Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem 21 lipca 2022 r., I OSK 645/22, oddalił skargę kasacyjną M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 16 sierpnia 2021 r., II SA/Łd 285/21, w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 2 września 2020 r. nr SKO 4114.204.2020 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którym uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Konstantynowa Łódzkiego z 7 lipca 2020 r. nr 82520/0092/SR.2709/07/2020.
Pismem z 18 września 2022 r. skarżący wniósł sporządzoną osobiście skargę o wznowienie postępowania zakończonego ww. wyrokiem NSA, jako wydanym z rażącym naruszeniem prawa. Skarżący wskazał, że "NSA swoje rozstrzygnięcie oparł na dotychczas przedstawionej błędnej i niekompletnej linii orzekania przez niższe instancje. Pomimo wyraźnego wskazania manipulowania dowodami załączonymi do akt mającymi istotny wpływ na wyrok w opisywanej sprawie". Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o "uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz o stwierdzenie, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku w części nie odpowiada prawu – wręcz rażąco to prawo narusza w sytuacji oddalenia skargi kasacyjnej".
Pismem z 20 grudnia 2022 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiona z urzędu sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia i sporządzenia skargi o wznowienie postępowania sądowego oraz wniosła o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej związanej ze sporządzeniem przedmiotowej opinii, jednocześnie oświadczając, że żądane koszty nie zostały opłacone w całości ani w części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania nie jest zwykłym postępowaniem sądowym ani też postępowaniem ze skargi kasacyjnej, lecz ma ono charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Ze względu na wyjątkowy charakter tego postępowania muszą być zachowane wymogi określone w dziale VII ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; dalej: p.p.s.a.)
W odniesieniu do skargi o wznowienie postępowania przepis art. 280 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci. Podkreślenia przy tym wymaga, że badanie o jakim mowa w tym przepisie nie jest badaniem zasadności skargi o wznowienie. Celem tego badania jest bowiem stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki formalne, które umożliwiają rozpatrzenie samej skargi o wznowienie postępowania.
Zgodnie z art. 275 p.p.s.a. do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów obu instancji, właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny. Natomiast do wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał w sprawie. Zasada ta będzie miała zastosowanie, gdy skarga będzie oparta na podstawie wznowienia określonej w art. 272 lub 273 p.p.s.a.
Jak stanowi art. 276 p.p.s.a. do skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Jednakże, gdy do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, stosuje się odpowiednio przepisy art. 175 p.p.s.a., który w § 1 wprowadza obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2-3.
Zgodnie z art. 175 § 2 p.p.s.a. przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli skargę kasacyjną sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli skargę kasacyjną wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Kolejny wyjątek od obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata czy radcę prawnego z art. 175 § 1 p.p.s.a. wprowadził art. 175 § 2a tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem § 1 nie stosuje się także wtedy, gdy stroną postępowania jest Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, a także wówczas, gdy czynności w postępowaniu za organy administracji rządowej, państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej lub Skarb Państwa podejmowane są przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej.
Poszerzenie uprawnień do sporządzenia skargi kasacyjnej zawiera także § 3 powołanego przepisu, zgodnie z którym skarga kasacyjna może być również sporządzona przez doradcę podatkowego (w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami) lub rzecznika patentowego (w sprawach własności przemysłowej).
Ze wskazanych powyżej regulacji p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy tak jak w niniejszej sprawie, do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, do skargi o wznowienie postępowania ma zastosowanie przymus adwokacko-radcowski, co oznacza, że skarga o wznowienie postępowania musi być sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika. Niedopełnienie tego obowiązku jest brakiem nieusuwalnym skargi o wznowienie postępowania, który powoduje jej odrzucenie bez uprzedniego wzywania do usunięcia braku formalnego, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 193 i art. 276 p.p.s.a. (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 1121, Teza 6 do art. 276 i powołane tam orzecznictwo, postanowienie NSA z 25 lutego 2014 r., II FSK 3493/13).
W rozpoznawanej sprawie skarga o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego została sporządzona przez skarżącego osobiście. Ustanowiona z urzędu pełnomocnik skarżącego sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Powyższe oznacza, że nie został spełniony ustawowy wymóg wynikający z art. 276 w zw. z art. 175 § 1 i 2 p.p.s.a. Skarżący nie należy bowiem do kręgu osób wymienionych w art. 175 § 1 i 2 p.p.s.a., a zatem nie mógł skutecznie wnieść osobiście skargi o wznowienie postępowania. Ten brak skargi wznowieniowej, będący uchybieniem nieusuwalnym, musi powodować jej odrzucenie (por. postanowienie NSA z 9 marca 2005 r., I GSK 359/05).
Z tych względów, skoro skarga o wznowienie postępowania nie została sporządzona przez uprawniony podmiot, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 276, art. 175 i art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.