Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 629/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę J. R. Ł. na zarządzenie Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia (...) sierpnia 2010 r. nr (...).
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż J. R. Ł. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na zarządzenie Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia (...) sierpnia 2010 r. nr (...) w przedmiocie realizacji uprawnień osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych do wyżywienia.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Generalny Służby Więziennej wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie o jej oddalenie.
Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż przedmiotowa skarga nie należy do właściwości sądu administracyjnego, nie mieści się bowiem w katalogu rozstrzygnięć ani czynności wymienionych w przywołanym wyżej art. 3 p.p.s.a. Zaskarżone zarządzenie z dnia (...) sierpnia 2010 r. nr (...) w przedmiocie realizacji uprawnień osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych do wyżywienia zostało wydane przez Dyrektora Generalnego Służby Więziennej. Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 1997r., nr 90, poz. 557 ze zm. - dalej: k.k.w.) Dyrektor Generalny Służby Więziennej jest organem postępowania wykonawczego. Stosownie natomiast do art. 7 § 1 i § 2 k.k.w. skazany może zaskarżyć decyzje organu postępowania wykonawczego do sądu penitencjarnego. Per analogiam przyjąć należy, iż zarządzenia wydawane przez ten organ podlegać będą kognicji tego samego sądu, czyli sądu penitencjarnego. Sąd penitencjarny jest zaś zgodnie z treścią art. 3 § 2 k.k.w. wydziałem sądu okręgowego (czyli sądu powszechnego, a nie administracyjnego), mającym uprawnienia orzecznicze względem osób skazanych.
Ustawa z dnia z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 79, poz. 523 ze zm.) w oparciu, o której przepisy Dyrektor Generalny Służby Więziennej wydał zaskarżone zarządzenie z dnia 13 sierpnia 2010 r., wśród wymienionych przepisem art. 11 ust. 1 pkt 6 i 9 kompetencji Dyrektora Generalnego wymienia: nadzorowanie działalności okręgowych inspektoratów Służby Więziennej, Centralnego Ośrodka Szkolenia Służby Więziennej, ośrodków szkolenia Służby Więziennej i ośrodków doskonalenia kadr Służby Więziennej bezpośrednio mu podległych oraz sprawowanie nadzoru nad organizacją i realizowaniem zadań przez pozostałe jednostki organizacyjne (pkt 6), a także ustalanie szczegółowego sposobu gospodarowania składnikami majątkowymi i racjonalnego wykorzystywania środków finansowych przeznaczonych na działalność Służby Więziennej (pkt 9). Ustawa ta powierzając Dyrektorowi Generalnemu przepisem art. 11 ust. 1 sprawowanie nadzoru nad służbą więzienną oraz gospodarowanie i racjonalne wykorzystywanie majątku, nie przewiduje sądowoadministracyjnej kontroli aktów Dyrektora Generalnego Służby Więziennej.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł J. R. Ł. zarzucając mu:
- 1. naruszenie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez odrzucenie skargi mimo braku podstaw do jej odrzucenia, poprzez błędne uznanie, iż rozpoznanie skargi nie należy do właściwości sądów administracyjnych,
- 2. naruszenie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. przez błędne uznanie, iż zaskarżony akt nie ma charakteru aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., tj. innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, oraz błędne przyjęcie, że do zarządzenia Dyrektora Generalnego Służby Więziennej w przedmiocie realizacji uprawnień osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych do wyżywienia należy per analogiem stosować art. 7 kkw,
- 3. naruszenie art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nie ustosunkowanie się do podnoszonego przez skarżącego argumentu, że zaskarżony akt ma charakter aktu, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. oraz nie wyjaśnienie podstaw, jakie legły u podstaw przeciwnego stanowiska Sądu.
Powołując się na wymienione podstawy skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej.
W motywach skargi kasacyjnej podniesiono, iż treść art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a. statuuje domniemanie jurysdykcji sądownictwa administracyjnego w odniesieniu do każdej aktywności podmiotu wykonującego administrację publiczną, jeżeli jest ona podejmowana w formie wskazanej w tym przepisie. Domniemanie to może być obalone na skutek wyraźnego i niebudzącego wątpliwości przepisu szczególnego, który wskazuje inny sad albo wyklucza możliwość zaskarżenia danego zachowania do sądu. Sąd pierwszej instancji pozostawił poza swoimi rozważaniami możliwość przyporządkowania zarządzenia do aktów lub czynności opisanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a, jakimi są inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny winien w uzasadnieniu podać podstawę rozstrzygnięcia oraz jej szczegółowe wyjaśnienie, czego jednak w tym przypadku Sąd nie uczynił, a co ma wpływ na treść orzeczenia.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Generalny Służby Więziennej wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
W pojęciu sprawy sądowoadministracyjnej mieści się kontrola działalności administracji publicznej, w zakresie wyznaczonym enumeratywnie w art. 3 P.p.s.a., a także inne kwestie rozpoznawane w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów ustawy, jak wymienione w art. 4 spory o właściwość lub kompetencję, a także przekazane z mocy ustaw odrębnych. Oznacza to, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania spraw, które nie zostały wymienione w cytowanych przepisach.
Zasada ta znajduje zastosowanie również w rozpoznawanej sprawie. Skarżący nie wskazał bowiem decyzji, postanowienia lub innego aktu lub czynności, które organy administracji publicznej wydały lub dokonały, a które zgodnie z obowiązującymi przepisami mogłyby być przedmiotem skargi przed sądem administracyjnym.
Skarga zarządzenie Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia (...) sierpnia 2010 r. nr (...) w przedmiocie realizacji uprawnień osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych do wyżywienia nie należy do żadnej z kategorii wymienionych w art. 3 p.p.s.a. aktów administracyjnych i nie przysługuje na nią skarga do sądu administracyjnego. Nadzór nad wykonywaniem kary pozbawienia wolności wykonują stosownie do art. 2 k.k.w. zarówno organy Służby Więziennej (w tym zgodnie z art. 2 pkt 5 k.k.w. Dyrektor Generalny Służby Więziennej), ale też sądy powszechne, w szczególności sąd penitencjarny lub sędzia penitencjarny. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji stosownie do art. 7 §1 i §2 k.k.w. skazany może zaskarżyć decyzje organu postępowania wykonawczego do sądu penitencjarnego.
Należy także zauważyć, iż zgodnie z art. 3 §1 p.p.s.a. Sąd, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji, jest właściwy również w postępowaniu dotyczącym wykonania tego orzeczenia. Z wykładni powołanych przepisów k.k.w. wynika bezspornie, iż zamiarem ustawodawcy było pozostawienie osobie odbywającej karę pozbawienia wolności możliwości zaskarżenia aktów wydanych przez organy postępowania wykonawczego wymienione w art. 2 pkt 3-6 i 10 z powodu ich niezgodności z prawem wyłącznie do sądu powszechnego.
Z tych powodów skarga wniesiona przez J. R. Ł. podlegała odrzuceniu, gdyż nie dotyczyła sprawy należącej do właściwości sądu administracyjnego (art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), a zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 3 § 2 pkt 4, art. 58 § 1 pkt 1 oraz art. 153 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a są nieusprawiedliwione.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 §1 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w postanowieniu o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego – adwokatowi M. B. wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a. Nadto zgodnie z art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Zgodnie z powyższą zasadą Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest rozstrzygać o kosztach postępowania kasacyjnego w orzeczeniu wydanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku.