Uzasadnienie
Wyrokiem z 14 lutego 2012 r., III SA/Lu 258/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dale: WSA) w Lublinie oddalił skargę J. H. (dalej także: skarżący) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO) w Chełmie z [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności postanowienia z [...] lutego 2005 r. o uznaniu się niewłaściwym do rozpoznania podania i przekazania go według właściwości. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Pismem z 8 stycznia 2011 r. skarżący zwrócił do SKO w Chełmie o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem tego organu z [...] grudnia 2010 r. Pismem z 28 stycznia 2011 r. sprecyzował żądanie wnosząc o wznowienie postępowania w sprawie przeprowadzenia badań psychiatrycznych L.., których nie dokonano z powodu "zmowy" kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z Prokuraturą Rejonową, o czym świadczyć ma zawarte małżeństwo między "kierownikiem K., a prokuratorem C.".
Rozpatrując wniosek skarżącego, SKO w Chełmie stwierdziło, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową, stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia zakończonej sprawy administracyjnej, ale tylko w przypadku zaistnienia przesłanek określonych w art. 145 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.). Jak wynika natomiast z uzasadnienia wniosku o wznowienie, skarżący nie przedstawił żadnych konkretnych okoliczności wskazujących na zaistnienie jakiejkolwiek przesłanki wznowienia, podkreślając jedynie, że wszystkie postanowienia w sprawie wydano z rażącym naruszeniem prawa, w zmowie z prokuratorem Z. C. - mężem osoby podpisującej postanowienie z [...] lutego 2005 r.
Odnosząc się natomiast do przesłanki wznowienia postępowania ze względu na fałszerstwo dowodów lub w wyniku przestępstwa, SKO w Chełmie zauważyło, że wznowienie z tych przyczyn jest możliwe dopiero po stwierdzeniu takiego faktu orzeczeniem właściwego sądu. Jako, że w rozpoznawanej sprawie wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ostatecznym postanowieniem SKO z [...] grudnia 2010 r., jak również wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wskazują przesłanek wznowienia wymienionych w art. 145 § 1 K.p.a. i w art. 145a K.p.a., SKO w Chełmie postanowieniem z [...] kwietnia 2011 r. uznało za prawidłowe swoje wcześniejsze stanowisko zawarte w postanowieniu z [...] marca 2011 r. o odmowie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostatecznym postanowieniem tego organu z [...] grudnia 2010 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia z [...] lutego 2005 r. wydanego przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., który uznał się za niewłaściwy do rozpoznania podania o przeprowadzenie badań psychiatrycznych i przekazał je Prokuraturze Rejonowej we W. Na powyższe postanowienie skarżący złożył skargę do WSA w Lublinie z powodu jego niezgodności z prawem procesowym i materialnym wnosząc o:
- stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia z [...] kwietnia 2011 r. utrzymującego w mocy postanowienie z [...] stycznia 2011 r.,
- stwierdzenie nieważności wydanych postanowień w tej samej sprawie i w tym samym trybie:
- wydanego postanowienia z [...] marca 2011 r. przez SKO w Chełmie o odmowie wznowienia postępowania,
- wydanego postanowienia z [...] grudnia 2010 r. przez SKO w Chełmie odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia z [...] lutego 2005 r. wydanego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W.,
- wydanego postanowienia z [...] lutego 2005 r. przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. w sprawie uznania się za niewłaściwy organ do załatwienia złożonego tam wniosku z 14 lutego 2005 r. - do czego ten organ miał być w pełni uprawniony na podstawie art. 8 ustawy z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535 ze zm.),
- zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę SKO w Chełmie wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
W motywach wyroku oddalającego skargę J. H. WSA w Lublinie stwierdził, że w niniejszej sprawie wznowienie postępowania, które w ogóle nie zostało wszczęte nie jest możliwe i dlatego organ prawidłowo zastosował art. 149 § 3 w zw. z art. 145 § 1 K.p.a. i wydał postanowienie z [...] kwietnia 2011 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia z [...] lutego 2005 r.
W skardze kasacyjnej - reprezentowanego przez pełnomocnika z urzędu – J. H. zaskarżono ww. wyrok w całości i na podstawie art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. w zw. z art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez ogólnikowe uzasadnienie wyroku, w praktyce uniemożliwiające stronie ocenę i kontrolę toku rozumowania sądu a quo, a co za tym idzie pozbawiające jej możliwości polemizowania z jego oceną stanu faktycznego i prawnego sprawy. Pełnomocnik wskazał, że realizuje w ten sposób wolę swego mandanta.
Na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Lublinie, a także o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wg norm prawem przepisanych. Oświadczono, że koszty te nie zostały pokryte ani w całości, ani w części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej Ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 Ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadnej z wymienionych w art. 183 § 2 Ppsa przesłanek nieważności postępowania Sąd się nie dopatrzył, wobec czego kontrola ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.
Skarga kasacyjna zawiera jeden zarzut, a mianowicie naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 Ppsa poprzez ogólnikowe uzasadnienie wyroku. To ogólnikowe uzasadnienie kwestionowanego wyroku ma uniemożliwiać stronie ocenę kontroli toku rozumowania sądu, a co za tym idzie polemizowanie z oceną stanu faktycznego i prawnego sprawy.
Wyjaśnić należy, że powołanie się na podstawę skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 Ppsa, tj. na zarzut naruszenia przepisów postępowania, tylko wówczas odniesie zamierzony przez Kasatora skutek, gdy uchybienie to "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy". Nawet przeto, gdy sąd I instancji dopuściłby się zarzucanych mu naruszeń, Naczelny Sąd Administracyjny oddali skargę kasacyjną jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu (art. 184 Ppsa in fine). Taka sytuacja zachodzi w przedmiotowej sprawie.
Przywołany przez pełnomocnika skarżącego kasacyjnie przepis art. 141 § 4 Ppsa stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie (zd. 1). W judykaturze prezentowane jest stanowisko, wedle którego przepis art. 141 § 4 Ppsa może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lipca 2013 r., II OSK 448/13, LEX nr 1372124). Zdaniem Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie uzasadnienie skarżonego kasacyjnie wyroku zawiera przywołanie stanu faktycznego sprawy w stopniu wystarczającym. Niesporne jest, że J. H. zaskarżył postanowienie SKO w Chełmie utrzymujące w mocy własne postanowienie tego organu odmawiające wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem Kolegium z [...] grudnia 2010 r. odmawiającego wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności postanowienia z [...] lutego 2005 r. wydanego przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. w przedmiocie przekazania podania według właściwości. Wbrew temu, co wywiódł WSA w Lublinie, wznowienie postępowania jest dopuszczalne nie tylko w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, ale także w sprawie zakończonej postanowieniem, na które służy zażalenie. W dacie podjęcia zaskarżonego do sądu wojewódzkiego postanowienia SKO w Chełmie art. 126 K.p.a. stanowił, że do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 – również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym, że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie. Innymi słowy dopuszczalność wznowienia postępowania zakończonego ostatecznym postanowieniem uzależniona była od tego, czy postanowienie to wydano w takim zakresie, w jakim przepisy prawa na postanowienie przewidywały prawo wniesienia zażalenia.
W realiach przedmiotowej sprawy chodziło o rozpoznania wniosku J. H. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem SKO w Chełmie z [...] grudnia 2010 r. o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności postanowienia Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z [...] lutego 2005 r. Poza uwagą sądu wojewódzkiego pozostało, że przyczyną odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności postanowienia z [...] lutego 2005 r. było to, że w tym zakresie orzekał WSA w Lublinie wyrokiem z 22 września 2005 r., III SA/Lu 245/05 (cbosa.nsa.gov.pl). Postanowienie SKO w Chełmie z [...] grudnia 2010 r. o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności postanowienia Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. zostało oparte na dyspozycji art. 158 § 3 K.p.a., który w dacie jego podejmowania stanowił, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. W dacie podejmowania przez SKO w Chełmie powyższego postanowienia art. 126 K.p.a. stanowił, że "Do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 149 § 3, 151 § 1, 157 § 1 i 158, wydaje się postanowienie". Zatem w dacie podejmowania przez SKO w Chełmie postanowienia z [...] grudnia 2010 r. obowiązujące przepisy K.p.a. nie przewidywały wprost formy postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności postanowienia, a przepis art. 158 § 3 K.p.a. stosowany był odpowiednio. Skoro z mocy art. 141 § 1 K.p.a. na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi, a prawodawca nie przewidział zaskarżalności w trybie zażaleniowym postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności postanowienia, to nie było dopuszczalne wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem SKO w Chełmie z [...] grudnia 2010 r., skoro z mocy art. 126 K.p.a. do tej klasy postanowień prawodawca pozwolił stosować m. in. tryb wznowieniowy. Z tego względu odpowiada prawu wyrok WSA w Lublinie. Zgodzić należy się z tym, że zasadnie organ zastosował przepis art. 149 § 3 K.p.a., albowiem wznowienie postępowania było niedopuszczalne z przyczyn formalnych. Nadto J. H. domagając się wznowienia postępowania nie wskazał żadnej przesłanki mogącej uzasadnić uruchomienie takiego trybu. Dla ścisłości wypada zauważyć, że przedmiotem postanowienia SKO w Chełmie z [...] kwietnia 2011 r. było utrzymanie w mocy własnego postanowienia o odmowie wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem tegoż organu z [...] grudnia 2010 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia, nie zaś jak wskazano w kwestionowanym wyroku – odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia (s. 4 uzasadnienia wyroku III SA/Lu 258/11).
Z powyższych względów uznając, że zaskarżony wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, skargę kasacyjną oddalono na zasadzie art. 184 Ppsa. Sąd nie orzekał w przedmiocie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu, albowiem z mocy art. 254 § 1 Ppsa właściwym do rozpoznania tego wniosku jest wojewódzki sąd administracyjny. W tej kwestii należy wystąpić do WSA w Lublinie.