Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2251/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2010 r. w przedmiocie zmiany decyzji administracyjnej.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że decyzją z [...] września 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] czerwca 2010 r., którą to decyzją Prezydent m.st. Warszawy zmienił decyzję własną z [...] lutego 2008 r. w przedmiocie zasiłku stałego w ten sposób, że:
- - od 1 sierpnia 2008 r. wysokość zasiłku ustalił na kwotę 324 zł miesięcznie,
- - od 1 sierpnia 2008 r. wysokość składki zdrowotnej ustalił na kwotę 29,16 zł miesięcznie,
- - okres uprawnień do zasiłku stałego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne ustalił na okres od 1 lutego 2008 r. na stałe.
Organ I instancji wskazał, że od 1 lipca 2008 r. M. Z. pobiera zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie. Wysokość zasiłku stałego ustala się jako różnicę między kryterium dochodowym ustalonym zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.) a posiadanym dochodem. Wysokość zasiłku powinna wynosić zatem 324 zł. Odwołanie od powyższej decyzji odwołanie złożył M. Z..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie podzieliło ustalenia organu I instancji i podniosło, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł.
Powołując treść art. 8 ust. 3 i 4 ustawy Kolegium stwierdziło, że z przepisu tego wynika jednoznacznie, że co do zasady każdy przychód stanowi dochód w rozumieniu ustawy z wyjątkami wymienionymi w przepisie. W art. 8 ust. 3 i 4 ustawy nie został wymieniony zasiłek pielęgnacyjny jako świadczenie, którego nie wlicza się do dochodu, wobec czego organy nie są uprawnione do pominięcia otrzymywanego przez skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego przy obliczeniu jego dochodu.
Kolegium wyjaśniło, że stosownie do art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany sytuacji dochodowej strony. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "uchyla się", a nie "można uchylić", kreuje po stronie organu obowiązek uchylenia decyzji. Innymi słowy w przypadku zmiany sytuacji dochodowej organ ma obowiązek zmienić lub uchylić decyzję na niekorzyść strony bez jej zgody.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zasiłek stały (zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy) ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. W przypadku skarżącego, jak prawidłowo wskazał organ I instancji, zasiłek wynosić zatem powinien 324 zł (kryterium dochodowe 477 zł – dochód skarżącego 153 zł = 324 zł).
Skargę na powyższą decyzję złożył M. Z. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie,.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Sąd wskazał, że przepisy ustawy o pomocy społecznej dokładnie określają sposób, w jaki organy obowiązane są ustalać dochód osób ubiegających się o świadczenia. W szczególności art. 8 ust. 3 tejże ustawy definiuje pojęcie dochodu dla celów pomocy społecznej. W myśl tej definicji za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Sąd stwierdził, że generalnie za dochód miesięczny uważane są wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszone o miesięczne obciążenia podatkiem dochodowym, składką na ubezpieczenie zdrowotne i świadczone alimenty. Obciążenia pomniejszające dochód są wymienione enumeratywnie.
Zgodnie z art. 8 ust. 4 ustawy do dochodu ustalonego w myśl ust. 3 tego przepisu nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych.
Sąd stwierdził, że katalog obciążeń pomniejszających dochód, jak i przychodów odliczanych od dochodu, są na gruncie ustawy o pomocy społecznej zamknięte. Zarówno katalog odliczeń, jak i katalog pomniejszeń, nie obejmują kwot uzyskanych z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego. Wobec tego również kwota zasiłku pielęgnacyjnego jest przychodem podlegającym wliczeniu do dochodu. Oznacza to, że niezasadny jest zarzut skargi, że kwota ta nie powinna być wliczona do dochodu.
Sąd wskazał, że w myśl art. 106 ust. 5 ustawy decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody, m.in., w przypadku zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony. Skarżący od 1 lipca 2008 r. pobierał zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Na podstawie decyzji z [...] lutego 2008 r. wypłacano mu zasiłek stały w wysokości 444 zł, a więc w najwyższej możliwej kwocie. Skoro od lipca 2008 r. pobierał zasiłek pielęgnacyjny, to nastąpiła zmiana jego sytuacji dochodowej w rozumieniu przepisu art. 106 ust. 5 ustawy. Zatem kwota zasiłku stałego powinna być pomniejszona o kwotę zasiłku pielęgnacyjnego, stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy.
Zdaniem Sądu organ I instancji prawidłowo zmienił decyzję z [...] lutego 2008 r.
Ponadto Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie nie może mieć zastosowania przepis art. 37 ust. 5 ustawy dotyczący zbiegu uprawnień, gdyż skarżący nie otrzymuje renty socjalnej, świadczenia pielęgnacyjnego, dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, ani nie utracił prawa do zasiłku dla bezrobotnych, a tylko w takich przypadkach zasiłek stały nie przysługuje.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył M. Z., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu.
Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając naruszenie prawa przez błędne zinterpretowanie art. 106 ust. 5, art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Dodatkowo skarżący zarzucił, że powyższy wyrok jest niezgodny z Traktatem akcesyjnym.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził, że Sąd nie zaliczył zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego do świadczeń socjalnych, które zgodnie z art. 8 ust. 4 zalicza się do dochodu.
Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 18 kwietnia 2012 r. pełnomocnik skarżącego oświadczyła, iż jest pełnomocnikiem z urzędu skarżącego i wykonując ciążące na niej obowiązki podpisała skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, natomiast sporządził ją M. Z. Skarżący M. Z. oświadczył również, iż osobiście sporządził skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu.
W myśl art. 175 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012.270 j.t.) - dalej "p.p.s.a." skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Nadto uprawnienie do sporządzenia wymienionego środka odwoławczego przysługuje także sędziemu, prokuratorowi, notariuszowi, radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, profesorowi lub doktorowi habilitowanemu nauk prawnych we własnej sprawie, jak też w sprawie, w której występuje jako przedstawiciel ustawowy lub pełnomocnik. Również prokurator oraz Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka wszelkie środki odwoławcze sporządzają samodzielnie.
Omawiany przepis ustanawia zasadę tzw. przymusu adwokackiego towarzyszącego czynności sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu administracyjnego, który jest odpowiedzią na obowiązek rygorystycznego przestrzegania silnie sformalizowanych zasad rządzących konstruowaniem zarzutów skargi kasacyjnej. Obligatoryjne jest przy tym jedynie sporządzenie środka przez podmiot kwalifikowany, natomiast samo wniesienie skargi kasacyjnej może być dokonane przez osobę niewymienioną w art. 175 § 1 i 2 p.p.s.a., np. przez stronę postępowania.
Skarga kasacyjna, która nie została sporządzona przez podmiot fachowy, określony wyczerpująco w omawianym przepisie podlega odrzuceniu, jako niedopuszczalna, w oparciu o art. 178 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie skarga kasacyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2251/10 została sporządzona osobiście przez skarżącego M. Z.. A zatem, należy stwierdzić, iż wniesiony w niniejszej sprawie środek odwoławczy nie spełnia tym samym wymagań nałożonych przepisem art. 175 § 1 i 2 p.p.s.a., przy czym strona nie wykazała, iż przysługuje jej przymiot zawodowy lub naukowy, o którym mowa w § 2 tego przepisu.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 178 w związku z art. 180 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu