Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 6 lutego 2018 r., sygn. akt: IV SAB/Wr 332/17 po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.J.L. na bezczynność Rady Gminy Z. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, w punkcie pierwszym umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania Rady Gminy Z. do udostępnienia informacji publicznej, w punkcie drugim stwierdził, że Rada Gminy Z. dopuściła się bezczynności, w punkcie trzecim stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, w punkcie czwartym zasądził od Gminy Z. na rzecz skarżącego M.J.L. zwrot kosztów postępowania.
Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
J.L. pismem z dnia 25 września 2017 r. domagał się od Rady Gminy Z. udostępnienia informacji publicznej w formie kopii lub skanów dokumentów:
- 1) sporządzonego zgodnie z dyspozycją § 48 pkt 1 i 3 Statutu Gminy Z. protokołu z kontroli II Międzynarodowego Wyścigu [..] "[..]" wraz z wszystkimi załącznikami i wyjaśnieniami kierownika jednostki kontrolowanej złożonymi na podstawie § 49 pkt 4 Statutu;
- 2) uchwały Komisji Rewizyjnej zatwierdzającej - zgodnie z § 49 pkt 2 Statutu - protokół z kontroli wymieniony w pkt 1 wniosku oraz podanie terminów (pieczęć z datą pewną na dokumencie) przekazania tego protokołu przez Komisję Rewizyjną Przewodniczącemu Rady Gminy, Wójtowi oraz kierownikowi jednostki kontrolowanej;
- 3) sporządzonego zgodnie z dyspozycją § 48 pkt 1 i 3 Statutu protokołu z kontroli gospodarowania środkami publicznymi przez organ wykonawczy pod względem celowości, terminowości, oszczędności w świetle zamówień publicznych, zapytań ofertowych do 30.000 euro za 2015 r. wraz z wszystkimi załącznikami i wyjaśnieniami kierownika jednostki kontrolowanej złożonych na podstawie § 49 pkt 4 Statutu;
- 4) uchwały Komisji Rewizyjnej zatwierdzającej - zgodnie z § 49 pkt 2 Statutu - protokół z kontroli wymieniony w pkt 3 wniosku oraz podanie terminów (pieczęć z datą pewną na dokumencie) przekazania tego protokołu przez Komisję Rewizyjną Przewodniczącemu Rady Gminy, Wójtowi oraz kierownikowi jednostki kontrolowanej.
W odpowiedzi na powyższy wniosek Przewodniczący Rady Gminy Z. poinformował wnioskodawcę pismem z dnia 12 października 2017 r. o przekazaniu wniosku do załatwienia Przewodniczącemu Komisji Rewizyjnej z uwagi na fakt, że wniosek dotyczy kontroli przeprowadzonych przez Komisję.
W dniu 20 października 2017 r. M.L. złożył skargę na bezczynność Rady Gminy Z. w zakresie realizacji jego wniosku z dnia 25 września 2017 r., żądając uznania, że Rada Gminy dopuściła się bezczynności w załatwieniu sprawy, stwierdzenia, że niezałatwienie sprawy w terminie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, obciążenie organu, którego działanie objęte jest przedmiotem skargi kosztami postępowania sądowego.
Skarżący wskazał, że w odpowiedzi jego na wniosek z dnia 25 września 2017 r. otrzymał w dniu 17 października 2017 r. pismo (nadane w dniu 13 października 2017 r., a więc już po terminie wyznaczonym przez art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej), w którym przewodniczący Rady Gminy Z. poinformował skarżącego o przekazaniu wniosku do załatwienia przewodniczącemu Komisji Rewizyjnej. W piśmie tym organ zobowiązany nie wskazał powodów opóźnienia oraz terminu, w jakim udostępni żądaną informację.
W odpowiedzi na wniosek z dnia 25 września 2017 r. pismem z dnia 24 października 2017 r. Przewodniczący Komisji Rewizyjnej Rady Gminy Z. przekazał J.L.:
- 1) protokół kontroli Komisji Rewizyjnej Rady Gminy Z. z kontroli II Międzynarodowego Wyścigu [..] "[..]" z dnia 25 marca 2015.r.;
- 2) pismo Wójta Gminy Z. z dnia 30 marca 3015 r. nr [..] r. w sprawie odmowy podpisania protokołu kontroli z dnia 25.03.2015 r.;
- 3) dokument z dnia 9 kwietnia 2015 r. dotyczący zmiany protokołu kontroli Komisji Rewizyjnej Rady Gminy Z. z kontroli II Międzynarodowego Wyścigu [..] "[..]" z dnia 25 marca 2015 r.;
- 4) pismo Wójta Gminy Z. nr [..] z dnia 19 czerwca 2017 r. wraz z pismem z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego z dnia 19 czerwca 2015 r. nr [..];
- 5) protokół z posiedzenia Komisji Rewizyjnej z dnia 29 czerwca 2017 r.;
- 6) protokół z posiedzenia odbytego w dniu 20 lipca 2017 r. Zespołu Kontrolnego Komisji Rewizyjnej Rady Gminy Z. do przeprowadzenia kontroli II Międzynarodowego Wyścigu [..] "[..]" zorganizowanego w roku 2014;
- 7) protokół z posiedzenia Komisji Rewizyjnej z dnia 20 września 2017 r.
W zakresie przeprowadzonej kontroli Komisji Rewizyjnej Rady Gminy Z. gospodarowania środkami publicznymi przez organ wykonawczy pod względem celowości, terminowości, oszczędności w świetle zamówień publicznych, zapytań ofertowych do 30 tys. euro za rok 2015 przekazano wnioskodawcy:
- 1) protokół kontroli z dnia 17.11.2016 r. wraz z 10-cioma załącznikami;
- 2) protokół z posiedzenia Komisji Rewizyjnej z dnia 29 czerwca 2017 roku (jak w pkt 5 powyżej).
Ponadto poinformowano wnioskodawcę, że w zakresie objętym wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej z dnia 25 września 2017 r. organ nie dysponuje innymi dokumentami stanowiącymi informację publiczną poza przekazanymi niniejszym pismem.
W odpowiedzi na skargę Przewodniczący Rady Gminy Z. wniósł o umorzenie postępowania. Wskazał, że w odpowiedzi na wniosek z dnia 25 września 2017 r. Przewodniczący Komisji Rewizyjnej pismem z dnia 24 października 2017 r. przekazał wnioskowaną informację poprzez udostępnienie kopi posiadanej przez organ dokumentacji związanej z przedmiotem żądania. Tym samym, skoro po wniesieniu skargi na bezczynność organ dokonał czynności, której dotyczy skarga, zasadnym jest umorzenie postępowania ze względu na jego bezprzedmiotowość, to jest na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
W piśmie z dnia 20 listopada 2017 r. skarżący podniósł, że wbrew tezom wyartykułowanym w odpowiedzi na skargę, organ zobowiązany - Rada Gminy Z. nie udzieliła skarżącemu odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej z dnia 25 września 2017 r., organ zobowiązany nie poinformował też skarżącego o fakcie niedysponowania żądanymi informacjami. Wskazał, że jedynym pismem otrzymanym od organu zobowiązanego - Rady Gminy Z. była informacja z dnia 12 października 2017 r. o przekazaniu wniosku do załatwienia Przewodniczącemu Komisji Rewizyjnej. Wyjaśnił również, że po złożeniu w dniu 20 października 2017 r. skargi otrzymał wraz z załącznikami, datowane na dzień 24 października 2017 r. pismo podpisane przez Przewodniczącego Komisji Rewizyjnej Rady Gminy Z. radnego S.D.
Skarżący stwierdził ponadto, że kierując do Rady Gminy wniosek o udostępnienie informacji publicznej powołał się na regulacje Statutu Gminy Z., które określają tryb przeprowadzania przez Komisję Rewizyjną kontroli. W jego przekonaniu, otrzymanie informacji od Przewodniczącego Komisji Rewizyjnej, w świetle § 49 pkt 3 Statutu w brzmieniu: Zatwierdzony protokół kontroli przewodniczący Komisji Rewizyjnej przekazuje w ciągu 3 dni Przewodniczącemu Rady Gminy, Wójtowi i kierownikowi jednostki kontrolowanej, nie pozwala na wnioskowanie, czy protokół z kontroli, po pierwsze został zatwierdzony w trybie § 49 pkt 2 Statutu, a po drugie czy został przekazany podmiotom wymienionym w § 49 pkt 3 Statutu, czy też nie został przez Komisję Rewizyjną uchwalony.
Ponadto skarżący podniósł, że odpowiedź udzielona przez Przewodniczącego Komisji Rewizyjnej nie pozwala na nadanie temu pismu rangi odpowiedzi udzielonej przez zobowiązany organ.
W odpowiedzi pełnomocnik organu w piśmie z dnia 20 grudnia 2017 r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko w zakresie udostępnienia skarżącemu wszystkich interesujących go i istniejących dokumentów, a ponadto podniósł, że skarżący został poinformowany, że brak jest innych dokumentów stanowiących informację publiczną żądaną przez skarżącego. W szczególności brak jest dokumentów opatrzonych "pieczęcią z datą pewną", potwierdzającą przekazanie tych dokumentów Przewodniczącemu Rady Gminy Z. Do pisma dołączony został Statut Gminy Z. W swojej odpowiedzi zawartej w piśmie z dnia 18 stycznia 2018 r. skarżący zwrócił uwagę na przekazanie do akt sprawy nieobowiązującej wersji Statutu oraz podkreślił, że organ zobowiązany - Rada Gminy Z. - do dnia dzisiejszego nie udzieliła odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej, organ zobowiązany nie poinformował też skarżącego o fakcie niedysponowania żądanymi informacjami.
Powołując się na wyroki sądów administracyjnych skarżący podkreślił niedopuszczalność przekazywania przez przewodniczącego kompetencji do reprezentowania rady na zewnątrz na rzecz innego pełnomocnika będącego radnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że informacje odnoszące się do działania komisji rady gminy stanowią informację publiczną, a ponieważ wniosek o udostępnienie informacji został wniesiony w dniu 25 września 2017 r., zaś odpowiedź organu na wniosek została skierowana w dniu 25 października 2017 r., po wniesieniu skargi na bezczynność (w dniu 20 października 2017 r.), to w dacie wniesienia skargi organ pozostawał w bezczynności w rozpoznaniu wniosku. Biorąc zatem pod uwagę, że odpowiedź na wniosek z dnia 25 września 2017 r. została udzielona w dniu 25 października 2017 r., Sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, która jednak nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa, ponieważ nie wynikała z lekceważącego traktowania przez organ swoich obowiązków, a była wynikiem niedociągnięć organizacyjnych w działaniu urzędu gminy. Zdaniem Sądu, stan bezczynności został jednak usunięty w wyniku udzielenia skarżącemu odpowiedzi na wniosek, co skutkowało koniecznością umorzenia postępowania w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy.
Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego podmiotu udzielającego skarżącemu odpowiedzi na wniosek Sąd podkreślił, że wbrew stanowisku skarżącego, organem właściwym do udzielenia odpowiedzi na wniosek nie był Przewodniczący Rady Gminy Z., lecz Wójt Gminy, skoro przedmiotem skargi była bezczynność Rady Gminy Z. Sąd uznał wobec tego, że fakt przekazania skarżącemu żądanych informacji przez Przewodniczącego Komisji Rewizyjnej nie świadczy o bezczynności organu w rozpoznaniu wniosku.
Odnosząc się zaś do zarzutów skargi dotyczących braku możliwości zweryfikowania tego, czy otrzymane protokoły z kontroli zostały zatwierdzone w trybie § 49 ust. 2 Statutu i czy zostały przekazane podmiotom wymienionym w § 49 ust. 3 Statutu, a także braku opatrzenia dokumentów "pieczęcią z datą pewną na dokumencie", Sąd stwierdził, że w sprawach dotyczących skarg na bezczynność w przedmiocie udzielenia informacji publicznej rolą sądu jest wyłącznie ocena konkretnego dokumentu pod kątem spełniania przezeń wymogów informacji publicznej, a nie to, czy udostępniony dokument został sporządzony zgodnie z przewidzianą dla niego procedurą.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Rada Gminy Z., zaskarżając ten wyrok w punkcie II, III i IV, zrzekając się rozprawy, wnosząc o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 149 § 1 pkt 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie zaistniały przesłanki do stwierdzenia bezczynności organu, jak również poprzez błędne przyjęcie, że pomimo umorzenia postępowania Sąd uprawniony był do stwierdzenia, czy doszło do bezczynności organu oraz do orzeczenia, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że organ nie dopuścił się bezczynności w sprawie, ponieważ przekazał wniosek skarżącego osobie właściwej do jego rozpoznania, to jest Przewodniczącemu Komisji Rewizyjnej, a Przewodniczący Komisji Rewizyjnej udostępnił skarżącemu żądane informacje w terminie 13 dni od daty jego otrzymania (przekazanie wniosku nastąpiło w dniu 12 października 2017 roku, a udostępnienie informacji w dniu 25 października 2017 roku). Co więcej, zdaniem skarżącego kasacyjnie stwierdzenie bezczynności i dokonanie oceny, czy miała ona miejsce ż rażącym naruszeniem prawa, może nastąpić tylko wtedy, gdy Sąd uwzględnia skargę na bezczynność, a nie gdy umarza postępowanie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną M.J.L. wniósł o jej oddalenie i obciążenie organu kosztami postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do przepisu art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec zaistniałego w sprawie stanu faktycznego, w sprawie niniejszej ziściły się przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego kasacyjnie o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
W skardze kasacyjnej zawarto wyłącznie zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach stwierdzić należy, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw. Sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz art. 149 § 1a p.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że w sprawie zaistniały przesłanki do stwierdzenia bezczynności organu i błędne przyjęcie, że Sąd uprawniony był do stwierdzenia, czy doszło do bezczynności i orzeczenia o jej charakterze – dotyczył w istocie błędnego zastosowania powołanych przepisów w zawisłej sprawie.
Należy podkreślić, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, że przepisy takie jak m.in. wskazane w zarzucie art. 149 § 1 i § 1a p.p.s.a. mają podobnie jak np. art. 146 § 1, art. 147, art. 145 § 1 czy art. 151 p.p.s.a. charakter ogólny (blankietowy) i określają kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania. Tego typu przepisy nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca kasacyjnie chcąc powołać się na zarzut naruszenia tych przepisów zobowiązana jest bezpośrednio powiązać omawiany zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym – jej zdaniem – Sąd I uchybił w toku rozpoznania sprawy. Jeśli z wyroku wynika, że Sąd I instancji stwierdził bezczynność organu, to nie można Sądowi realizującemu kompetencje wynikające z art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. zarzucić naruszenia omawianego przepisu, gdyż takie rozstrzygnięcie jest właśnie zgodne z dyspozycją zastosowanych przez Sąd I instancji norm prawnych.
Naruszenie wymienionych wyżej przepisów jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom, czy to procesowym, czy też materialnym (por. wyroki NSA: z dnia 30 kwietnia 2015 r., I OSK 1701/14, z dnia 29 kwietnia 2015 r., I OSK 1595/14, z dnia 29 kwietnia 2015 r., I OSK 1596/14, z dnia 24 kwietnia 2015 r., I OSK 1088/14, z dnia 8 kwietnia 2015 r., I OSK 71/15, z dnia 9 stycznia 2015 r., I OSK 638/14), których w skardze kasacyjnej bezpośrednio w powiązaniu ze stawianym zarzutem naruszenia art. 149 § 1 pkt 3 i art. 149 § 1a p.p.s.a. jednak nie powołano. Brak takich odniesień oznacza w konsekwencji nieskuteczność zarzutu naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisów art. 149 § 1 pkt 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest bowiem uprawniony do przypisywania skarżącemu zamiaru przytoczenia konkretnej podstawy kasacyjnej ani też poszukiwania takiej podstawy, która byłaby najbardziej skuteczna i adekwatna do prawdopodobnego zamysłu strony.
Orzekanie w granicach skargi kasacyjnej wyklucza możliwość merytorycznej oceny tak wadliwie skonstruowanego zarzutu naruszenia art. 149 § 1 pkt 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a.. Należy podzielić pogląd zaprezentowany w wyroku NSA z dnia 28 czerwca 2017 r., I OSK 887/16, zgodnie z którym "bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ muszą być powiązane z jego kompetencją do wydania w danej sprawie decyzji administracyjnej, postanowienia - zaskarżalnego do sądu administracyjnego, interpretacji czy innych aktów bądź podjęcia czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Zatem art. 149 p.p.s.a. nie może stanowić wyłącznej podstawy do zobowiązania organu do podjęcia jakiejś czynności lub aktu, lecz musi wynikać z przepisu prawa stwarzającego taką podstawę i przewidującego taką możliwość. W konsekwencji zarzut skargi kasacyjnej również nie może się ograniczać do wskazania naruszenia art. 149 p.p.s.a. bez powiązania go z przepisami prawa przewidującymi możliwość podjęcia w określonej sprawie przez organ administracji czynności lub aktu (por. także wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2015 r., II OSK 2483/14, z dnia 7 maja 2014 r., I OSK 2595/13, z dnia 30 stycznia 2009 r., II OSK 931/08)".
Skoro zatem strona skarżąca kasacyjnie w ramach podstaw kasacyjnych nie zakwestionowała skutecznie wykładni przepisów prawa materialnego ani nie podważyła skutecznie okoliczności faktycznych sprawy, to oznacza to, że w realiach niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny dokonując kontroli sposobu zastosowania prawa materialnego przez Sąd I instancji obowiązany jest wziąć pod uwagę wykładnię prawa materialnego i stan faktyczny sprawy przyjęte przez Sąd I instancji. Jeżeli zatem Sąd I instancji przyjął, że w stanie faktycznym sprawy złożono wniosek, którego treść odpowiadała ustawowemu pojęciu informacji publicznej, co powodowało obowiązek organu do jego rozpatrzenia w oparciu o przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 1764) – dalej u.d.i.p., to stanowisko Sądu, według którego adresat tego wniosku, reagując na wniosek dopiero po wniesieniu do Sądu skargi na bezczynność organu, pozostawał zgodnie z regulacjami u.d.i.p. w bezczynności w rozpoznaniu wniosku jest stanowiskiem prawidłowym.
Powołane przepisy kompetencyjne mogłyby stanowić podstawę kasacyjną jedynie w powiązaniu z innymi przepisami procesowymi, przy czym – dla skuteczności zarzutu naruszenia tego rodzaju przepisów – zarzut naruszenia tych innych przepisów postępowania musiałby być zarzutem skutecznym. Jakichkolwiek innych, a mających zastosowanie w sprawie – dotyczącej udzielenia informacji publicznej, przepisów postępowania w skardze kasacyjnej nie wskazano, co czyniło zarzuty skargi kasacyjnej nieskutecznymi.
Podkreślenia wymaga, w ramach czynionych ubocznie generalnych rozważań, że załatwienie wniosku po wniesieniu skargi nie zwalnia Sądu z badania bezczynności i jej charakteru (rażąca lub nie), jak też możliwości wymierzenia grzywny (por. postanowienie NSA z dnia 26 lipca 2012 r., II OSK 1360/12, ONSA WSA 2013, nr 1, poz. 7). Nawet zatem usunięcie przez organ stanu bezczynności po wniesieniu do sądu skargi na bezczynność nie zwalnia sądu administracyjnego z dokonania oceny, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną, która nie miała usprawiedliwionych podstaw, oddalił.
W zakresie wniosku o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do ich zasądzenia. Zgodnie z art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez skarżącego, jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę. Niemniej jednak do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie (art. 205 § 1 p.p.s.a.).
Sąd powinien każdorazowo rozważyć, czy czynność, która spowodowała koszty była w ujęciu obiektywnym potrzebna do realizacji praw strony oraz czy i do jakiego poziomu poniesione koszty stanowiły także z obiektywnego punktu widzenia wydatek konieczny (zob. postanowienie NSA z dnia 3 lipca 2008 r., I OZ 498/08, LEX nr 494311). W okolicznościach niniejszej sprawy, w której skarżący nie poniósł kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym, a innych kosztów postępowania nie wykazał, brak było podstaw do uwzględnienia jego wniosku o zasądzenie tych kosztów, zwłaszcza w sytuacji, gdy odpowiedź na skargę kasacyjną sporządził osobiście, a sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.