Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2025/21 oddalił skargę M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z dnia 1 lipca 2021 r. nr SKO/I/I/947/2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd uznał, że na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (2 kwietnia 2021 r.) niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia (pracy w gospodarstwie) było rezultatem obiektywnych okoliczności uniemożliwiających jej wykonywanie pracy tj. stanu zdrowia. Nie można zatem uznać, że istnieje "niezbędny" związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła M. S. zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W związku z powyższym zarzutem wniosła o:
- 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości;
- 2) rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym
- 3) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed sądem pierwszej instancji.
- 4) rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Odpowiedź na skargę nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. 2022 r. poz.329, ze zm. dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Przystępując do rozważań wskazać trzeba, iż ustalony w sprawie stan faktyczny nie jest kwestionowany, natomiast istota sporu koncentruje się wokół oceny, czy Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że w niniejszej sprawie nie zachodzi podstawowa przesłanka tj. związek przyczynowy miedzy rezygnacją z zatrudnienia z wykonywania pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki.
Rozpoznawana skarga kasacyjna została oparta na jednym tylko zarzucie, to jest zarzucie naruszenia przez Sąd Wojewódzki prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej "u.ś.r.").
Przechodząc zatem do oceny powyższego zarzutu, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zatem zgodnie z treścią ww. art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednym z wymogów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym niezbędną przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja z wykonywanego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, albo też odpowiednio niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym zdarzenia te winny pozostawać w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.
W tym miejscu wymaga podkreślenia, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń pieniężnych dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy wyręczając służby medyczne i publiczną opiekę socjalną rezygnują z własnego zatrudnienia, aby stale się opiekować niepełnosprawnym członkiem swojej rodziny. Treść przywołanego przepisu jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. W konsekwencji tego, aby można było przyznać danej osobie świadczenie pielęgnacyjne musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie o świadczeniach rodzinnych.
Jak wynika z akt sprawy, skarżąca kasacyjnie Orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z uwagi na stopień naruszenia sprawności organizmu, od 18 czerwca 2014 r., uznana została za okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym, zaś kolejnym orzeczeniem z 19 lipca 2018 r. została uznana na trwałe całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Z jej wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że rok 2014 r. był ostatnim okresem jej zatrudnienia. Jest to o tyle istotne, że w myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem by zrezygnować pracy najpierw trzeba być zdolnym do jej podjęcia.
Z kolei w orzeczeniu Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 12 stycznia 2016 r. mąż skarżącej został uznany za niezdolnego do samodzielnej egzystencji do 31 stycznia 2019 r., zaś orzeczeniem z 5 lutego 2019 r. ustalono jego niezdolność do samodzielnej egzystencji na stałe.
Z powyższego wynika, że Skarżąca zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym na kilka lat przed ustaleniem jej męża jako niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Zaprzestała zatem pracy wskutek obiektywnych okoliczności związanych z jej stanem zdrowia, a dopiero później ustalono u jej męża znaczny stopień niepełnosprawności. Nie jest kwestionowane, że skarżąca kasacyjnie opiekuję się mężem, lecz z uwagi na całkowicie trwałą od dnia 19 lipca 2018 r. niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym nie jest możliwe przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (2 kwietnia 2021 r.) niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia (pracy w gospodarstwie rolnym) jest bowiem rezultatem obiektywnych okoliczności uniemożliwiających jej wykonywanie pracy, tj. stanu zdrowia, a nie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Reasumując, w związku z okolicznością, że skarżąca nie jest zdolna do pracy oraz przysługuje jej renta, nie zachodzi podstawowa przesłanka dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. związek przyczynowy między rezygnacją z wykonywania pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki.
W powyższej sytuacji organy oraz WSA w Warszawie prawidłowo uznały, że w sprawie nie ma podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. A w konsekwencji za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną i z mocy art. 184 w zw z. art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.