Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 marca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 2770/16 oddalił skargę Prezydenta Miasta G. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] Minister Infrastruktury i Rozwoju odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1954 r. nr [...] o przyznaniu na rzecz J. J. i B. J. odszkodowania za nieruchomość położoną w G. przy ul. W. [...], o pow. 445 m2 zapisaną w księdze wieczystej G. tom [...] wykaz [...], ozn. jako parcela [...], w tym za budynek mieszkalny. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego Minister Infrastruktury i Budownictwa uchylił zaskarżoną decyzję w całości (pkt 1), stwierdził nieważność orzeczenia z dnia [...] października 1954 r. w części dotyczącej przyznania odszkodowania za budynek mieszkalny (pkt 2), a także odmówił stwierdzenia nieważności tego orzeczenia w części dotyczącej przyznania odszkodowania za grunt (pkt 3). W uzasadnieniu wskazano, że stronami postępowania nadzorczego byli: Skarb Państwa - Prezydent Miasta G. oraz spadkobiercy B. i J. małż.
J., tj. K. K., J. J., J. I., D. M., E. M. i L. S. Skargę na tę decyzję wywiódł Prezydent Miasta G., zaskarżając ją w zakresie punktu drugiego i zarzucając jej naruszenie art. 7 i art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 k.p.a.
Powołanym na wstępie wyrokiem na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oddalono skargę. Sąd I instancji podzielił i przyjął za własne wywody organu, w tym te, w których organ nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] października 1954 r. w całości. Sąd uznał jednocześnie za prawidłowe ustalenia organu co do tego, że kwestionowane rozstrzygnięcie w zakresie punktu drugiego zapadło z rażącym naruszeniem § 12 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. 1952, Nr 52, poz. 339, dalej: rozporządzenie).
Skargę kasacyjną od tego wyroku złożył Prezydent Miasta G., zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a ponadto zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- a) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z § 12 ust. 2 rozporządzenia poprzez przedwczesne przyjęcie za organem nadzoru, że decyzja z 1954 r. w części dotyczącej odszkodowania za budynek obarczona jest wadą kwalifikowaną, skutkiem czego był brak uchylenia zaskarżonej decyzji, mimo że organ nadzoru stwierdził nieważność decyzji z 1954 r., nie badając przedtem wnikliwie, czy w istocie doszło do kwalifikowanego naruszenia prawa przy jej wydawaniu;
- b) art. 156 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia przy wykładni wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 wskazującego na niekonstytucyjność ww. przepisu w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu - wynikiem czego było oddalenie skargi.
Ponadto podniesiono zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) poprzez zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji, mimo naruszenia przez organ nadzoru w sposób istotny przepisów prawa materialnego (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z § 12 ust. 2 rozporządzenia) oraz przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.).
Pismami z dnia 30 kwietnia 2018 r. oraz z dnia 18 maja 2018 r. przedstawiono dodatkowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych.
Pismem z dnia 11 czerwca 2018 r. uczestniczka postępowania K. K. wskazała, że argumentacja skarżącego kasacyjnie zawarta w pismach z dnia 30 kwietnia 2018 r. oraz z dnia 18 maja 2018 r. jest bezzasadna i nie ma znaczenia dla oceny prawidłowości decyzji wydanej przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa. Wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Należy jednak podkreślić, iż będąc - stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302 ze zm.) - związany granicami skargi kasacyjnej, Sąd kasacyjny bierze z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Oceniając sprawę w tym aspekcie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym dotknięte jest wadą nieważności z powodu pozbawienia uczestnika postępowania możności obrony swoich praw tj. z przyczyny określonej w art. 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a.
Wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] kwietnia 1953 r. został złożony w piśmie z dnia 3 października 2005 r. Uczestnikami postępowania administracyjnego byli następcy prawni byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości, tj. K. K., J. J., D. M., E. M., L. S. oraz Prezydent Miasta G. – wykonujący zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Wynika to z treści zaskarżonej decyzji i doręczanych im orzeczeń organów rozpoznających przedmiotową sprawę. W postępowaniu przed sądem I instancji, uczestnikiem postępowania był również ten sam krąg podmiotów, w tym J. J. Jak wynika z akt sądowych, zawiadomienie dla J. J. o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 8 marca 2017 r. nie zostało mu doręczone. Po dwukrotnym awizowaniu przesyłka z zawiadomieniem o rozprawie została zwrócona Sądowi. W tych okolicznościach Sąd uznał J. J. za zawiadomionego o rozprawie, po przeprowadzeniu której wydał zaskarżony wyrok.
W piśmie z dnia 18 maja 2018 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie zawiadomił Sąd kasacyjny, że uczestnik postępowania J. J. zmarł a jego spadkobiercą jest jego żona E. G. J., która nie brała udziału w postępowaniu sądowym. Z uzyskanego przez Naczelny Sąd Administracyjny odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że J. J. zmarł [...] października 2013 r. tj. w czasie trwania postępowania administracyjnego.
Stosownie do treści art. 33 § 1 p.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, a wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Nie budzi zatem wątpliwości, że J. J., będący spadkobiercą byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości, miał interes prawny w rozstrzygnięciu niniejszej sprawy. Natomiast po jego śmierci interes taki mają spadkobiercy J. J.. Zatem osoby te powinny być uznane za uczestników nie tylko postępowania administracyjnego ale i postępowania sądowego (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2005 r. sygn. akt I OSK 1012/05).
Przy wadliwym doręczeniu zawiadomienia o rozprawie nieżyjącemu już J. J., Sąd pierwszej instancji przyjął, że nieobecność J. J. miała miejsce w warunkach doręczenia prawidłowego i przeprowadził rozprawę w sytuacji, gdy nie zostali ustaleni następcy prawni J. J.. W zaistniałej sytuacji, oczywiście przy braku winy Sądu pierwszej instancji, następcy prawni J. J. zostali pozbawieni możności obrony swych praw, ponieważ powinni być uczestnikami postępowania sądowego.
Wyrok wydany w takich warunkach podlegał uchyleniu i a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 i art. 185 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie z uwagi na wskazaną wyżej przyczynę uchylenia zaskarżonego wyroku, co należy uznać za przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu wskazanego przepisu.