Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] nr [...] umorzył postępowanie odwoławcze w sprawie przyznania K. K. świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wyrokiem z 1 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1311/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] nr [...] utrzymującą w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] nr [...], którą to decyzją, wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, odmówił K. K. przyznania renty w drodze wyjątku. Organ wskazał, że decyzją Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] została przyznana K. K. emerytura na zasadach ogólnych, począwszy od dnia [...] marca 2006 r. Z uwagi na fakt, że spełnione zostały warunki do świadczenia w trybie zwykłym, postępowanie w sprawie renty w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. stało się bezprzedmiotowe.
Skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła K. K.. W skardze wyraziła swoje niezadowolenie z decyzji Prezesa ZUS, uznając ją za bardzo krzywdzącą. Przedstawiła dotychczasowy przebieg sprawy, wskazując, że Prezes ZUS bezprawnie pozbawił ją możliwości pobierania świadczenia, celowo przedłużając sprawę do dnia ustalenia przez ZUS prawa do emerytury.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 lipca 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 843/07, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wywodził, że w wyroku z 1 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1311/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] nr [...] wskazał, że Prezes ZUS, wydając zaskarżoną decyzję, nie miał podstaw do stosowania art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W zaistniałych okolicznościach winien zastosować art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. i umorzyć postępowanie odwoławcze z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
Sąd wyjaśnił, że odróżnienia wymaga sytuacja, w której brak podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - co skutkuje wydaniem decyzji odmownej - od sytuacji, kiedy wnioskodawca traci zdolność do nabycia uprawnień o charakterze osobistym na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, załatwiając wniosek K. K. z 20 kwietnia 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie mógł już rozstrzygać sprawy merytorycznie, gdyż mocą decyzji ZUS z [...] K. K. otrzymała emeryturę z uwagi na osiągnięcie wieku emerytalnego od [...] marca 2006 r. Dalej Sąd wyjaśnił, że skoro brak jest jednego z elementów materialnego stosunku prawnego, nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Tym samym postępowanie w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku stało się bezprzedmiotowe.
Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1311/06, zgodnie z art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, były wiążące dla Prezesa ZUS przy rozpoznawaniu sprawy z wniosku skarżącej. Skoro zatem sytuacja nie uległa zmianie i skarżąca spełnia warunki przyznania uprawnienia emerytalnego na ogólnych zasadach ustawy - organ postąpił prawidłowo umarzając postępowanie, gdyż stało się ono bezprzedmiotowe.
Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana na błędnej podstawie prawnej. Wyrokiem z 1 grudnia 2006 r. uchylona została wyłącznie decyzja wydana w wyniku załatwienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. A zatem organ powinien wskazać, jako podstawę prawną decyzji umarzającej postępowanie, nie przepis art. 105 § 1 k.p.a., ale przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Jednakże wskazane uchybienie nie skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji, gdyż nie ma wpływu na wynik sprawy.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł o oddaleniu skargi.
K. K. wniosła od wyroku skargę kasacyjną zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparła na podstawach:
- 1) na podstawie art. 183 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstawie nieważności postępowania wynikającej z nienależytego umocowania pełnomocnika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który w postępowaniu występował na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych umocowującego go do reprezentowania wyłącznie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych a nie strony przeciwnej - tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, a to art. 145 § 1 w związku z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 7, 9, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy, przez oddalenie skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] umarzającej postępowanie odwoławcze w sprawie przyznania renty w drodze wyjątku, mimo że decyzja ta i postępowanie prowadzące do jej wydania dotknięte były istotnymi brakami, które to braki Sąd winien był dostrzec i decyzję uchylić;
- 3) naruszeniu przepisów postępowania, a to art. 138 § 1 ust. 3 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy przez przyjęcie, że w sytuacji gdy skarżąca nabyła w toku postępowania w sprawie przyznania renty w drodze wyjątku, prawo do emerytury z uwagi na osiągnięcie wieku emerytalnego, postępowanie podlegało umorzeniu, podczas gdy postępowanie to winno było podlegać dalszemu rozpoznaniu w odniesieniu do okresu od daty wystąpienia o przyznanie renty w drodze wyjątku do daty nabycia uprawnień do emerytury;
- 4) naruszeniu przepisów prawa materialnego a to art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez przyjęcie, iż nabycie przez skarżącą prawa do emerytury ze względu na osiągnięcie wieku emerytalnego spowodowało niemożność rozstrzygnięcia jej prawa do renty w drodze wyjątku.
Na tych podstawach wnosiła o:
- 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości,
- 2) przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne na zasadzie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny rozważył w pierwszej kolejności zarzut nieważności postępowania, a mianowicie zarzut nieważności postępowania na podstawie art. 183 § 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 183 § 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi enumeratywnie wylicza sześć przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Skargę kasacyjną oparto na podstawie art. 183 § 2 tej ustawy, nie wskazując, którą przesłanką nieważności jest dotknięte postępowanie sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny związany granicami skargi kasacyjnej nie może sam wyprowadzać podstaw kasacyjnych ani ich domniemywać. Wyjątek stanowią podstawy nieważności. Skarga kasacyjna w tym zakresie nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie. Art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.
Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) expressis verbis przyznaje właściwość do rozpoznawania i rozstrzygania spraw o przyznanie w drodze wyjątku świadczenia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zarzut zatem nieważności postępowania sądowoadministracyjnego jest niezasadny. Zasady statutu ustrojowego i organizacyjnego reguluje ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), która stanowi, że "Zakład jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną (art. 66 ust. 1 tej ustawy), w skład Zakładu wchodzą: 1) centrala, 2) terenowe jednostki organizacyjne (art. 67 tej ustawy), działalnością Zakładu kieruje Prezes Zakładu, który reprezentuje Zakład na zewnątrz (art. 73 ust. 1 tej ustawy)".
Nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Dokonując wykładni tego przepisu prawa, Sąd związany był wykładnią zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1311/06 po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, zgodnie z art. 153 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia". Wyroku tego strona skarżąca nie zaskarżyła, nabył zatem przymiot materialnej prawomocności, co oznacza, że wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe (art. 170 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Przyznanie, na podstawie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, świadczenie jest przyznaniem uprawnienia, a nie potwierdzeniem prawa do emerytury lub renty, a zatem jest przyznane decyzją konstytutywną, a więc może być przyznane od dnia wydania decyzji, a nie na okresy poprzedzające wydanie decyzji.
Nie jest z tych względów zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 w związku z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Postawiony ponadto zarzut jest ogólnikowy, art. 145 § 1 zawiera regulację składającą się z trzech punktów, który reguluje podstawy do stosowania środków przez sąd administracyjny, takich jak zastosowanie sankcji uchylenia decyzji (trzy podstawy uchylenia), stwierdzenia nieważności decyzji, stwierdzenia niezgodności z prawem decyzji. Sformułowany wniosek o uchylenie nie uwzględnia konstrukcji art. 145 § 1 pkt 1 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Z tego względu, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie, na mocy art. 184 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.
Art. 209 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi reguluje orzekanie o kosztach poniesionych przez strony postępowania sądowoadministracyjnego w tym postępowania kasacyjnego. Do przyznania wynagrodzenia na podstawie art. 250 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny.