Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Op 661/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie.
Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy:
Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy decyzję Starosty K. z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], którą skierowano J. K. na badania lekarskie celem stwierdzenia braku (lub istnienia) przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania przez niego pojazdami mechanicznymi w ramach kategorii A, B, T. W uzasadnieniu wskazano, że Prokurator Rejonowy w K., pismem z dnia [...] kwietnia 2010 r., zwrócił się do Starosty K. o skierowanie skarżącego na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia (lub braku) przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania przez niego pojazdami oraz o wszczęcie postępowania administracyjnego, znajdującego oparcie w przepisach art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 22 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2003 r., Nr 58, poz. 515 ze zm.) oraz § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2, poz. 15).
W uzasadnieniu wniosku Prokurator wskazał, że w toku postępowania przygotowawczego prowadzonego wobec J. K., który posiada uprawnienia do kierowania w zakresie prawa jazdy kategorii ABT nr [...], stwierdzono objawy procesu psychotycznego o obrazie schizofrenii paranoidalnej. Powyższa okoliczność została potwierdzona opinią sądowo-psychologiczną z dnia [...] lutego 2010 r., co nasuwało zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego i jego sprawności jako kierującego pojazdem i uzasadniało konieczność poddania go badaniom lekarskim w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami.
Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Starosta skierował skarżącego na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia (bądź nie) przeciwwskazań do kierowania przez niego pojazdami mechanicznymi.
Od powyższej decyzji skarżący odwołał się podnosząc, że już w 2006 r. był kierowany na badania lekarskie.
W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wskazano, że wobec skarżącego ziścił się ustawowy obowiązek skierowania go na badania przewidziane w art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Organ odwoławczy podniósł, że przedstawione przez prokuratora okoliczności oraz znajdująca się w aktach administracyjnych opinia sądowo-psychologiczna pozwalają na przyjęcie z dużą dozą prawdopodobieństwa, że choroba, na którą cierpi strona rodzi przeciwwskazania zdrowotne do dalszego udziału w ruchu drogowym, bowiem dyspozycja psychofizyczna kierowcy decyduje w istotnym stopniu o bezpieczeństwie ruchu drogowego. Kolegium przywołało treść opinii sądowo-psychologicznej oraz wnioski w niej zawarte, przesądzające o istnieniu u skarżącego choroby psychicznej pod postacią schizofrenii paranoidalnej z charakterystycznymi dla tego schorzenia objawami opisanymi w dokumentacji medycznej. Zwracając uwagę na stwierdzone przez biegłego takie objawy, jak: zaburzenia toku myślowego strony, zaburzenia postrzegania pod postacią omamów słuchowych, brak samokrytycyzmu oraz negatywne objawy osobowości, spowodowane wieloletnim procesem schizofrenicznym, organ II instancji uznał, że uzasadniają one przekonanie o konieczności ustalenia przez uprawnionego lekarza, czy choroba strony ma wpływ na bezpieczne uczestnictwo w ruchu drogowym.
W skardze na powyższą decyzję, wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skarżący stwierdził, że w przeszłości, na okres jednego roku, utracił prawo jazdy i już uprzednio był kierowany na badania lekarskie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K.[...], na podstawie przepisów rozporządzenia przywołanego przez organy. Dodał, że "po zaistnieniu faktu utraty prawa jazdy nie zaistniał wypadek stanowiący zagrożenie dla osób drugich". Zarzucił, że skoro otrzymuje rentę w kwocie 485,39 zł, to nie stać go na jednorazowy wydatek kosztów badania w wysokości 300 zł.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wskazał, że przesłanki skierowania na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem określone zostały w art. 122 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Wydane na podstawie art. 123 pkt 1 lit. a tej ustawy rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2, poz.
15) w § 2 ust. 5 stanowi, iż starosta może skierować na badanie lekarskie osobę, co do której powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach w jej stanie zdrowia, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów.
Ocena, czy istnieją tego rodzaju zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierującego pojazdem, które uzasadniają skierowanie go na badania, należy zatem do uprawnionego organu, w tym przypadku do Starosty K., który jest zarazem zobowiązany do podjęcia decyzji w przedmiocie skierowania na badania lekarskie, jeżeli ta przesłanka materialno-prawna jest spełniona. Dokonując tej oceny organ musi mieć na uwadze, że informacja ma dotyczyć tych zastrzeżeń do stanu zdrowia kierującego pojazdem, które mogą powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów i musi to być informacja wiarygodna.
W rozpoznawanej sprawie podstawę wszczęcia postępowania w sprawie skierowania J. K. na badanie lekarskie stanowiła informacja Prokuratora Rejonowego w K,, przekazana wraz z opinią biegłego psychologa klinicznego – biegłego sądowego, z których wynikało, że u badanego stwierdzono objawy procesu psychotycznego o obrazie schizofrenii paranoidalnej. Taki stan zdrowia, jak opisany w opinii biegłego wskazywał z dużym prawdopodobieństwem na istnienie zastrzeżeń mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. Informacja ta była niewątpliwie informacją wiarygodną, gdyż pochodziła od organu ochrony prawnej, jakim jest prokurator i uzyskana została w toku prowadzonego postępowania przygotowawczego od specjalisty wpisanego na listę biegłych sądowych.
W ocenie Sądu, w tym stanie rzeczy, zasadnie przyjęły organy obu instancji, że występowanie opisanych stanów chorobowych u skarżącego stanowi przypadek nasuwający zastrzeżenia co do stanu jego zdrowia i może stanowić istotną przeszkodę w bezpiecznym uczestniczeniu przez niego w ruchu drogowym. Zdaniem Sądu, słusznie zdecydowano o potrzebie poddania skarżącego specjalistycznym badaniom, przeprowadzonym przez uprawnionego lekarza, w ramach których dojdzie do sprawdzenia jego zdolności do kierowania pojazdami. Stwierdzone bowiem u niego schorzenie, które ze względu na swój charakter przekłada się również na sposób jego zachowania, nasuwa istotne wątpliwości odnośnie gwarancji bezpiecznego poruszania się pojazdami.
Podkreślenia wymaga, iż to czy i w jakim stopniu stwierdzona u skarżącego osobowość paranoidalna może wpływać na jego zdolność kierowania pojazdami będzie dopiero przedmiotem badania przez lekarzy specjalistów. W tym miejscu należy zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, że orzeczenie w przedmiocie skierowania na badania lekarskie w żadnej mierze nie zastępuje opinii lekarskiej. Dopiero bowiem ostateczne orzeczenie lekarskie stwierdzi, czy istnieją przeciwwskazania zdrowotne do kierowania przez skarżącego pojazdami silnikowymi. Stąd, zadaniem organów nie było dokonanie oceny stanu zdrowia skarżącego w kontekście zachowania przez niego prawa jazdy, lecz przeprowadzenie analizy posiadanej informacji i udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy informacja ta budzi obiekcje co do jego stanu zdrowia i uzasadnia skierowanie na badania kontrolne. Z tak rozumianego obowiązki organy administracji publicznej się wywiązały.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J.K. domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
- 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i błędną wykładnię, tj. naruszenie art. 122 ust 1 pkt 4 ustawy z dnia 22 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym w zw. z § 2 ust. 5 i § 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami poprzez przyjęcie, iż istnieją zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy w sytuacji gdy zostało już na podstawie art. 122 ust 1 pkt 3b ustawy przeprowadzone badanie stanu zdrowia kierowcy stwierdzające brak przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów, a po jego przeprowadzeniu nie zaszły żadne nowe okoliczności mogące wywoływać zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy,
- 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez:
- - naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. lit. c w związku z art. 7 kpa przez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przepisów przez organ w toku postępowania administracyjnego polegającego na nie wyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy,
- - naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów jakie zostało w stosunku do skarżącego wydane w roku 2006.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że przed wydaniem decyzji organ administracyjny winien wyjaśnić czy w danym konkretnym przypadku okoliczności budzące wątpliwości co do stanu zdrowia kierowcy faktycznie występują, a nie poprzestawać na abstrakcyjnym założeniu, iż występujące u skarżącego schorzenie musi budzić zastrzeżenia co do możliwości prowadzenia pojazdów, i tym samym uzasadnia poddanie go badaniom. Wyjaśniono, iż co do zasady można zgodzić się, że zaburzenia percepcji o jakich mowa w sporządzonej opinii sądowo-psychologicznej mogą wywoływać wątpliwości co do możliwości bezpiecznego prowadzenia pojazdów, jednakże przed skierowaniem na badania Starosta winien zweryfikować czy w przypadku skarżącego przedmiotowa kwestia nie była już przez wojewódzki ośrodek medycyny pracy badana. Jeżeli bowiem takie badanie zostało przeprowadzone to Starosta nie ma możliwości kolejnego skierowania na badania, chyba że pojawią się już po przeprowadzonej przez lekarzy weryfikacji stanu zdrowia kierowcy jakieś nowe okoliczności uzasadniające przyjęcie, że stan zdrowia danej osoby uległ zmianie.
Bez dokonania takich ustaleń brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, iż w stosunku do kierującego występują przeciwwskazania zdrowotne co do dalszego jego udziału w ruchu drogowym. W przeciwnym bowiem wypadku Starosta (który nie byłby zobowiązany do wcześniejszego zweryfikowania czy od poprzedniego badania zaszły jakieś zmiany powodujące wątpliwości co do tego czy ich wynik jest nadal aktualny) mógłby kierować na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy osobę przewlekle chorą na badania lekarskie z dowolną częstotliwością choćby co miesiąc, a takiej możliwości przepisy Prawa o ruchu drogowym niewątpliwie nie dają.
W dalszej części skargi kasacyjnej wskazano, że przepis art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy ma charakter sankcyjny i nakłada na osobę w stosunku do której wydano decyzję określone obowiązki oraz ciężary (koszty badań). Tym samym powinien on być stosowany ostrożnie, z poszanowaniem praw osoby w stosunku do której miałby zostać użyty. Nie można go używać niejako "na wszelki" wypadek lecz muszą zaistnieć konkretne wskazania do jego zastosowania. Zatem organ przed skierowaniem na badania powinien na podstawie art. 7 k.p.a. dogłębnie wyjaśnić wszystkie okoliczności sprawy, a w szczególności to, czy faktycznie istnieją wątpliwości co do tego, czy stan zdrowia kierowcy umożliwia mu prowadzenia pojazdów. Niewątpliwie na ocenę powyższej przesłanki ma wpływ to, czy stan zdrowia danej osoby nie był już weryfikowany, a jeśli był, to czy po takiej weryfikacji pojawiły się zdarzenia powodujące powstanie wątpliwości co do aktualności dokonanej przez lekarzy oceny.
W niniejszej sprawie organy administracyjne kompletnie pominęły kwestię przeprowadzonej w roku 2006 oceny zdolności J.K. do kierowania pojazdami, nie ustaliły też żadnych okoliczności, które pozwoliłyby im na przyjęcie, że występują wątpliwości co do aktualności poprzednich badań. Powyższa kwestia ma istotne znaczenie dla możliwości wydania decyzji w oparciu o art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy albowiem bez jej dokonania nie można przyjąć, że występują zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy. Organy administracyjne o przeprowadzonym w 2006r. badaniu były przez skarżącego informowane. Wyniki badań powinny znajdować się w aktach Starosty K., a tym samym dowód z tych dokumentów powinien zostać dopuszczony z urzędu.
Tym samym skoro w toku postępowania administracyjnego nie została dokonana ocena, o której mowa powyżej, to Wojewódzki Sąd Administracyjny winien w oparciu o treść art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. lit. c p.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego.
Konsekwencją powyższych okoliczności jest również to, że dokonując oceny wniesionej przez J. K. skargi, a tym samym prawidłowości zaskarżonej decyzji oraz przeprowadzonego postępowania administracyjnego Sąd winien z urzędu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dopuścić dowód z treści orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów jakie zostało w stosunku do skarżącego wydane w 2006r., znajdującego się w aktach Starosty K. Wyniki przedmiotowego badania nie zostały bowiem dopuszczone w postępowaniu administracyjnym, a niewątpliwie winny one zostać uwzględnione przy ocenie istnienia przesłanek z art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), cytowaną dalej jako p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie opierała się na usprawiedliwionych podstawach.
Zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2003r., Nr 58, poz. 515 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia.
Nie może budzić wątpliwości fakt, że wydana w postępowaniu karnym opinia sądowo – psychologiczna zawierająca rozpoznanie objawów choroby psychicznej – schizofrenii paranoidalnej stanowi okoliczność nasuwającą zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierującego pojazdem. Nie sposób wykluczyć bowiem, bez stosownego badania lekarskiego, wpływu stwierdzonej choroby na zdolność prowadzenia pojazdu.
Sam fakt poddania skarżącego badaniu lekarskiemu w 2006r., a zatem na 4 lata przed wydaniem zaskarżonej do sądu I instancji decyzji nie może być w okolicznościach rozpatrywanej sprawy uznany za okoliczność wyłączającą potrzebę przeprowadzenia badania lekarskiego skarżącego. Należy zwrócić uwagę na to, że opinia sądowo – psychologiczna sporządzona została w postępowaniu dotyczącym podejrzenia popełnienia w 2009r. czynów określonych przepisami ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Jak natomiast wynika z twierdzeń skarżącego poprzednie badanie, któremu został poddany w 2006r. oparte było na przepisie art. 122 ust. 1 pkt 3b ustawy Prawo o ruchu drogowym, który przewidywał obowiązkowe skierowanie na badanie lekarskie kierującego pojazdem, który kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu.
Treść powołanej opinii sądowo – psychologicznej, upływ czasu od poprzedniego badania jak i inne powołane wyżej okoliczności wskazują na to, że sam fakt ewentualnego poddania skarżącego badaniu lekarskiemu w 2006 r. nie stanowił okoliczności istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie skierowania skarżącego na badanie lekarskie na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym zakończonej ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] lipca 2010 r.
Tym samym za pozbawione usprawiedliwionych podstaw uznać należało zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania - art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a. – gdyż wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne zostały wyjaśnione i nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia w postępowaniu przed sądem I instancji dowodu z wyniku badania skarżącego w 2006 r.
Bezzasadne były także zarzuty naruszenia prawa materialnego - art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym w związku z § 2 ust. 5 i § 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami. Sąd I instancji trafnie uznał bowiem, że ustalony prawidłowo stan faktyczny sprawy uzasadniał przyjęcie, że zachodzą zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego, będące przesłanką do skierowania go na badanie lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Odnosząc się zaś do wniosku pełnomocnika skarżącej, ustanowionego w ramach prawa pomocy, o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że orzekanie o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należnego od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii