Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, wyrokiem z dnia 24 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Ke 408/19 - orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") - oddalił skargę M.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego.
Od powyższego wyroku skargą kasacyjną wniosła M.C.. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu:
- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2134, ze zm.) w związku z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.) - przez niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego polegającego na nieprawidłowym przyjęciu, że poprawnie zrozumiany przepis znajduje zastosowanie do stanu faktycznego zaistniałego w rozpatrywanej przez WSA sprawie tj., że pomimo wyłączenia P.C. ze składu rodziny oraz jego dochodów i dzielenia jej dochodu na dwie osoby, do dochodu rodziny Sąd wliczył całą kwotę [...]zł zamiast kwoty [...] zł z tytułu pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz całą kwotę [...] zł zamiast kwoty [...] zł z tytułu zwrotu podatku dochodowego od pobranych świadczeń, jakkolwiek kwota [...] zł obejmuje środki zasądzone i wypłacone na dwoje dzieci tj. P. C. - [...] zł i N.B. - [...] zł, zaś kwota [...] zł obejmuje zwrot nadpłaconego podatku dochodowego pobranego od świadczeń socjalnych na dwoje dzieci tj. N. B. oraz P. C., co po odliczeniu kwot [...] zł oraz [...] zł wypłaconych na rzecz P.C. i ponownym prawidłowym przeliczeniu daje dochód miesięczny poniżej 800,00 zł na osobę, a to z kolei uprawnia skarżącą do otrzymania świadczenia;
- naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.) - przez błędne ustalenie zarówno przez organy administracyjne a także przez WSA w Kielcach, iż do dochodu rodziny skarżącej należy wliczyć całe kwoty tj. [...] zł pobraną przez skarżącą z funduszu alimentacyjnego na dwoje dzieci oraz [...] zł z tytułu zwrotu podatku dochodowego na dwoje dzieci, jakkolwiek zasadnym jest wliczenie do dochodu rodziny tylko świadczeń wypłaconych na rzecz N.B. i M.C..
W związku z powyższym, skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], zasądzenie od organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz (cyt.): "dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci wyroków Sądu Rejonowego w [...] każdy z dnia [...] lipca 2014 r na okoliczność zasądzenia na rzecz P. C. i N. B. alimentów".
Ponadto skarżąca oświadczyła, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był rozpoznać skargę kasacyjną w granicach jej podstaw.
Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna okazała się nieskuteczna, albowiem zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.
Przypomnieć na wstępie trzeba, iż zaskarżoną do Sądu I instancji decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., po rozpatrzeniu odwołania M. C. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2019 r., orzekającej o uchyleniu decyzji z dnia [...] września 2018 r. dotyczącej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko N.B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło decyzję organu I instancji i w to miejsce orzekło o uchyleniu od dnia 1 grudnia 2018 r. decyzji z dnia [...] września 2018 r. dotyczącej przyznania M.C. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko.
W uzasadnieniu stanowiska organ odwoławczy wskazał, że członek rodziny skarżącej – syn P.C. został w dniu 23 listopada 2018 r. umieszczony w areszcie śledczym, który - zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 8 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci - jest uznawany za instytucję zapewniającą całodobowe utrzymanie. Owo umieszczenie członka rodziny w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie spowodowało zaś, że przy ustalaniu dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, nie należało uwzględniać osoby umieszczonej w takiej instytucji (art. 7 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci). W tej sytuacji więc, dochód rodziny skarżącej musiał być podzielony tylko przez dwie osoby (skarżącą i jej córkę – N. B.). Ustalając zatem ponownie dochód rodziny M. C. organ obliczył, że wyniósł on miesięcznie [...] zł, co w przeliczeniu na jedną osobę dawało kwotę [...] zł. Powyższa suma przekraczała w ten sposób kryterium dochodowe, uprawniające do pobierania (od dnia 1 grudnia 2018 r.) świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Organ wyjaśnił przy tym, iż na tak ustaloną kwotę miesięcznego dochodu dwuosobowej rodziny, złożyły się: renta z ZUS w wysokości [...] zł (pomniejszona o składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości [...] zł), kwota [...] zł otrzymana na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz kwota [...] zł otrzymana z funduszu alimentacyjnego. Ponadto Kolegium - na podstawie art. 7 ust. 3 w związku z art. 2 pkt 20 lit. d ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci – doliczyło również do w/w dochodu rentę socjalną w wysokości [...] zł, jako dochód uzyskany w lipcu 2018 r. przez P. C..
Oddalając skargę M.C. na decyzję Kolegium z dnia [...] kwietnia 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał wprawdzie w/w skargę za niezasadną skargę, ty, niemniej zauważył, że organy obu instancji dopuściły się w tym przypadku naruszeń prawa materialnego, choć niemającego wpływu na wynik sprawy.
