Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 1846/20

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 161/19 oddalił skargę D.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.

Do wydania wyroku doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

D.S. zwróciła się do organu pomocowego w lipcu 2018 r. o przyznanie środków finansowych na remont mieszkania. Prezydent Miasta [...], jako organ I instancji, decyzją z dnia [...] września 2018 r. znak: [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do remontu mieszkania. Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, że pracownicy socjalni udali się w dniu [...] lipca 2018 r. do miejsca zamieszkania wnioskodawczyni celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Nie zostali wpuszczeni przez wnioskodawczynię do mieszkania, która jedynie przez zamknięte drzwi poinformowała, że jest chora i mimo próśb pracowników socjalnych, nie uzgodniła z nimi kolejnego terminu wywiadu. Wysłana następnie skarżącej korespondencja z wezwaniem do nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym oraz z zawiadomieniem o możliwości wypowiedzenia się w terminie 7 dni co do zebranych dowodów oraz o przedłużeniu postępowania, wróciła do organu nieodebrana z adnotacją o podwójnym awizowaniu.

Organ na podstawie powyższych okoliczności przyjął, że wnioskodawczyni nie współdziała w rozwiązywaniu trudnej sytuacji materialnej, co na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s. uzasadnia odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. D.S. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, nie zgodziła się z jej treścią domagając się jej uchylenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium podzieliło w całości ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji. Podkreśliło, że pracownicy socjalni podjęli próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, niemniej D.S. unicestwiła ten zamiar nie wpuszczając ich do mieszkania. Ponadto nie odbierała korespondencji z organu pomocowego. Kolegium przytoczyło następnie przepisy dotyczące zasad przyznawania zasiłków celowych, podnosząc, że przepisy u.p.s. zobowiązują osoby korzystające z pomocy społecznej m.in. do współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej oraz wykorzystywania przyznanych świadczeń zgodnie z ich przeznaczeniem. Pozwalają organowi odmówić przyznania świadczenia w sytuacji gdy osoba ubiegająca się o takie świadczenie nie współdziała z pracownikiem socjalnym.

Zdaniem Kolegium, z uwagi na brak kontaktu ze skarżącą nie można było ustalić, czy skarżąca spełnia warunki określone przepisem art. 39 w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. umożliwiające ubieganie się o zasiłek celowy. Kolegium zaznaczyło przy tym, że świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego i nie jest środkiem zastępczym utrzymania osób lub rodzin. Sam fakt spełnienia kryterium ustawowego nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego w wysokości zgodnej z oczekiwaniami. Kolegium wskazało też, że zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad środowiskowy ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Wywiad rodzinny stanowi podstawowy element postępowania wyjaśniającego w sprawie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej i jest traktowany jako obowiązkowy sposób zebrania informacji o wnioskodawcy.

Potwierdzają to przepisy § 2, 3 – 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. poz. 1406 ze zm.). Postawę wnioskodawczyni, która uniemożliwiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ocenił jako skrajnie odmienną od tych, które spotykane są u osób faktycznie potrzebujących pomocy społecznej. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego stanowi na gruncie przepisu art. 107 ust. 4a u.p.s. podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

Natomiast brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwianiu pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi D.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżąca wskazała, że nie było potrzeby przeprowadzenia w jej sprawie wywiadu środowiskowego, gdyż jej sytuacja majątkowa powinna być znana organowi z uwagi na wcześniejsze korzystanie z pomocy społecznej. Ponadto uznała, że odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego była jak najbardziej uzasadniona, gdyż pozostaje w konflikcie z pracownikami organu socjalnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, oddalając powyższą skargę jako niezasadną wskazał, iż zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei, w myśl art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie trafnie organy administracji wskazały na art. 11 ust. 2 u.p.s. uznając, że działania w nim opisane mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych pomocy społecznej. Sąd podkreślił, że przepisy u.p.s. nie tylko przyznają wnioskodawcom określone uprawnienia ale również nakładają na nich obowiązki, które przede wszystkim mają doprowadzić do przezwyciężenia trudnej sytuacji w jakiej znaleźli się. Brak wykonania tych obowiązków, jak również brak współpracy z organami pomocy społecznej, może skutkować wydaniem decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanej pomocy lub odebraniem przyznanej już pomocy.

Sąd I instancji podkreślił, że postawa skarżącej prezentowana w toku postępowania administracyjnego potwierdza słuszność stanowiska organów, zwłaszcza, że celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie, na koszt podatników osób, czy rodzin, które nie chcą we własnym zakresie podjąć kroków, które umożliwią im wyjście z trudnej sytuacji w jakiej się znalazły. Dlatego osoby zwracające się o przyznanie pomocy ze środków publicznych na zaspokojenie własnych potrzeb mają obowiązek współpracowania z pracownikiem socjalnym. Obowiązek ten nałożony został na mocy art. 4 u.p.s. Osoby, które takiej współpracy nie podejmują muszą liczyć się z odmową przyznania świadczenia z pomocy społecznej.

Następnie Sąd wskazał, że skoro z akt spraw administracyjnych niezbicie wynika, że skarżąca uniemożliwiała przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, który to wywiad jest środkiem dowodowym mającym na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i materialnej podmiotu wnioskującego o pomoc społeczną, to uznać należało za prawidłowe podjęte, negatywne dla skarżącej decyzje. Sąd wskazał, że w dniu [...] lipca 2018 r. pracownicy socjalni nie zostali wpuszczeni do mieszkania skarżącej, a jak wynika z treści notatki służbowej sporządzonej na tą okoliczność "Na kolejne prośby wpuszczenia do mieszkania odpowiadała, że jest chora i leży w łóżku. Nie odpowiadała na prośby umówienia innego terminu wizyty w miejscu zamieszkania". Wezwanie skarżącej do osobistego kontaktu z pracownikiem socjalnym, wysłane w dniu [...] lipca 2018 r., pozostało natomiast bez odpowiedzi. Wezwanie to, po powtórnym awizowaniu, nie zostało przez skarżącą podjęte.

Sąd podkreślił, że ustawodawca rygorystycznie podchodzi do kwestii współpracy osoby ubiegającej się o pomoc z organem pomocy społecznej. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu, czy to poprzez odmowę jego przeprowadzenia, czy też odmowę odpowiedzi na poszczególne pytania pracownika socjalnego, względnie niewywiązywanie się z uzasadnionych żądań złożenia stosownych dokumentów, może zostać uznane za brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, co z kolei stanowi wyrażoną w art. 11 ust. 2 u.p.s. przesłankę decyzji odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej.

Sąd I instancji wskazał dalej, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym należy rozpatrywać indywidualnie w każdym przypadku. W następstwie analizy akt postępowania uznał, że skarżąca prezentuje tylko postawę roszczeniową, jest wrogo nastawiona i uniemożliwia organowi przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, tj. ustalenia sytuacji materialnej, dochodowej i życiowej skarżącej. Za niezasadną Sąd uznał argumentację skarżącej o tym, że organowi znana jest jej sytuacji. W myśl art. 107 ust. 4 u.p.s. w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, nawet mimo braku zmiany danych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca do dnia wydania decyzji przez organ I instancji nie nawiązała kontaktu z pracownikami organu.

Nie wyszła naprzeciw staraniom organów i nie przedstawiła, choćby pisemnie, załączając stosowne dokumenty, swojej sytuacji życiowej, zdrowotnej i materialnej. Wobec powyższego działania organów pomocy społecznej Sąd uznała za zgodne z prawem, co skutkowało oddaleniem skargi (art. 151 P.p.s.a.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła D.S. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1. I. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.:
2. 1) art. 4, art. 11 ust. 2 i art. "104 ust. 4a" u.p.s. przez przyjęcie, że do naruszenia obowiązku współdziałania oraz braku współpracy ze strony osoby wnioskującej o udzielenie pomocy społecznej może dojść w razie gdy osobami, które oczekują współpracy przez osobę wnioskującą, są pracownicy organu pomocy społecznej, którzy podlegali wyłączeniu na mocy art. 24 § 3 K.p.a., bądź co do których wniosek o wyłączenie nie został rozpatrzony przed wydaniem decyzji w sprawie;
3. II. naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
4. 1) art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy zaskarżona decyzja wydana została z mającym wpływ na wynik sprawy ww. naruszeniem prawa materialnego.
5. 2) art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy został ona wydana z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania tj. z naruszeniem art. 138 § 2 K.p.a. względnie art. 138 § 1 pkt. 2 w związku z art. 136 § 1 K.p.a. przez brak uchylenia decyzji organu I instancji, względnie jej zmiany po zleceniu ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego, pomimo naruszenia przez organ I instancji:
6. a) art. 24 § 3 w związku z art. 9 i art. 222 K.p.a. przez błędne zakwalifikowanie jako skarg pism skarżącej z dnia [...] lipca 2019 r. i z dnia [...] sierpnia 2019 r., bez ustalenia charakteru wniesionych pism oraz pouczenia strony skarżącej o skutkach wniesionego pisma, a w efekcie brak ich prawidłowej kwalifikacji przez organ jako wniosków o wyłączenie z przedmiotowego postępowania pracowników Filii nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], co doprowadziło do naruszenia;
7. b) art. 24 § 3 w związku z art. 7, art. 8 i art. 9 K.p.a. przez nierozpoznanie wniosku skarżącej o wyłączenie ze sprawy pracowników Filii nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], co w efekcie doprowadziło do prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej i bezstronności oraz do braku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącej i skutkowało szkodą skarżącej z powodu nieznajomości przez nią prawa, wynikającego z braku współpracy skarżącej z pracownikami, z którymi pozostaje ona w konflikcie lub w stosunku do których miała uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności;
8. c) art. 7 i art. 77 K.p.a. przez brak zgromadzenia przez organy administracji materiału dowodowego niezbędnego do wydania decyzji i przyjęcie, że dla uznania braku współpracy wystarczające jest stwierdzenie braku współpracy z pracownikami organu, którzy podlegali wyłączeniu na podstawie art. 24 § 3 K.p.a., a co do których wniosek w przedmiocie wyłączenia nie został rozpoznany przed wydaniem decyzji w obu instancjach.

Na tych podstawach skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.

Ocenę zarzutów skargi kasacyjnej należy rozpocząć od generalnej uwagi, iż autor kasacji nie podważa stanowiska organów i Sądu I instancji w kwestii braku współdziałania skarżącej w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej. Uważa natomiast, że do naruszenia obowiązku współdziałania nie może dojść w sytuacji, gdy osobami, które oczekują współpracy ze strony osoby wnioskującej, są pracownicy organu pomocy społecznej podlegli wyłączeniu na mocy art. 24 § 3 K.p.a., bądź co do których wniosek o wyłączenie nie został rozpatrzony przed wydaniem decyzji w sprawie. W nieuwzględnieniu powyższych okoliczności, związanych z wyłączeniem pracowników organu, autor kasacji upatruje naruszenia art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s.

Na marginesie wypada zauważyć, że autor kasacji za naruszony uznaje także art. "104 ust. 4a" u.p.s., jednak tak oznaczona jednostka redakcyjna nie przynależy do u.p.s. Co więcej autor kasacji nie uzasadnił w czym upatruje naruszenia tak oznaczonego przepisu. Taki sposób sformułowania podstawy kasacyjnej nie może prowadzić do oceny legalności zaskarżonego wyroku.

Wracając do oceny zarzutu naruszenia art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s. wypada zauważyć, iż kwestia wyłączenia pracownika w trybie art. 24 § 3 K.p.a. stanowi jedną z gwarancji realizacji w toku postępowania administracyjnego zasady prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), mającą zapobiegać brakowi obiektywizmu podmiotu prowadzącego postępowanie wyjaśniające i rozstrzygającemu sprawę. Kwestia ta oddziałuje zatem na legalność działania organu, bowiem wyłączenie ze sprawy organu, jak i pracownika organu, jest elementem przesądzającym o zdolności organu do rozpoznania konkretnej sprawy administracyjnej. (vide: T.Woś, Postępowanie administracyjne, Wolters Kluwer 2017 r., s. 168-171). W powyższym kontekście trafnie autor kasacji dostrzega związek pomiędzy kwestią wyłączenia pracownika organu, a możliwością prowadzenia postępowania wyjaśniającego, w tym przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego przez pracowników organu objętych żądaniem ich wyłączenia od udziału w postępowaniu (art. 24 § 3 K.p.a.).

Mając na uwadze, iż autor kasacji zarzuca Sądowi I instancji naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. przez nierozpoznanie sprawy w jej granicach wskutek niedostrzeżenia błędnego zakwalifikowania przez organ I instancji pism skarżącej z dnia 24 lipca 2019 r. i 17 sierpnia 2019 r. (powinno być: 20 sierpnia 2019 r.) jako skarg w postępowaniu w sprawie skarg i wniosków, a nie wniosków o wyłączenie z postępowania pracowników Filii nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], to kluczowe znaczenie winna mieć ocena treści powyższych pism. Ocena ta w toku niniejszego postępowania kasacyjnego jest jednak niemożliwa, a to z uwagi na wadliwy sposób sformułowania zarzutu w powyższym zakresie, który uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu merytoryczne odniesienie się do powyższych kwestii.

Autor kasacji stawiając zarzut niedostrzeżenia przez Sąd I instancji błędnego zakwalifikowania ww. pism skarżącej, jako naruszony wskazał art. 222 K.p.a., który stanowi, iż o tym, czy pismo jest skargą albo wnioskiem, decyduje treść pisma, a nie jego forma zewnętrzna. Przepis ten został umieszczony w Dziale VIII K.p.a. zatytułowanym "Skargi i wnioski" i znajduje zastosowanie wyłącznie do oceny skargi i wniosków wnoszonych w ramach tego szczególnego postępowania uregulowanego w przepisach K.p.a. (art. 2 w związku z art. 221-247 K.p.a.). Tym samym przepis ten nie odnosi się do postępowania jurysdykcyjnego (art. 1 pkt 1) K.p.a.) i nie znajduje zastosowania do oceny podań, w tym także wniosków, składanych w toku tegoż postępowania.

Zatem naruszenie art. 222 K.p.a. przez wadliwe zakwalifikowanie ww. pism skarżącej może doprowadzić co najwyżej do uznania, iż pisma te organ I instancji w sposób nieuprawniony potraktował jako skargi złożone w postępowaniu w sprawie skargi i wniosków, a winien – z uwagi na ich treść – uznać za wnioski, o których mowa w przepisach art. 241-247 K.p.a. Powyższe pozostaje oceną okoliczności spoza postępowania jurysdykcyjnego. W tej sytuacji należy skonstatować, że zarzut naruszenia art. 222 K.p.a. postawiony został nieadekwatnie do okoliczności sprawy. Przepis ten nie stanowi wzorca kontrolnego dla oceny pism składanych w toku postępowania jurysdykcyjnego, a zatem nie może służyć do oceny zasadności uznania przez organ, że ww. pisma skarżącej nie stanowią wniosku o wyłączenie pracowników organu, o którym mowa w art. 24 § 3 K.p.a. Tak sformułowany zarzut kasacyjny generalnie uniemożliwia kontrolę zaskarżonego wyroku z punktu widzenia okoliczności odwołujących się do treści pism skarżącej z dnia [...] lipca 2019 r. i [...] sierpnia 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny, ze względu na ograniczenia wynikające chociażby z art. 183 § 1 P.p.s.a., nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować.

To do autora skargi kasacyjnej, który jest podmiotem profesjonalnym, należy przede wszystkim przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumiane jako podanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie zastały naruszone zaskarżonym wyrokiem, ale także precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie, a w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania także wykazanie istotnego wpływu tego naruszenia na rozstrzygnięcie sprawy (art. 174 w związku z art. 176 § 1 pkt 2) P.p.s.a.). W okolicznościach badanej sprawy zarzut naruszenia art. 24 § 3 w związku z art. 222 K.p.a. powyższych wymagań nie spełnia.

W konsekwencji tak sformułowany zarzut kasacyjny uniemożliwia potwierdzenie zasadności zarzutu naruszenia art. 134 § 1 K.p.a. Dla skuteczności zarzutu kasacyjnego opartego na tym przepisie należy m.in. wykazać, że sąd I instancji rozpoznając skargę powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił, i że owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1560/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wadliwość sformułowania zarzutu naruszenia art. 24 § 3 w związku z art. 222 K.p.a. nie pozwala uznać, że autor kasacji wykazał konieczność wyjścia przez Sąd I instancji poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi.

Następstwem powyższych uwag jest konieczność potwierdzenia prawidłowości konkluzji organów i Sądu I instancji o nieuprawnionej odmowie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, stanowiącej brak współdziałania skarżącej z pracownikiem socjalnym przy rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej. Powyższa okoliczność na gruncie art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s. może stanowić samodzielną podstawę odmowy przyznania świadczenia pomocowego, a zatem niezasadny jest zarzut naruszenia art. 7 K.p.a. przez brak zgromadzenia w sprawie materiału dowodowego niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy.

Wadliwie zastał skonstruowany także zarzut naruszenia art. 8 i art. 77 K.p.a. Do autora skargi kasacyjnej należy przede wszystkim wskazanie podstaw kasacyjnych (art. 176 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) rozumiane jako podanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył sąd I instancji. Jeżeli przepis dzieli się na kilka jednostek redakcyjnej (np. paragrafy, ustępy, punkty, litery), to przez przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumieć należy dokładne wskazanie tych przepisów prawa, które – zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną – zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony gdy wskazuje ona jako naruszony konkretny przepis, z podaniem numeru konkretnej jednostki redakcyjnej przepisu. Tylko tak sprecyzowany zarzut pozwala ustalić granice zaskarżenia (vide: postanowienie SN z dnia 7 kwietnia 1997 r. sygn. akt III CKN 29/97, OSNC 1997/6-7/96; wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 2034/06; wyrok NSA z dnia 10 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 2520/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jeżeli zatem art. 8 K.p.a. dzieli się na dwa, a art. 77 K.p.a. na cztery paragrafy regulujące odmienne zagadnienia prawne, to należy uznać, że autor kasacji przywołując ogólnie jako naruszone ww. przepisy powyższego warunku nie spełnił. Zarzuty te nie nadawały się zatem do rozpoznania.

Nie jest natomiast zasadny zarzut naruszenia art. 9 K.p.a. polegający na niezapewnieniu stronie ochrony przed szkodami wynikającymi z nieznajomości prawa, podnoszony w kontekście niewyjaśnienia charakteru wniosków zawartych w pismach skarżącej z dnia [...] lipca 2019 r. i [...] sierpnia 2019 r. Ponieważ powyższa wadliwość postępowania podnoszona jest w związku z zarzutem naruszenia art. 222 K.p.c., i zdaniem autora kasacji miała skutkować nieprawidłowym zakwalifikowaniem ww. pism strony, to należy zaakcentować, że czuwanie nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa ogranicza się do udzielania jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a więc takich, które pozostają aktualne z uwagi na charakter i stan sprawy.

Należy przy tym podkreślić, że udzielanie stronie wyjaśnień i wskazówek należy odróżnić od oczekiwania doradztwa prawnego w konkretnej sprawie, co nie należy do obowiązków organu (vide: wyrok NSA z dnia 27 marca 1998 r. sygn. akt I SA/Łd 489/98, niepubl.; wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 1997 r. sygn. akt III SA 66/96, niepubl.). Nie można zatem na gruncie art. 9 K.p.a. oczekiwać od organu informowania strony, w kontekście jej potencjalnych uprawnień procesowych, o wadach i zaletach takich instytucji prawnych jak wniosek o wyłączenie pracownika od udziału w postępowaniu oraz skarga w trybie postępowania w sprawie skarg i wniosków na pracowników organu i sposób jego funkcjonowania. Tym bardziej gdy z okoliczności sprawy wynika, że skarżąca pozostaje w zadawnionym konflikcie z jednym z pracowników organu, pracownik ów nie bierze udziału w rozpoznaniu sprawy, a wszelkie próby nawiązania przez organ kontaktu ze skarżącą odbierane są przez nią z wyraźną niechęcią eskalującą konflikt.

Nie jest także trafnie podniesiony zarzut kasacyjny naruszenia art. 135 P.p.s.a. Przepis ten przyznaje określone uprawnienie orzecznicze sądowi administracyjnemu. Nie stwarza jednak wnoszącemu skargę podstaw do żądania, aby sąd zakresem orzekania objął akty wydane we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, innych niż zaskarżony akt. Tak więc to do sądu należy ocena, czy w danej sprawie przepis ten należy zastosować gdyż jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. W orzecznictwie przyjmuje się, że art. 135 P.p.s.a. nie znajduje zastosowania w razie oddalenia skargi, a takie rozstrzygnięcie zaskarżono skargą kasacyjną, a nadto, że jego naruszenie nie może być przedmiotem skutecznego zarzutu skargi kasacyjnej (vide: wyrok NSA z dnia 17 maja 2018r. sygn. akt I FSK 205/18; wyrok NSA z 23 stycznia 2018r. sygn. akt I FSK 568/16; wyrok NSA z dnia 10 lipca 2018r. sygn. akt I OSK 2093/16, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konsekwencji powyższych uwag za niezasadne należy także uznać zarzuty naruszenia przepisów wynikowych, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a.

Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 P.p.s.a.

Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego z tytułu pomocy prawnej udzielanej z urzędu podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (art. 258 – 261 P.p.s.a.).

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.