Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2717/13 w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego w pkt 1. oddalił skargę, w pkt 2. przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 złotych, tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 złotych.
W uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie wskazał, że zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach, po rozpatrzeniu odwołania J. Z., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Mińsk Mazowiecki z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] orzekającą o odmowie przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, leków, środków czystości i odzieży.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 20 czerwca 2013 r. złożonym w formie ustnej, J. Z. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Mińsku Mazowieckim o udzielenie pomocy finansowej na leczenie, środki czystości i żywność.
Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. Burmistrz Miasta Mińsk Mazowiecki orzekł o odmowie przyznania J. Z. zasiłku celowego.
W dniu 5 sierpnia 2013 r. J. Z. wniósł odwołanie od powyższej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Skargę na powyższą decyzję złożył J. Z. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko reprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając skargę za niezasadną wskazał, że stan faktyczny sprawy potwierdza słuszność twierdzenia organów prowadzących postępowanie, że postawa skarżącego wyczerpuje znamiona braku współdziałania w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej i stanowi zarazem przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń na podstawie art. 11 ust. 2 powołanej ustawy.
J. Z. odmówił podpisania przeprowadzonego w dniu 1 lipca 2013 r. wywiadu środowiskowego, którego treść miała na celu ustalenie rzeczywistych dochodów i potrzeb skarżącego. Nie wypełnił on również otrzymanych w trakcie trwania wywiadu środowiskowego: oświadczenia o stanie majątkowym oraz oświadczenia o osiągnięciu dodatkowych dochodów w maju 2013 r. Pomimo wystosowanego do skarżącego wezwania do uzupełnienia akt sprawy, które skarżący otrzymał w dniu 18 lipca 2013 r., dopiero w dniu 5 sierpnia 2013 r., a więc już po otrzymaniu zaskarżonej decyzji, złożył on w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Mińsku Mazowieckim jeden z wymaganych dokumentów, tj. oświadczenie o stanie majątkowym.
Sąd I instancji podkreślił, iż bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia, o czym mowa w przepisach art. 11 i art. 106 ustawy o pomocy społecznej. Z przywołanych przepisów wynika bowiem bezsprzecznie, że organy pomocowe zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy osoby korzystającej ze środków pomocy społecznej pod kątem istnienia po jego stronie woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń. Wobec tego na organach obu instancji spoczywa obowiązek przeanalizowania w tym aspekcie postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej.
Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że w okresie korzystania ze świadczeń z opieki społecznej skarżący nie podejmował prób wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej. J. Z. nie wykazywał ani zainteresowania, ani też chęci do podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, nie podejmował również próby uzyskania świadczeń w ZUS.
Pomimo biernej postawy skarżącego, materiał dowodowy wskazuje, że jest on pod opieką Ośrodka Pomocy Społecznej, korzystając między innymi z pomocy w formie zasiłku stałego oraz wielokrotnie przyznawanych zasiłków celowych.
W ocenie skarżącego organy obu instancji naruszyły w niniejszym postępowaniu art. 225 § 1 i § 2 p.p.s.a. Jak stwierdził J. Z. odmowa przyznania mu zasiłku celowego stanowi celowe działanie organów motywowane jedynie faktem wniesienia skargi na domniemane podejrzenie szkodliwego działania pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Mińsku Mazowieckim.
Art. 225 § 1 p.p.s.a. stanowi, że nikt nie może być narażony na jakikolwiek uszczerbek lub zarzut z powodu złożenia skargi lub wniosku albo z powodu dostarczenia materiału do publikacji o znamionach skargi lub wniosku, jeżeli działał w granicach prawem dozwolonych. Zgodnie z § 2 art. 225 p.p.s.a. organy państwowe, organy jednostek samorządu terytorialnego i inne organy samorządowe oraz organy organizacji społecznych są obowiązane przeciwdziałać hamowaniu krytyki i innym działaniom ograniczającym prawo do składania skarg i wniosków lub dostarczania informacji - do publikacji - o znamionach skargi lub wniosku.
Celem powołanego wyżej przepisu jest ochrona osób składających skargi i wnioski w trybie Działu VIII k.p.a. "Skargi i wnioski", tak by nie poniosły one z tego tytułu żadnego uszczerbku. Należy podkreślić, iż przepis ten nie miał zastosowania w niniejszej sprawie, nie mogło zatem dojść do jego naruszenia przez organy orzekające w sprawie. Kwestia oceny przez skarżącego postępowania pracowników socjalnych nie była zaś przedmiotem niniejszego postępowania.
W tej sytuacji Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, są zgodne z prawem. Organy nie uchybiły zasadom postępowania administracyjnego i w sposób wyczerpujący przedstawiły w uzasadnieniach wydanych decyzji swoje racje oraz motywy podjętego rozstrzygnięcia.
Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł J. Z. i zaskarżając je w pkt 1, zarzucił naruszenie przepisów prawa postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj:
- - przepisów art. 145 § 1 pkt c) p.p.s.a. w zw. z art. 11 ust. 2 (omyłkowo wskazano na art. 12ust.2) ustawy o pomocy społecznej i art.9kpa poprzez przyjęcie, że w wezwaniu organu z dnia 4 lipca 2013 r. skarżący został należycie poinformowany o skutkach uchybienia terminu wyznaczonego do złożenia dodatkowych dokumentów, podczas gdy z tego pisma wynika, że brak było w nim jakiegokolwiek pouczenia o skutkach uchybienia,
- - przepisów art. 145 § 1 pkt c) p.p.s.a. w zw. z przepisami art. 11 ust. 2 (omyłkowo wskazano na art. 12ust.2)ustawy o pomocy społecznej i art. 7 kpa, 77 § 1 kpa, 107 § 3 kpa poprzez przyjęcie, że organ dostatecznie i wyczerpująco wykazał "brak współdziałania" ze strony skarżącego, w sytuacji gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że na "brak współdziałania" wskazują jedynie twierdzenia organu.
Wniesiono o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, zasądzenie od SKO kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazano, że w sprawie brak jakichkolwiek dowodów, że skarżący został prawidłowo przez organy pouczony. W szczególności skarżący nie został poinformowany w piśmie z dnia 4 lipca 2013 r. o skutkach uchybienia terminowi do złożenia wymaganych przez organ dokumentów. Skarżący wykazuje w toczących się postępowaniach administracyjnych dużą aktywność, tym bardziej za zaskakującą zdaniem skarżącego uznać należało konkluzję organu o braku jego współdziałania w sprawie, tak ważnej dla niego życiowo.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej, które okazały się nieuzasadnione. Zgodzić należało się z sądem I instancji iż odmowa współdziałania z pracownikiem socjalnym oraz rezygnacja z podejmowania prób wykorzystania własnych możliwości wyjścia z trudnej sytuacji życiowej stanowi samodzielną podstawę prawną odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby możliwości.
Celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć się trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Osoby, które wnoszą o przyznanie im pochodzących z podatków pieniędzy publicznych mają bezwzględny obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że obowiązki organu w postaci określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego, konieczność ich przeprowadzenia z urzędu lub na wniosek nie przeczą tezie, że w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi dla siebie skutki prawne. W tej sytuacji kiedy ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania organ ogranicza się do wezwania by przedstawiła stosowne dowody, niedopełnienie tego obowiązku przez stronę uzasadnia wyciągnięcie dla niej negatywnych skutków, określonych w ustawie w tym wypadku w art. 11ust.2 i art. 12 ustawy o pomocy społecznej.
A zatem osoba starająca się o świadczenie należne z tej ustawy, odmawiając pełnego przedstawienia swej sytuacji liczyć się musi z odmową zadośćuczynienia jej żądaniu. Skarżący kasacyjnie, na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sposób nie budzący wątpliwości oświadczył, że jest mu znana treść ustawy o pomocy społecznej, a przez to ciążące na nim obowiązki, których niespełnienie skutkuje nieprzyznaniem świadczenia. Z akt kontrolowanej sprawy wynika także, że skarżący kasacyjnie był w ramach postępowania przed organami administracji pouczany o konieczności informowania organu o swej sytuacji osobistej, dochodowej, majątkowej. Pouczenia w tym względzie zamieszczano m.in. w decyzjach kierowanych do J. Z., które zawierały rozstrzygnięcia jego żądań o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej.
Nie sposób więc w tej sytuacji przyjąć wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie, że brak pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania z dnia 4 lipca 2013r. wykluczał możliwość uznania braku współdziałania z art. 11 ust.2 ustawy o pomocy społecznej. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że J. Z. podczas przeprowadzanego z nim wywiadu środowiskowego otrzymał do wypełnienia druki: oświadczenia o stanie majątkowym i o osiąganiu w trakcie pobierania świadczeń dodatkowych dochodów. Mimo podjętego tego dnia zobowiązania, że złoży je gdy tylko zapozna się z ich treścią, nie uczynił tego i to mimo przypomnienia mu o tym przez organ we wspomnianym piśmie z dnia 4 lipca 2014r. Było ono zatem wyłącznie następstwem wcześniej przyjętego na siebie obowiązku, a nie na nowo sformułowanym przez organ żądaniem zmierzającym do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, którego treść i skutki nie byłyby znane zobowiązanemu wcześniej.
Z kolei zaś fakt zaniechania podpisania protokołu z wywiadu środowiskowego wynika nie tylko z zapisków pracownika socjalnego, jakie poczynione zostały w dokumencie, ale także z oświadczenia skarżącego kasacyjnie, jakie złożył na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 4 kwietnia 2014r. Poinformował w nim, że protokołu z wywiadu środowiskowego nie podpisał, ponieważ nie chciał wyrazić zgody na przetwarzanie jego danych. Słusznie w tej sytuacji sąd I instancji za organami przyjął, że odmowa podpisania protokołu wywiadu środowiskowego w istocie miała miejsce.
W świetle powyższych rozważań nie sposób było przyjąć, iż w sprawie doszło do naruszenia norm zawartych art. 145§1pkt.1lit.c p.p.s.a. w związku z art. 11 ust.2 (omyłkowo wskazano art.12 ust.2) ustawy o pomocy społecznej, art. 9, 7, 77§1,107§3 kpa poprzez mylne przyjęcie, że skarżący był poinformowany o skutkach uchybienia terminu wyznaczonego w piśmie z dnia 4 lipca 2013r, w konsekwencji zaś by możliwa była ocena, że organy wykazały brak współdziałania ze strony skarżącego kasacyjnie w rozumieniu zacytowanej normy ustawy o pomocy społecznej.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.