Podzielając pogląd Kolegium, że po osadzeniu P. C. w areszcie śledczym, dochód rodziny należało podzielić przez dwie osoby, Sąd Wojewódzki stwierdził bowiem jednak, że nieprawidłowo zostały w tym przypadku ustalone składniki tego dochodu. W ocenie Sądu I instancji, jeżeli z chwilą umieszczenia członka rodziny w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie, wyłącza się tę osobę ze składu rodziny, to konsekwentnie należy także wyłączyć jej dochody przy obliczaniu dochodu rodziny. Zatem, odnosząc powyższe do stanu rozpoznawanej sprawy, Sąd przyjął, że do dochodu rodziny nie powinien być wliczony dochód P. C. uzyskany w lipcu 2018 r. w wysokości [...] zł.
Ponadto Sąd Wojewódzki stał na stanowisku, że skoro P.C. został wyłączony ze składu rodziny, to zmianie uległo również jej kryterium dochodowe, od którego zależy przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, a na którą to okoliczność organy nie zwróciły uwagi. Skoro bowiem w składzie rodziny nie można było uwzględnić P.C. – dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności - to nie było podstaw do stosowania kryterium dochodowego w wysokości [...] zł.
Wobec powyższego Sąd uznał, że miesięczny dochód rodziny skarżącej, po odliczeniu renty socjalnej uzyskanej przez jej syna w lipcu 2018 r., wyniósł [...] zł, a co dawało kwotę [...] zł miesięcznie na osobę. Powyższe więc oznaczało, że dochód ten przekroczył jednak kryterium dochodowe, wynoszące 800 zł (art. 5 ust. 3 ustawy).
Z tym stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego nie zgodziła się M.C., która w skardze kasacyjnej zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w związku z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., twierdząc, że Sąd ten - pomimo prawidłowego wyłączenia P.C. ze składu rodziny oraz wyłączenia jego dochodów z dochodu rodziny i dzielenia tego dochodu tylko na dwie osoby – mimo wszystko do dochodu rodziny błędnie wliczył całą kwotę [...] zł (obejmującą środki zasądzone i wypłacone z funduszu alimentacyjnego na dwoje dzieci tj. P. C. - [...] zł i N. B.- [...] zł) zamiast tylko kwoty [...] zł oraz wliczył całą kwotę [...]zł (obejmującą zwrot nadpłaconego podatku dochodowego pobranego od świadczeń socjalnych na dwoje dzieci tj. N. B. oraz P. C.), zamiast jedynie kwoty [...] zł.
Zdaniem autora skargi kasacyjnej, prawidłowe ustalenie dochodu rodziny, tzn. nieuwzględniające oprócz renty socjalnej P. C. z miesiąca lipca 2018 r. w wysokości [...] zł, także kwoty połowy świadczeń otrzymanych w funduszu alimentacyjnego i nadpłaconego podatku, prowadzi do konkluzji, że przy zastosowaniu kryterium dochodowego [...] zł miesięcznie, skarżącej jednak przysługiwało świadczenie wychowawcze na dziecko N. B..
W ocenie składu orzekającego, zarzuty skargi kasacyjnej były chybione, chociaż uzasadnienie zaskarżonego wyroku również nie było w pełni prawidłowe. Sąd I instancji dokonał bowiem częściowo błędnej wykładni przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, przy czym błąd ten nie miał jednak wpływu na wynik sprawy a zatem wyrok ten - w swej sentencji - odpowiadał prawu.
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że - zgodnie z art. 5 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (w wersji obowiązującej w dniu wydania zaskarżonej decyzji - t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.) - świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...] zł.
Stosownie zaś do treści art. 7 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, w przypadku gdy członek rodziny jest umieszczony w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie uwzględnia się osoby umieszczonej w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, przez którą należy rozumieć m.in. areszt śledczy (art. 2 pkt 8 ustawy). Definicja dochodu rodziny zawarta zaś została w art. 2 pkt 4 ustawy. Po myśli tego przepisu, dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z powołanych regulacji wynika zatem, że w sytuacji, kiedy członek rodziny umieszczony jest w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, przy ustaleniu dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, tego członka rodziny się nie uwzględnia, natomiast bierze się jednak pod uwagę jego dochody. Należy bowiem zauważyć, że przepis art. 7 ust. 4 ustawy, nie wyłącza z rodziny osoby umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Osoba taka nadal jest członkiem rodziny, nie jest natomiast uwzględniana przy ustaleniu wysokości dochodu przypadającego na osobę w rodzinie. Jest tak zaś z tego powodu, że instytucja, o której mowa w cytowanym przepisie, zapewnia tej osobie całodobowe utrzymanie, co ewidentnie zmniejsza wydatki rodziny. W konsekwencji zatem, mając na względzie definicję dochodu rodziny, nakazującą wziąć pod uwagę dochody jej członków, dochodem rodziny w takiej sytuacji będzie cały czas również dochód osoby umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (w tym w areszcie śledczym).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że zaprezentowany przez Sąd Wojewódzki sposób ustalenia dochodu rodziny skarżącej naruszał ww. przepisy. U jego podstaw legło bowiem niewłaściwe przyjęcie przez Sąd Wojewódzki poglądu, iż przepis art. 7 ust. 4 omawianej ustawy wyłącza ze składu rodziny jej członka umieszczonego w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie, podczas, gdy – jak wyżej to wyjaśniono – osoba taka nadal członkiem rodziny pozostaje. Z mocy natomiast przepisu szczególnego, jakim jest art. 7 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, nie jest ona uwzględniana tylko przy ustaleniu dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę.
W związku z tym, mając na względzie przedstawioną wyżej wykładnię omawianych przepisów, należało uznać, że P. C. od grudnia 2018 r. nie mógł być brany pod uwagę przy ustalaniu dochodu w przeliczeniu na osobę, chociaż nadal pozostawał członkiem rodziny skarżącej i z tego powodu jego dochody podlegały uwzględnieniu przy ustalaniu ogólnego dochodu rodziny M.C.. Wbrew stanowisku Sądu I instancji, za prawidłowe zatem trzeba było uznać ustalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], które przyjęło, że na miesięczny dochód rodziny skarżącej (po osadzeniu P.C. w areszcie śledczym), wynoszący [...] zł składał się dochód wszystkich członków rodziny, tj.: dochód skarżącej z tytuły renty z ZUS w wysokości [...] zł, kwota [...] zł stanowiąca zwrot nadpłaconego podatku dochodowego pobranego od świadczeń socjalnych na dwoje dzieci, kwota [...] zł wypłacona z funduszu alimentacyjnego na dwoje dzieci oraz kwota [...] zł z tytułu renty socjalnej przyznanej P.C. w miesiącu lipcu 2018 r.
Jak wyżej wspomniano, powyższe uchybienie Sądu nie miało jednak w tym wypadku wpływu na wynik sprawy, gdyż skarga M.C. na w pełni legalną decyzję Kolegium, w której przyjęto, iż w przeliczeniu na dwie osoby, wysokość dochodu rodziny skarżącej, wynosząca [...] zł na osobę, przekraczała kryterium dochodowe uprawniające M.C. do dalszego pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko została zaskarżonym wyrokiem oddalona.
Mając to wszystko na względzie, za niezasadny należało uznać zarzut wskazany w pkt 2 skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., którego autor skargi kasacyjnej upatrywał w tym, że zarówno organy administracyjne, jak i WSA w Kielcach, błędnie ustaliły, iż do dochodu rodziny skarżącej należało wliczyć całą kwotę pobraną przez skarżącą z funduszu alimentacyjnego na dwoje dzieci tj. [...]zł oraz kwotę [...] zł otrzymaną z tytułu zwrotu podatku dochodowego na dwoje dzieci, podczas gdy zasadnym było wliczenie do dochodu rodziny tylko świadczeń wypłaconych na rzecz N. B. i M. C.. Na marginesie należy przy tym także zauważyć, uzasadnienie wyżej przytoczonego tego zarzutu wskazywało, iż autor skargi kasacyjnej kwestionował raczej niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust. 4 ustawy w zakresie ustalenia składników dochodu skarżącej, a nie stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do oceny stanu faktycznego ustalonego przez organ (okoliczność pobierania świadczeń alimentacyjnych na rzecz P. C. oraz kwota zwrotu nadpłaconego podatku była znana zarówno organom, jak i Sądowi Wojewódzkiemu). W związku z tym zarzut ten był w istocie rzeczy tożsamy z zarzutem naruszenia prawa materialnego.
Odnosząc się natomiast do wniosku o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci wyroków Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lipca 2014 r na okoliczność zasądzenia na rzecz P.C. i N.B. alimentów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniosek ten nie mógł zostać uwzględniony. Przedstawiona wyżej wykładnia prawa materialnego czyniła ten dowód zbędnym a ponadto okoliczność zasądzenia alimentów na rzecz dzieci skarżącej była znana i analizowana zarówno przez organy administracji, jak i Sąd I instancji.
W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżony wyrok nie naruszał prawa, a jedynie jego uzasadnienie było wadliwe, to Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na zasadzie art. 184 p.p.s.a.