Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 września 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 1405/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie sądowe wszczęte ze skargi M. R. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] nr [...] o odmowie częściowego umorzenia kredytu studenckiego udzielonego na podstawie umowy o kredyt nr 206-1276/76-00155-99/401 z dnia 25 stycznia 1999 r. zawartej z Bankiem [...].
Minister Edukacji Narodowej i Sportu w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję własną z dnia [...] podniósł, że uzyskiwanie niskich dochodów bez wskazania i udokumentowania zdarzeń losowych wpływających w istotny sposób na sytuację życiową kredytobiorcy, nie stanowi wystarczającej podstawy umorzenia części kredytu.
Zgodnie z § 14 ust. 7 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów studenckich i pożyczek studenckich, wysokości kredytu studenckiego i pożyczki studenckiej, warunków i trybu rozliczeń z tytułu pokrycia odsetek należnych bankom od kredytów studenckich oraz wysokości oprocentowania pożyczki i kredytu studenckiego spłacanego przez pożyczkobiorcę lub kredytobiorcę (Dz.U. Nr 126, poz. 835 ze zm.) przesłanką ubiegania się o częściowe umorzenie kredytu studenckiego jest trudna sytuacja życiowa kredytobiorcy. Podstawą częściowego umorzenia kredytu studenckiego nie jest jednak utrata zdolności do spłaty zobowiązania czyli trudna sytuacja materialna, a wręcz trudna sytuacja życiowa kredytobiorcy, która z uwagi na zaistnienie w konkretnym przypadku wyjątkowych okoliczności i zdarzeń losowych, w sposób znaczny pogarsza zarówno sytuację materialną powodując trwałą utratę do spłaty zobowiązania, jak i sytuację osobistą kredytobiorcy. Opinię co do zasadności umorzeń kredytów wydaje Komisja Do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich zgodnie z § 14 ust. 8 cytowanego wyżej rozporządzenia. W niniejszej sprawie organ odmawiając częściowego umorzenia kredytu studenckiego udzielonego M. R. na podstawie umowy o kredyt nr 206-1276/76-00155-99/401 z dnia 25 stycznia 1999 r. zawartej z Bankiem [...] uwzględnił opinię Komisji i wskazał, iż kredytobiorca nie znalazł się w trudnej sytuacji życiowej. Ponadto organ podniósł, że kredytobiorca nie znalazł się w takiej sytuacji, która wskazywałaby że dalsze domaganie się przez bank spłaty rat kredytu byłoby niezgodne z ogólnie przyjętymi i akceptowalnymi zasadami współżycia społecznego i sprawiedliwością społeczną.
Po złożeniu dnia 18 czerwca 2003 r. skargi na wyżej opisaną decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] M. R. nadesłał w dniu 14 września 2005 r. pismo, w którym oświadczył, że należności z tytułu pobranego kredytu zostały całkowicie spłacone. Równocześnie dołączył kopię pisma Banku [...] z dnia 31 grudnia 2004 r. zaświadczające o całkowitej spłacie kredytu przez skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając w oparciu o przepis art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powołaną dalej jako p.p.s.a.) postanowieniem z dnia 27 września 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1405/05 umorzył postępowanie sądowe.
W uzasadnieniu niniejszego postanowienia Sąd podniósł, że wobec ustania stosunku prawnego łączącego kredytobiorcę i bank udzielający kredytu stanowiącego podstawę wydania zaskarżonej decyzji administracyjnej należało uznać postępowanie sądowe za bezprzedmiotowe.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1405/05 wniósł na podstawie art. 173 § 1 p.p.s.a. M. R., domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia ewentualnie zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez stwierdzenie nieważności obu zaskarżonych decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przypisanych.
Skargę kasacyjną oparto na zarzucie naruszenia przepisu prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż w niniejszej sprawie nie doszło do sytuacji, w której postępowanie sądowe można uznać za bezprzedmiotowe. Spłata kredytu nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania sądowego dotyczącego umorzenia części kredytu albowiem występują tutaj dwa odrębne stosunki prawne. Pierwszy z nich to stosunek prawa cywilnego istniejący pomiędzy skarżącym a bankiem, drugi natomiast to stosunek prawa publicznego pomiędzy skarżącym a Rzeczpospolitą Polską wynikający z zadania publicznego jakim jest pomoc materialna państwa dla studentów. Z tego też względu wygaśnięcie stosunku o charakterze cywilnoprawnym nie może zostać utożsamione z wygaśnięciem stosunku o charakterze publicznoprawnym.
Ponadto skarżący podniósł, że umorzenie postępowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie całkowicie pozbawiło skarżącego prawa do Sądu – przysługującego mu zgodnie z przepisem art. 45 Konstytucji RP – bowiem jego sprawa nie została w ogóle merytorycznie rozpoznana.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Sąd rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej bierze jednak z urzędu pod rozwagę jedynie przesłanki uzasadniające nieważność postępowania sądowego, określone w § 2 art. 183. W tej sprawie przesłanki nieważności wskazane w powołanym przepisie nie występują. Zasada ta oznacza, że o ile nie zachodzi nieważność postępowania, to Sąd ogranicza się wyłącznie do weryfikacji zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej, w ramach powołanych podstaw zaskarżenia.
Oceniając skargę kasacyjną wniesioną w rozpoznawanej sprawie, należy na wstępie zauważyć, że skarżący nie powołał art. 174 p.p.s.a., co jednak nie stanowiło przeszkody do nadania jej prawidłowego biegu, gdyż treść zarzutów wskazuje, że oparł on skargę kasacyjną na podstawie naruszenia przepisu prawa procesowego, który miał wpływ na wynik sprawy. Tym przepisem jest art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Dokonując oceny zasadności wniesionej przez M. R. skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2005 r. NSA doszedł do przekonania, że skarga ta ma usprawiedliwione podstawy i w związku z tym zasługuje na uwzględnienie.
Zasadniczą kwestią niniejszej sprawy jest poddanie ocenie, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo uznał, że postępowanie sądowoadministracyjne ze skargi M. R. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu stało się bezprzedmiotowa w związku ze spłatą kredytu i ustaniem stosunku prawnego łączącego kredytobiorcę z bankiem.
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 czerwca 2005 r. sygn. akt P 18/03 (w którym to orzekł o zgodności § 14 ust. 8 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r. z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej) podkreślił, że wybór sposobu udzielania kredytu studenckiego w formie czynności cywilnoprawnej (umowy) nie zmienia publicznego charakteru zadania jakim jest pomoc materialna państwa dla studentów.
W kontekście tego uzasadnienia nie można uznać, że wygaśnięcie stosunku o charakterze cywilnoprawnym jest równoznaczne z bezprzedmiotowością postępowania o umorzenie kredytu studenckiego.
O bezprzedmiotowości postępowania można mówić wtedy, gdy przedmiot rozstrzygnięcia nie istnieje. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała jednak miejsca, gdyż postępowanie w tej sprawie dotyczyło częściowego umorzenia kredytu studenckiego a nie zaś jego wygaśnięcia.
Fakt spłacenia wszystkich rat kredytu przez M. R. po wydaniu przez Ministra Edukacji Narodowej i Sportu decyzji z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] w przedmiocie odmowy częściowego umorzenia kredytu studenckiego, ale przed rozpoznaniem przez sąd administracyjny skargi na tę decyzję nie czyni bezprzedmiotowym postępowania przed tym sądem. Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest bowiem określony akt lub czynność administracyjna. W niniejszej sprawie jest to decyzja o odmowie umorzenia kredytu studenckiego i to ona powinna zostać poddana merytorycznej kontroli sądu.
Biorąc powyższe pod uwagę sąd administracyjny I instancji winien zbadać czy organ - w tym przypadku Minister Edukacji Narodowej i Sportu – w toku rozpoznawania sprawy nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Zatem sąd I instancji rozpoznając skargę M. R., kierując się przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a. zobowiązany będzie do dokonania oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej zgodności z prawem, biorąc pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia prawa, niezależnie od sformułowanych w skardze twierdzeń i zarzutów.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 oraz art. 203 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.