tj. przed datą 11 czerwca 2009 r. wskazaną w art. 13 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw. Zgodnie z tym przepisem Skarb Państwa ponosi koszty przechowywania pojazdów, które powstały po upływie terminu, o którym mowa w art. 130a ust. 10 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym, do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, wobec pojazdów, których 6-miesięczny termin od dnia ich usunięcia upłynął w okresie od dnia 11 czerwca 2009 r. do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
W świetle stanu faktycznego sprawy jak i z uwagi na regulacje normatywne wyłączona jest zatem właściwość organów skarbowych w kwestii orzekania w przedmiocie przyznania zwrotu koniecznych wydatków związanych z dozorem oraz wynagrodzenia za dozór pojazdu. Dyrektor Izby Skarbowej podzielił w powyższym zakresie stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zawarte w wyroku z dnia 25 listopada 2010 r. (sygn. akt I SA/Ol 608/10). Nadto organ stwierdził, że brak jest jednolitej interpretacji przepisów regulujących przedmiotową materię. Nie mniej jednak złożony wniosek winien być rozpatrzony przez Prezydenta Miasta S. Stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. jest zatem w pełni zasadne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie J. B. wniósł o uchylenie ww. postanowienia i przekazanie sprawy właściwemu organowi do ponownego rozpoznania.
Wydanemu postanowieniu skarżący zarzucił:
- – naruszenie art. 7, art. 8, art. 65 § 1, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 102 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 130a ust. 10 ustawy – Prawo o ruchu drogowym w brzmieniu przed 11 czerwca 2009 r. i na dzień 22 czerwca 2009 r. poprzez niesłuszne utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., pominięcie korzystnego dla skarżącego stanowiska zajętego przez organ w postanowieniu z dnia [...] stycznia 2011 r. i błędne przyjęcie, że 6-miesięczny termin od dnia usunięcia pojazdu upłynął w dniu 6 czerwca 2009 r. podczas gdy termin ten upłynął w rzeczywistości w dniu 22 czerwca 2009 r.;
- – naruszenie art. 11, art. 12 ust. 1 i 2 i art. 13 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych ustaw poprzez ich błędną wykładnię, wyrażającą się w błędnym przyjęciu, iż orzekanie w przedmiocie zwrotu wydatków oraz wynagrodzenia za dozór nie należy do organów skarbowych, a w konsekwencji bezzasadne zastosowanie ww. przepisów w sytuacji, gdy bieg terminu określonego w art. 130a ust. 10 ustawy – Prawo o ruchu drogowym zakończył się w dniu 22 czerwca 2009 r., a więc w okresie od 11 czerwca 2009 r. do dnia 4 września 2010 r.;
- – naruszenie art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji bezzasadne przekazanie sprawy do innego organu;
- – naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 81 k.p.a. w zw. z art. 77 i art. 78 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem zaskarżonego postanowienia, które to uchybienie miało wpływ na jego treść.
W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że wbrew temu co przyjęły organy pojazd został usunięty w dniu 22 grudniu 2008 r. stąd też skarżący domagał się wynagrodzenia za okres od [...] czerwca 2009 r. do [...] września 2010 r. Co istotne, art. 12 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. odnosi się do postępowania w sprawie "przejęcia własności" pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Skarżący – co oczywiste – nie zainicjował zaś postępowanie w ww. przedmiocie.
Z kolei żaden z przepisów od art. 10 do art. 13 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw nie przyznaje staroście kompetencji do decydowania o tym kto poniesie koszty dozoru. Skoro Skarb Państwa ma ponosić te koszty orzekać o tym powinny statio fisci Skarbu Państwa czyli Naczelnicy Urzędów Skarbowych.
Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasowe argumentację.
Na rozprawie w dniu 9 czerwca 2011 r. J. B. wskazał, że do holowania pojazdu doszło w dniu 6 grudnia 2008 r. zgodnie z dyspozycją nr [...]. Data 22 grudnia 2008 r. którą podał wcześniej została podana omyłkowo.
Wydając zaskarżony wyrok Sąd pierwszej instancji podniósł, iż w sprawie niniejszej organ odwoławczy skoncentrował się w swych wywodach przede wszystkim na kwestii obecnej procedury przejścia własności pojazdu na rzecz powiatu oraz na tym, że obecnie starosta wydaje decyzję o zapłacie kosztów usuwania, przechowywania pojazdu, które ponosi jego właściciel. Z tych przede wszystkim względów uznał brak kompetencji organów skarbowych do rozpatrzenia wniosku skarżącego, podzielając stanowisko organu pierwszej instancji, że organem takim jest starosta. Organowi odwoławczemu umknęło jednak, że obowiązujące w dniu orzekania przez organ rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 lutego 2011 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 46, poz. 237) stanowi w § 4 ust. 1 pkt 2, że przepisy działu II rozdziału 6 ustawy dotyczące organu egzekucyjnego stosuje się odpowiednio do starostów, ale tylko w zakresie przechowywania rzeczy znalezionych oraz likwidacji ruchomości, które zostały przejęte na rzecz powiatu na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym.
W sprawie niniejszej przedmiotowy pojazd nie jest ani rzeczą znalezioną, ani też nie został przejęty na rzecz powiatu na podstawie przepisów ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Zgodnie natomiast z § 4 ust. 1 pkt 3 przywołanego rozporządzenia przepisy działu II rozdziału 6 ustawy dotyczące organu egzekucyjnego stosuje się odpowiednio do naczelników urzędów skarbowych – w odniesieniu do przechowywania oraz likwidacji ruchomości innych niż określone w pkt 1 i 2. Wykonywanie dozoru nad pojazdem przez podmiot prowadzący parking polega m.in. na jego przechowywaniu (art. 102 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.).
Ponadto zdaniem Sądu pierwszej instancji wątpliwe jest, by przepis art. 130a ust.10 h ustawy – Prawo o ruchu drogowym, mówiący o wydaniu przez starostę decyzji o poniesieniu przez właściciela pojazdu kosztów m.in. jego usuwania, przechowywania, przywoływany przez organ, mógł mieć zastosowanie wobec osoby będącej dozorcą takiego pojazdu, bowiem decyzja organu administracji nie może nakładać na właściciela pojazdu obowiązku poniesienia tych kosztów na rzecz innej osoby fizycznej lub prawnej (dozorcy rzeczy). Tym samym Sąd pierwszej instancji podzielił zarzut naruszenia art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji bezzasadne przekazanie sprawy do innego organu. Nie podzielił natomiast zarzutu naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 81 k.p.a. w zw. z art. 77 i art. 78 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem zaskarżonego postanowienia, bowiem postępowanie znajdowało się dopiero na etapie wstępnym – ustalania właściwości organów do rozpoznania sprawy i jako takie nie wymagało prowadzenia postępowania dowodowego.
Nie mogło zatem dojść do naruszenia przez organy cytowanych wyżej przepisów k.p.a. Nadto, zdaniem Sądu pierwszej instancji niezasadne jest sformułowane w skardze twierdzenie, że bieg terminu określonego w art. 130a ust. 10 ustawy – Prawo o ruchu drogowym (w brzmieniu obowiązującym do dnia 10 czerwca 2009 r.) zakończył się w dniu 22 czerwca 2009 r., nie zaś 6 czerwca 2009 r., jak twierdziły organy. Na rozprawie w dniu 9 czerwca 2011 r. skarżący oświadczył, że do holowania pojazdu doszło w dniu 6 grudnia 2008 r., zgodnie z wydaną w tym dniu dyspozycją usunięcia pojazdu nr [...].
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku zarzucając mu:
- 1. naruszenie art. 141 § 4, art. 133 § 1, 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez dokonanie niewłaściwej oceny materiału dowodowego, nieodniesienie się do całego stanu faktycznego wynikającego z akt sprawy, błędną ocenę prawną ustalonego przez organy stanu faktycznego, polegającego na przyjęciu, że organy podatkowe winny zastosować w sprawie § 4 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lutego 2011 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 46, poz. 237), podczas gdy przepis § 4 ust. 1, pkt 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów nie ma na obecnym etapie zastosowania w sprawie w związku z treścią § 3 pkt. 1 lit. a/ ww. rozporządzenia. W sprawie winny być zastosowane przepisy art. 11 ust. 1 i 2, art. 12 ust. 2 ustawy o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010 r. Nr 152, poz. 1018) w zw. z art. 130a ust. 10 i 10f ustawy – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.),
- 2. naruszenie art. 141 § 4 w związku z art. 153 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. poprzez nieprecyzyjne wskazania odnośnie dalszego postępowania,
- 3. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. poprzez uchylenie na jego podstawie zaskarżonych decyzji, podczas gdy w sprawie zachodziły przesłanki do oddalenia skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Powołując się na wymienione podstawy skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W motywach skargi kasacyjnej podniesiono, iż Sąd pierwszej instancji opierając się na § 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia w sprawie rozciągnięcia stosowania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie uwzględnił treści § 3 tego rozporządzenia. Zarówno w art. 174 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak i w § 3 pkt 1 lit. a/ rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lutego 2011 r. wydanego na jego podstawie mowa jest o ruchomościach, które stały się własnością Skarbu Państwa albo powiatu na podstawie prawomocnego orzeczenia przepadku przedmiotów wydanego w postępowaniu karnym, w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe, w postępowaniu administracyjnym, w postępowaniu cywilnym oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia.
W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z treści § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 28 lutego 2011 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie można, jak uczynił to Sąd – wywodzić kompetencji do działania dla naczelnika urzędu skarbowego w przypadkach nie objętych przedmiotowym zakresem tego rozporządzenia, który został określony w § 3 rozporządzenia. Z akt przedmiotowej sprawy nie wynika bowiem, by wydane zostało orzeczenie przepadku pojazdu samochodowego na rzecz Skarbu Państwa albo powiatu.
Zatem wskazane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lutego 2011 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie mają zastosowania na tym etapie postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zostało wszczęte postępowanie dotyczące przejęcia własności pojazdu na rzecz Skarbu Państwa, a sześciomiesięczny termin określony w art. 130a ust. 10 ustawy – Prawo o ruchu drogowym w poprzednim brzmieniu, upłynął przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 22 lipca 2010r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw. Zatem mając na uwadze przepisy art. 12 ust. 2 i mającego odpowiednie zastosowanie art. 11 ww. ustawy, stwierdzić należy, że przepadek pojazdu zostanie orzeczony na rzecz powiatu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art.130 a ust. 10 h ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2008 r. Nr 108, poz.908 ze zm.) koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i ustawy. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. Przepis ten został dodany przez art. 1 pkt10 lit. k ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010 r. Nr 152, poz. 1018), zmieniającej z dniem 4 września 2010 r. ustawę – Prawo o ruchu drogowym. W tej ostatnio powołanej ustawie zmieniającej zamieszczone zostały również regulacje międzyczasowe. Nowela ta w art. 13 rozstrzygnęła o kosztach przechowywania pojazdów, które powstały po upływie terminu, o którym mowa w art. 130a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym w brzmieniu dotychczasowym.
Podkreślić przy tym należy, że rozstrzygając o kosztach, ustawodawca wskazał ogólnie na Skarb Państwa, bez wskazania statio fisci. Jednocześnie jednak nie rozstrzygnięto w sposób odmienny, niż wskazany w znowelizowanym przepisie art. 130a ust. 10h Prawa o ruchu drogowym, o organie orzekającym w tego rodzaju przypadkach.
Uwzględniając powyższe regulacje, stwierdzić należy, że organem właściwym w rozpoznawanej sprawie jest Prezydent m. S. Wniosek o zwrot wydatków związanych z usunięciem z drogi publicznej i przechowywaniem pojazdu został złożony w dniu 10 grudnia 2010 r. Oznacza to, że postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte już w dacie obowiązywania art. 10a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, w brzmieniu określonym w art. 1 ust. 10 pkt j ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, zgodnie z którym starosta w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi, w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2, występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia, a powiadomienie zawiera pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu. Do wykonania orzeczenia sądu o przepadku pojazdu zobowiązany jest starosta.
Z powyższych przepisów bezspornie wynika, że w dacie otrzymania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. wniosku o przyznanie zwrotu wydatków związanych z usunięciem z drogi i przechowywaniem pojazdu organem właściwym do jego rozpoznania, zgodnie z wyżej wymienionymi przepisami był Starosta B. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu na podstawie na podstawie art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.