Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 30 września 2004 r. sygn. akt II SA/0l1311/04 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] nr Rep. [...] w przedmiocie nabycia praw własności nieruchomości.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że D. O. wystąpił 17 lipca 2003 r. do Prezydenta Miasta [...] z wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie przez niego prawa własności nieruchomości gruntowej (działka nr 507) znajdującej się w jego użytkowaniu wieczystym, zabudowanej budynkiem mieszkalnym stanowiącym odrębną nieruchomość na podstawie przepisów ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209). Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] odmówił stwierdzenia nabycia przez wnioskodawcę prawa własności nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym, położonej w [...] przy ul. [...] o pow. 0,0493 ha, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 507 obręb 18, stanowiącej własność Gminy Miasta [...]. Swoje stanowisko organ motywował tym, że ustawowym warunkiem nabycia prawa własności nieruchomości jest, aby ta sama osoba była użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r. i w dniu 24 października 2001 r. identycznej nieruchomości.
Zdaniem organu wnioskodawca nie nabył uprawnień do nabycia prawa własności na mocy art. 1 ust. 1 powołanej ustawy wskazując, że z aktu notarialnego Rep. A nr 371/2002 wynika, że prawo użytkowania wieczystego wskazanej we wniosku nieruchomości gruntowej D. O. nabył w dniu 25 września 2002 r. Następnie organ stwierdził, że rozważając możliwość nabycia własności na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy należy wziąć pod uwagę, że przepis wymaga, aby nieruchomość w obu datach była identyczna, zarówno pod względem przedmiotowym jak i podmiotowym. Z treści § 1 notarialnej umowy darowizny Rep. A nr 942/2001 z 30 marca 2001 r. zawartej pomiędzy P. G. a R. K. G. wynika, że w dniu 26 maja 1990 r. współużytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości w udziałach po ½ części byli P. G. i R. K. G. Wyżej wymienioną umową darowizny P. G. darował swój udział bratu R. K. G. Na tej podstawie organ wywiódł, że w obu wskazanych w ustawie datach użytkownikami wieczystymi nie były te same osoby i z tych względów uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia nabycia praw wnioskodawcy własności nieruchomości na podstawie art. 1 ust. 2 powołanej ustawy.
W wyniku rozpoznania odwołania D. O. od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy stwierdził, że z porównania treści art. 1 ust. 1 i ust. 2 powołanej ustawy oraz z ich wykładni gramatycznej wynika, że uprawnienie do nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości wymienionych w art. 1 ust. 1 przysługuje wyłącznie osobom będącym użytkownikami wieczystymi w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 24 października 2001 r. łącznie oraz ich następcom prawnym. Organ wskazał, że pojęcie sukcesji prawnej dotyczy nabycia prawa pochodnego, zaznaczając, iż przy tego rodzaju nabyciu znaczenie ma zależność prawna nabywcy (następcy prawnego) od prawa poprzednika. Skuteczność więc nabycia prawa zależna jest od tego, czy takie prawo przysługiwało poprzednikowi prawnemu.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniósł D. O. Skarżący podniósł, że w dniu 26 maja 1990 r. współużytkownikiem nabytej przez niego nieruchomości był R. G. a w dniu 24 października 2001 był jej użytkownikiem wieczystym. Dlatego też, w jego ocenie, spełnia on wszystkie wymogi ustawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego na skutek błędnej wykładni art. 1 ust. 1 w związku z ust. 2 tego artykułu ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209). Z art. 1 ust. 2 powołanej ustawy wynika, że prawo własności nieruchomości z mocy prawa nabywają następcy prawni osób wymienionych w ust. 1 tego przepisu, czyli osób będących w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne. Obie przesłanki, odnoszące się do czasu trwania użytkowania wieczystego, muszą być spełnione łącznie. To zaś oznacza, że prawem nabycia prawa własności nieruchomości określonych przepisem, ustawodawca obejmuje tylko osoby fizyczne i to pod warunkiem, że w dniu 26 maja 1990 r. były użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi i są nimi w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 24 października 2001 r. Musi być przy tym zachowana tożsamość tych osób, to znaczy ta sama osoba najpóźniej 26 maja 1990 r. uzyskała status użytkownika wieczystego lub współużytkownika wieczystego i ta sama osoba jest nim nadal w dniu 24 października 2001 r. Wynika z tego, że następcą prawnym w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy będzie tylko ta osoba fizyczna, która nabyła prawo użytkowania wieczystego po 24 października 2001 r. od osób, które w świetle art. 1 ust. 1 ustawy z 26 lipca 2001 r. kwalifikowały się do nabycia z mocy prawa własności nieruchomości zabudowanej na cele mieszkaniowe lub stanowiącej nieruchomość rolną.
Z akt sprawy wynika, że w pierwszej ze wskazanych ustawowo dat (26 maja 1990 r.) poprzednik prawny skarżącego był współużytkownikiem wieczystym działki nr 507 stanowiącej własność Miasta [...] oraz współwłaścicielem budynku mieszkalnego na działce tej usytuowanego, położonej w [...] przy ul. [...]. W dniu 27 września 2002 r. na podstawie umowy darowizny stał się on użytkownikiem wieczystym tej nieruchomości. Organy orzekające w tej sprawie odmawiając D. O. stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości stanęły na stanowisku, że jego poprzednik prawny nie spełniał warunków określonych w tym przepisie, ponieważ w pierwszej ze wskazanych w ustawie dat był współwłaścicielem (powinno być współużytkownikiem wieczystym) przedmiotowej nieruchomości i z tego faktu wywodzą, że nie mógł przekazać swemu następcy prawnemu więcej niż sam posiadał.
Sąd nie podzielił takiej interpretacji art. 1 ust. 1 ustawy. W ocenie Sądu, wyłączenie współużytkowników wieczystych spod działania art. 1 ust. 1 powołanej ustawy, tylko z tego powodu, że w dniu 26 maja 1990 r. nie byli użytkownikami wieczystymi nieruchomości nie znajduje oparcia ustawowego. Z przepisu tego wynika wprost, że w kręgu podmiotów uprawnionych do nabycia prawa własności nieruchomości są także osoby fizyczne będące współużytkownikami nieruchomości. Niezależnie od powyższego organy zdają się nie dostrzegać, że poprzednik prawny skarżącego otrzymując w darowiźnie udział we współużytkowaniu wieczystym działki nr 507 położonej przy ul. [...] w [...] stał się następcą prawnym swego brata P. G..
Zatem zdaniem Sądu argumentacja, że poprzednik prawny skarżącego nie mógł przenieść więcej praw niż sam posiadał, jest argumentacją nietrafną. Gdyby R. G. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nabycia prawa własności nieruchomości nie byłoby żadnych przeszkód prawnych uprawniających do odmówienia mu tego prawa. Z tych względów Sąd nie podzielając poglądu organów uznał, że D. O. spełnia zarówno podmiotowe jak i przedmiotowe przesłanki określone w art. 1 ust. 1 cyt. ustawy. To zaś według Sądu oznacza, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] reprezentowane przez radcę prawnego M. Ś., zaskarżając wyrok ten w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisu art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.) przez błędną jego wykładnię. Z tych względów wniesiono o uchylenie omawianego wyroku i oddalenie skargi.
W uzasadnieniu podstaw kasacji wnoszący skargę kasacyjną organ podniósł, że wykładnia art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. dokonana przez Sąd jest błędna. Wykładnia wskazanego wyżej przepisu wskazuje, że uprawnienie do nabycia prawa własności nieruchomości wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy z 26 lipca 2001 r. przysługuje wyłącznie osobom będącym użytkownikami wieczystymi w dniach 26 maja 1990 r. oraz 24 października 2001 r. (w dniu wejścia w życie ustawy z 26 lipca 2001 r.) łącznie oraz ich następcom prawnym. Użyte w tym przepisie sformułowanie "oraz" wskazuje, że warunki dotyczące posiadanie statusu użytkownika wieczystego przez osobę fizyczną w obu datach – 26 maja 1990 r. i 24 października 2001 r. muszą być spełnione łącznie. Musi być przy tym zachowana tożsamość tych osób, to znaczy ta sama osoba uzyskała najpóźniej w dniu 26 maja 1990 r. status użytkownika wieczystego i ta sama osoba jest nim nadal w dniu 24 października 2001 r. Przepis ust. 2 przewiduje z kolei legitymację do wystąpienia z wnioskiem o nabycie własności także dla następców prawnych osób, o których mowa w ust. 1 tegoż przepisu.
Jednakże tym następcą prawnym będzie tylko ta osoba fizyczna, która nabyła prawo użytkowania wieczystego po dniu 24 października 2001 r. od osób, które kwalifikowały się w świetle art. 1 ust. 1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości do wystąpienia o przekształcenie. Z treści art. 1 wskazanej ustawy nie można wywieść, że do kręgu podmiotów uprawnionych do przekształcenia należy zaliczyć również takie osoby, które w okresie między 24 maja 1990 r. a dniem 24 października 2001 r. lub po tej dacie zmieniły wielkość swego udziału w prawie użytkowania wieczystego.
Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł D. O. wnosząc o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Dokonując oceny zasadności wniesionej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 30 września 2004 r., o którym wyżej mowa, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta ma usprawiedliwione podstawy.
Podstawę materialnoprawną wydanych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.). W art. 1 ust. 1 tej ustawy zawarte były przesłanki normatywne, które musiały być spełnione przez osobę fizyczną będącą użytkownikiem wieczystym (współużytkownikiem), by mogła ona uzyskać nieodpłatnie prawo własności nieruchomości dotąd wieczyście użytkowanej. Jedną z tych przesłanek był wymóg posiadania przez osoby zainteresowane prawa użytkowania – współużytkowania – wieczystego nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy z 26 lipca 2001 r. Chodzi tu więc o ciągłość podmiotową w osobie użytkownika wieczystego w obu tych datach. Czyli ta sama osoba w świetle powołanego art. 1 ust. 1 ustawy powinna być użytkownikiem zarówno w dniu 26 maja 1990 r. jak i w dniu wejścia w życie omawianej ustawy.
Nie ulega zatem wątpliwości, że nieodpłatne nabycie własności nieruchomości na podstawie tej ustawy przysługuje użytkownikowi – współużytkownikowi – wieczystemu, który spełniał przesłanki określone w art. 1 ust. 1 ustawy, bądź zgodnie z ust. 2 tego przepisu jego następcy prawnemu, tj. osobie, która w uprawnienia tego użytkownika weszła w drodze sukcesji uniwersalnej (np. poprzez dziedziczenie) lub sukcesji pod tytułem szczególnym tzw. sukcesji singularnej (w drodze umowy). W orzecznictwie NSA ukształtowanym na tle stosowania przepisów omawianej ustawy z 26 lipca 2001 r. wykształcił się pogląd, że spełnione zostają warunki ciągłości podmiotowej o jakiej stanowi art. 1 ust. 1 ustawy w sytuacji, kiedy w okresie między 26 maja 1990 r. a wejściem w życie w/w ustawy w miejsce osoby, która była użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r. w drodze nabycia spadku wchodzą jej spadkobiercy, będący z mocy prawa kontynuatorami jej praw związanych z wykonywaniem prawa użytkowania wieczystego w omawianym okresie.
Sytuacja taka nie zachodzi w przypadku nabycia w drodze umowy – również pod tytułem darmym – prawa użytkowania wieczystego od osoby, która prawo to posiadała w dniu 26 maja 1990 r. a zbyła je przed wejściem w życie omawianej ustawy.
W rozpoznawanej sprawie w dniu 26 maja 1990 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] byli – w odpowiednich udziałach – P. G. oraz jego brat R. K. G. Ponieważ przysługiwały im udziały w użytkowaniu wieczystym (do ½ części każdy z nich) przeto łącznie przysługiwało im roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tej nieruchomości. W dniu 30 marca 2001 r. P. G. umową notarialną darował swemu bratu R. K. G. przysługujący mu udział ½ części w użytkowaniu wieczystym przedmiotowej działki i we współwłasności znajdującego się na nim domu mieszkalnego oraz garażu. Oznacza to, że w dniu wejścia w życie wzmiankowanej ustawy (24 października 2001 r.) inny niż w dacie początkowej – 26 maja 1990 r. – podmiot był użytkownikiem wieczystym.
W związku z tym zbycie umową notarialną z 25 września 2002 r. przez R. K. G. D. J. O. prawa użytkowania wieczystego do działki przy ul. [...] w [...] oraz własności posadowionego na niej budynku mieszkalnego nie dało temu ostatniemu prawa do nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości w trybie przewidzianym ustawą z 26 lipca 2001 r. Prawa takiego bowiem nie posiadał jego poprzednik prawny, nie mógł więc przenieść go na nabywcę. Prowadzi to do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odmawiająca stwierdzenia nabycia przez D. J. O. prawa własności nieruchomości gruntowej zabudowanej, położonej w [...] przy ul. [...], były zgodne z obowiązującym w tym zakresie prawem. Skargę złożoną przez D. J. O. na te decyzje uznać trzeba za niezasadną.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżony wyrok i skargę oddalił.