Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2094/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta Ostrołęka z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...], odmawiająca przyznania A. Z. zasiłku celowego na odzież, obuwie i leki.
W postępowaniu o przyznanie pomocy, wszczętym wnioskiem A. Z. z dnia 11 maja 2010 r., organ, w związku z zaświadczeniem lekarskim stwierdzającym problemy A. Z. z kręgosłupem, uznał ją za osobę przewlekle chorą, ustalił też, że nie ma ustalonego stopnia niepełnosprawności, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, jest rozwiedziona, nie otrzymuje świadczeń z funduszu alimentacyjnego ani zasiłku rodzinnego na córkę, którą sama wychowuje, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a dochód dwuosobowej rodziny stanowią alimenty na córkę w wysokości 200 zł miesięcznie, płacone przez ojca. Brak świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zasiłku rodzinnego wynika z tego, że we wnioskach o te świadczenia A. Z. jako stan cywilny wpisuje mężatka, choć na mocy prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce z [...] kwietnia 2004 r. [...] został orzeczony rozwód, a takie błędy wniosków powodują pozostawienie ich bez rozpoznania – ustalił organ I instancji.
Organ ten stwierdził też, że mimo wezwań A. Z. nie przedstawiła kopii odcinka alimentów, a uczynił to dopiero jej były mąż L. Z. Organ podkreślił też, że A. Z. była wielokrotnie informowana o konieczności ustalenia stopnia niepełnosprawności, pouczona co do prawidłowości wypełniania wniosków, bowiem konieczne jest przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, wykorzystując własne możliwości, środki i uprawnienia. Wobec takich ustaleń organy obu instancji stanęły na stanowisku, że A. Z. nie współdziałała z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji i nie wykorzystuje możliwości poprawienia swojej sytuacji finansowej i odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił pogląd organów.
Reprezentowana przez adwokata z urzędu, A. Z. wniosła skargę kasacyjną od wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i zarzucając:
- 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynika sprawy, tj.: naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. oraz w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi oraz nieuchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz nieuchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości podczas gdy organy administracji naruszyły zasadę prawdy obiektywnej nie podjęły wszelkich czynność niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie, wykroczyły poza granice swobodnej oceny dowodów, a w istocie rzeczy doprowadzenie do sytuacji, w której obowiązki sądowej kontroli nad organami administracji wynikające w szczególności z art. 1 § 1 i 2 prawo o ustroju sadów administracyjnych i art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. okazały się w praktyce niezrealizowane,
- 2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 i 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362) poprzez błędną wykładnię, w następstwie której doszło do niewłaściwego ich zastosowania, polegające na przyjęciu przez Sąd, że w stanie faktycznym sprawy zostały spełnione przesłanki określone w hipotezie tych norm.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, bowiem jej zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego należy uznać za usprawiedliwione.
Zasadniczą przyczyna odmowy przyznania A. Z. środków z pomocy społecznej był brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Istotnie art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej "ustawa o pomocy", obliguje osoby korzystające z pomocy społecznej do współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, zaś brak tego współdziałania z pracownikiem socjalnym może być, z mocy art. 11 ust. 2 tej ustawy, podstawą do odmowy przyznania świadczenia. Rozpoznając wniosek A. Z. o przyznanie zasiłku celowego, organy pomocy społecznej zarzuciły jej, że nie podejmuje działań, które miałyby pomóc w rozwiązaniu trudnej sytuacji i nie współpracuje w tym zakresie z pracownikiem socjalnym, mimo wysiłków z jego strony. Tego braku współdziałania organy dopatrują się w tym, że A. Z. nie występuje o ustalenie jej stopnia niepełnosprawności, nie wypełnia prawidłowo druków o przyznanie zasiłku rodzinnego czy z funduszu alimentacyjnego, a także, że zataja fakt otrzymywania od byłego męża alimentów na córkę.
Jednak w sytuacji jaka ma miejsce w sprawie nie można zgodzić się z oceną organów, że takie postępowanie A. Z. należy zakwalifikować jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, prowadzący aż do odmowy przyznania jej zasiłku celowego.
Brak współdziałania, o czym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy, może wynikać z różnych przyczyn, jednak nie będzie błędem stwierdzenie, że jest to działanie, u podstaw którego raczej leży zła wola w rozumieniu takim, że i tak pomoc społeczna jest obowiązana udzielić tej pomocy bez względu na zachowanie, postępowanie ubiegającego się o nią. Natomiast z akt sprawy nie wynika, aby na takim podłożu oparte było postępowanie A. Z..
Jej zachowaniu czy postawie trudno jest przypisać chęć wyłudzenia środków z pomocy społecznej, można je raczej zdefiniować jako konsekwencje niepowodzeń osobistych, związanych z rozwodem i pretensjami jakie z tego powodu żywi do byłego męża. Takiej osobie, której postępowanie nie wydaje się racjonalne, właśnie z uwagi na przeżycia osobiste, nie można zarzucać złej woli, ale właśnie objąć pomocą.
Organ pomocy społecznej posiada pełną wiedzę co do stanu rodzinnego i majątkowego A. Z., nie ma więc przeszkód, aby źle przez nią wypełnione wnioski o zasiłki rodzinne czy alimentacyjne poprawić, skoro wiadomo jaki jest stan rzeczywisty, a którego nie chce ona przyjąć do wiadomości. Tak samo jeśli idzie o ustalenie jej dochodów, czego ona nie podaje sama, ale nie zaprzecza ustaleniom organów.
Z powyższych względów należało uznać, że odmowa przyznania A. Z. zasiłku celowego narusza art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i orzec jak w sentencji, na podstawie art. 188 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.