Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2253/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2010 r. w przedmiocie zasiłku celowego.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że zaskarżoną decyzją z 21 września 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z [...] dnia lipca 2010 r. w sprawie odmowy przyznania M. Z. zasiłku celowego na spłatę należności na rzecz RWE Polska w kwocie 1072 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom spełniającym określone w tym przepisie kryterium dochodowe, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionej w art. 7 pkt 1-15.
Z przepisu art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy wynika, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Organ odwoławczy powołując treść przepisów art. 2 i 3 ustawy wyjaśnił, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego mieści się w sferze uznania administracyjnego. Organ administracji biorąc pod uwagę sytuację materialną (kryterium finansowe) i osobistą wnioskodawcy, jak również aktualne możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej, decyduje o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego.
Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji nie przekroczył granic uznania. Pomoc społeczna ma na celu udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości przez nich pożądanej. Przy czym ma to być pomoc w wysokości umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a nie na poziomie uznanym przez stronę za wystarczająco wysoki.
Kolegium podkreśliło, że przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, zaś dla ośrodka obowiązku jego przyznania. Organ wyjaśnił, że przyznawanie pomocy finansowej należy do zadań ośrodka pomocy społecznej, w ramach których zobowiązany jest on zaspokoić pilne i konieczne potrzeby osób mieszkających w obszarze jego działania. Możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest determinowana posiadanymi przez ośrodek środkami pieniężnymi. Ośrodek korzysta w tym względzie z prawa uznania, kto jest najbardziej potrzebującym, oraz czy i jaką formę oraz wymiar pomocy należy mu przyznać.
Skargę na powyższą decyzję złożył M. Z.. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za nieuzasadnioną.
Sąd stwierdził, że wbrew twierdzeniom skargi, zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 ustawy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego. Wobec tego samo spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, ponieważ organ może, lecz nie jest obowiązany, przyznać świadczenie. Uznanie administracyjne w tym przypadku obejmuje ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy. Jeśli organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania skarżącemu zasiłku celowego, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa.
Sąd podał, iż uznanie administracyjne obejmuje prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz finansowych możliwości ośrodków pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. A zatem, organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Dlatego w przypadku decyzji uznaniowej działanie organu oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków.
Sąd wskazał, że wprawdzie pomoc na opłacenie energii elektrycznej, o którą wnosił skarżący, mieści się w katalogu niezbędnych potrzeb życiowych, o jakich mowa w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, jako że w sytuacji nieuregulowanie zaległości za dostawę energii elektrycznej, może nastąpić przerwanie jej dostaw, jednakże w niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Żądanie skarżącego dotyczy spłaty już powstałego zadłużenia i zasądzonego orzeczeniem sądu. Jest to należność za energię dostarczaną do lokalu poprzednio zajmowanego przez skarżącego, do którego utracił on już tytuł prawny w związku z otrzymaniem innego lokalu. Ponadto Sąd zważył, że w zakresie pomocy społecznej co do zasady nie mieści się spłata zadłużeń.
Zdaniem Sądu organy prawidłowo wskazały, że obowiązkiem organu pomocy społecznej jest zabezpieczenie środków dla wszystkich osób i rodzin wymagających wsparcia, a posiadane środki i wysokość żądanej kwoty spłaty nie pozwalają na zadośćuczynienie żądaniu skarżącego. Organy wyjaśniły, jaką kwotą dysponowały w miesiącu poprzedzającym wydanie decyzji, ile świadczeń przyznano i jaka jest średnia wysokość udzielonej pomocy.
W ocenie Sądu, kwestionowana przez skarżącego decyzja nie przekracza, granic uznania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie organy w uzasadnieniu decyzji w sposób wyczerpujący wyjaśniły motywy podjętego rozstrzygnięcia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M. Z., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, zarzucając naruszenie prawa przez błędne zinterpretowanie ustawy o pomocy społecznej oraz niezastosowanie przez Sąd art. 16 pkt 1, 2, 3 oraz art. 17 pkt 1 ppkt 5 i 6 ustawy o pomocy społecznej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że w dalszym ciągu zamieszkuje w poprzednim lokalu pomimo utraty tytułu prawnego do tego lokalu, ponieważ OPS nie przyznał mu środków na zagospodarowanie lokalu socjalnego. Zdaniem skarżącego nieprzyznanie zasiłku celowego na spłatę zadłużenia za energię elektryczną jest nieprawidłowe i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Skarżący wskazał, że Sąd nie rozpatrzył kwestii zastosowania art. 8 ust. 2 oraz art. 7 pkt 1 -15 ustawy.
Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 18 kwietnia 2012 r. pełnomocnik skarżącego oświadczyła, iż jest pełnomocnikiem z urzędu skarżącego i wykonując ciążące na niej obowiązki podpisała skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, natomiast sporządził ją M. Z. Skarżący M. Z. oświadczył również, iż osobiście sporządził skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu.
W myśl art. 175 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012.270 j.t.) - dalej "p.p.s.a." skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Nadto uprawnienie do sporządzenia wymienionego środka odwoławczego przysługuje także sędziemu, prokuratorowi, notariuszowi, radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, profesorowi lub doktorowi habilitowanemu nauk prawnych we własnej sprawie, jak też w sprawie, w której występuje jako przedstawiciel ustawowy lub pełnomocnik. Również prokurator oraz Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka wszelkie środki odwoławcze sporządzają samodzielnie.
Omawiany przepis ustanawia zasadę tzw. przymusu adwokackiego towarzyszącego czynności sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu administracyjnego, który jest odpowiedzią na obowiązek rygorystycznego przestrzegania silnie sformalizowanych zasad rządzących konstruowaniem zarzutów skargi kasacyjnej. Obligatoryjne jest przy tym jedynie sporządzenie środka przez podmiot kwalifikowany, natomiast samo wniesienie skargi kasacyjnej może być dokonane przez osobę niewymienioną w art. 175 § 1 i 2 p.p.s.a., np. przez stronę postępowania.
Skarga kasacyjna, która nie została sporządzona przez podmiot fachowy, określony wyczerpująco w omawianym przepisie podlega odrzuceniu, jako niedopuszczalna, w oparciu o art. 178 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie skarga kasacyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2253/10 została sporządzona osobiście przez skarżącego M. Z.. A zatem, należy stwierdzić, iż wniesiony w niniejszej sprawie środek odwoławczy nie spełnia tym samym wymagań nałożonych przepisem art. 175 § 1 i 2 p.p.s.a., przy czym strona nie wykazała, iż przysługuje jej przymiot zawodowy lub naukowy, o którym mowa w § 2 tego przepisu.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 178 w związku z art. 180 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu