Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 680/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu skargi K.K., uchylił zaskarżoną przez niego decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...]. Decyzjami tymi odmówiono K.K. ustalenia i wypłaty odszkodowania za działkę nr [...] w Rzeszowie, która przeszła z dniem 1 stycznia 1999 r. na rzecz Gminy Miasto Rzeszów jako droga, który to fakt przejścia potwierdził Wojewoda Podkarpacki decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...].
Organy odmowę uzasadniły tym, że w dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielem działki był M.P., zaś K.K. nabył tę działkę [...] kwietnia 2005 r., zatem to M.P. przysługiwało odszkodowanie, toteż wniosek K.K. z dnia [...] grudnia 2005 r. nie mógł być rozpatrzony pozytywnie. K.K. wywodził w postępowaniu administracyjnym i w skardze, że w dniu zakupu właścicielem działki ujawnionym w księdze wieczystej był M.P., zatem w zaufaniu do jej zapisów działkę nabył, a w akcie zaznaczono, że wszelkie ciężary i korzyści przechodzą na kupującego, toteż służy mu odszkodowanie na wniosek zgłoszony w terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał skargę za uzasadnioną, podkreślając, że dopóki w księdze wieczystej nieruchomości zajętej pod drogę publiczną nie zostanie ujawnione jej przejście na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody, możliwe jest zbycie tej nieruchomości przez właściciela wpisanego w dziale II księgi wieczystej, a właścicielowi nieruchomości przysługuje odszkodowanie, jeżeli złożył wniosek w okresie 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r., a tak było w tej sprawie.
Reprezentowany przez radcę prawnego, Wojewoda Podkarpacki wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia, rozpoznania skargi, ew. po uchyleniu przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 73 ust. 1, 2, 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), polegające na uznaniu, że osobie, która nabyła nieruchomość zajętą pod drogę publiczną po dniu 31 grudnia 1998 r. przysługuje odszkodowanie.
Odpowiadając na skargę kasacyjną, K.K. wniósł o jej oddalenie, a stanowisko to podtrzymał w piśmie procesowym z dnia 5 maja 2010 r., powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2010 r. I OPS 3/09.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2010 r. I OPS 3/09 wydanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, Sąd wyraził pogląd, iż uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy zawarła umowę w formie aktu notarialnego nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. Z tym poglądem Naczelnego Sądu należy się w pełni zgodzić i podkreślić, że taka też ocena została zawarta w zaskarżonym wyroku.
W niniejszej sprawie, jak wynika z jej akt, nieruchomość oznaczona nr [...] zajęta pod drogę gminną w dniu 31 grudnia 1998 r., była własnością M.P., który w dniu [...] kwietnia 2005 r. sprzedał ją aktem notarialnym K.K., a jego prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej. K.K. wystąpił w dniu [...] grudnia 2005 r. o odszkodowanie, dołączając do wniosku dokumenty potwierdzające jego prawo do ww. nieruchomości. Decyzja Wojewody Podkarpackiego stwierdzająca nabycie działek przez Gminę Miasto Rzeszów została wydana [...] lipca 2006 r. W takiej sytuacji nie można było odmówić K.K. prawa do odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną. Zasadnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny odmowę te zakwestionował.
Na podstawie art. 73 ust. 1 ww. ustawy – Przepisy wprowadzające, dalej "ustawa", dokonało się w istocie wywłaszczenie, bowiem z jego mocy na rzecz Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, przeszło prawo własności nieruchomości zajętych, bez żadnych formalności prawnych, pod drogi publiczne, niejednokrotnie bez wiedzy osób, którym prawo przysługiwało i było ujawnione w księgach wieczystych. Jednak podstawą ujawnienia w księdze wieczystej przejścia tego prawa jest ostateczna decyzja wojewody, o czym stanowi art. 73 ust. 3 ustawy. Wywłaszczenie dokonało się zatem z mocy prawa, jednak potwierdzone to być musi ostateczną decyzją wojewody. Dopóki zatem decyzja ta nie zostanie wydana, nie można odmówić właścicielowi, będącemu nim w dniu 31 grudnia 1998 r., prawa do obrotu nieruchomością. Figuruje on bowiem w księdze wieczystej jako właściciel i z tego prawa korzysta, a co za tym idzie nabywcy, działającemu w zaufaniu do księgi wieczystej, nie może nie przysługiwać prawo do domagania się odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną co prawda z mocy prawa, ale co do której w dacie nabycia nie było ostatecznej decyzji stwierdzającej to wywłaszczenie.
Zasadą konstytucyjną jest, że wywłaszczenie odbywa się za odszkodowaniem i takie też przewiduje art. 73 ust. 1 ustawy. Warunkiem wypłaty odszkodowania jest wykazanie się tytułem własności i złożeniem wniosku w terminie. Takie bowiem przesłanki przewiduje art. 73 ust. 4 ustawy. Po terminie zakreślonym w tym przepisie roszczenie o odszkodowanie wygasa. W niniejszej sprawie wymogi ustalone tym przepisem zostały spełnione, nie było zatem podstawy do odmowy wypłaty odszkodowania, skoro nieruchomość przeszła pod drogę, jak to potwierdziła decyzja Wojewody Podkarpackiego.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).