Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Powyższy wyrok wydano w następujących okolicznościach sprawy:
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: ZUS) decyzją z dnia [...], po rozpatrzeniu wniosku A. P. z dnia 21 września 2006 r. na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że powyższe świadczenie może być przyznane wyłącznie ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodzin, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, zaś A. P. (ur. [...] 1954 r.) nie spełnia przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, bowiem orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2006 r. został uznany okresowo do marca 2008 r. za częściowo niezdolnego do prawy.
We wniosku z dnia 1 lutego 2007 r. kierowanym do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, A. P. nie zgodził się ze stanowiskiem organu administracji i uznał powyższą decyzję za krzywdzącą wskazując, iż jego sytuacja rodzinna, zdrowotna i osiągnięty wiek uprawniają go do świadczenia w drodze wyjątku. Nie zgodził się także z wydanym w jego sprawie orzeczeniem komisji lekarskiej.
Prezes ZUS decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] i w uzasadnieniu powołał się na argumentację podaną już w zaskarżonej decyzji dodając, że orzeczenie komisji lekarskiej jest dla organu wiążące i w tej sytuacji nie podlega uznaniu administracyjnemu, a trudne warunki materialne strony nie stanowią wystarczającego powodu do przyznania spornego świadczenia.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, A. P. nie zgodził się z zaskarżoną decyzją. Powołując się na zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podał, że powinien być przebadany przez bezstronnych lekarzy.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne sprawy dodał, że procedura badania lekarskiego została w rozpatrywanej sprawie zachowana i nie dopuszczono się naruszenia prawa.
Oddalając skargę A. P. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie wskazał, iż stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Sąd podkreślił dalej, iż z treści cytowanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego, zaś przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek - brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Sąd I instancji wskazał następnie, iż skoro skarżący nie spełnia łącznie czterech wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku (bowiem komisja lekarska ZUS wydała w dniu 11 grudnia 2006 r. orzeczenie o uznaniu skarżącego jedynie za częściowo niezdolnego do pracy), to organ miał podstawę do odmowy przyznania skarżącemu wyżej wymienionego świadczenia w drodze wyjątku.
Sąd I instancji dodał, iż orzeczenie komisji lekarskiej jest wiążące dla Prezesa ZUS, co oznacza, że w tym zakresie przesłanka ta nie podlega uznaniu administracyjnemu, a także, iż sama trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy, zdaniem Sądu I instancji, nie jest bowiem świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie, nawet gdy są to potrzeby uzasadnione.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł A. P. reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Skarga kasacyjna została oparta:
1/ na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu i nie zbadaniu zasadności zarzutu podniesionego przez skarżącego, że ocena lekarza orzecznika i komisji lekarskiej nie odpowiada rzeczywistemu stanowi zdrowia skarżącego, 2/ na podstawie naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przez organ administracyjny art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) dalej jako: kpa) i nie wyjaśnienia wszelkich istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy, które uzasadniałyby pozytywne rozstrzygnięcia sprawy, zgodnie z żądaniem skarżącego.
Wskazując na powyższe autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej na rzecz skarżącego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż w ocenie skarżącego, spełnia on wszelkie warunki ubiegania się o świadczenie i nie godzi się z orzeczeniem lekarskim i orzeczeniem komisji lekarskiej stwierdzającymi częściową tylko niezdolność do pracy.
Dodatkowo wskazano, iż skarżący podjął działania zmierzające do podważenia wiarygodności orzeczeń lekarskich w swojej sprawie, które jednak pozostały bez wpływu na treść rozstrzygnięć Prezesa ZUS, mimo że skarżący wnosił o skierowanie go na badania do innej komisji. Zdaniem skarżącego, właśnie niedopełnienie tego badania spowodowało, iż nie spełnia on wszystkich przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co tym samym spowodowało, iż Prezes ZUS odmówił mu przyznania świadczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w graniach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie podstawy nieważności określone w art. 183 § 2 ppsa nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez podniesione w niej zarzuty naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.
Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej, w pierwszej kolejności należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w rozstrzygnięciu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego naruszenia powołanego przez pełnomocnika skarżącego przepisu postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa. Trzeba bowiem podkreślić, że jedną z koniecznych przesłanek przyznania w drodze wyjątku świadczenia przewidzianego w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2004 r. Nr 39 poz. 353 ze zm.) jest stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy osoby ubiegającej się o takie świadczenie. O niezdolności tej orzekają lekarze orzecznicy i komisje lekarskie ZUS, w odrębnym postępowaniu na podstawie art. 14 powołanej wyżej ustawy. Szczegółowe zasady i tryb tego postępowania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy (Dz.U.
Nr 272 poz. 2711 ze zm.). Jak słusznie stwierdził Wojewódzki Sad Administracyjny, orzeczenie komisji lekarskiej ZUS o niezdolności do pracy jest wiążące w postępowaniu o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Wynika to z postanowień art. 14 ust. 3 powołanej wyżej ustawy. W tych warunkach skarżący A. P. nie może skutecznie kwestionować legalności decyzji Prezesa ZUS opartej o orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia 11 grudnia 2006 r. z tego powodu, że według własnej oceny jest on całkowicie niezdolny do pracy. Związanie Prezesa ZUS powołanym orzeczeniem oznacza też, że w postępowaniu o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku organ nie może weryfikować orzeczenia właściwej komisji lekarskiej, poprzez poddanie ubiegającego się o takie świadczenie dalszym badaniom, przez inny zespół lekarzy, jak oczekiwał tego skarżący.
W świetle powyższych uwag uznać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, aprobując przedstawiony w zaskarżonej decyzji stan faktyczny sprawy, nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Nieuzasadniony okazał się również zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez niewłaściwe jego zastosowanie.
Przede wszystkim zauważyć trzeba, że zarzut naruszenia prawa materialnego został wadliwie sformułowany. Powiązany on bowiem został z twierdzeniem, że ocena lekarza orzecznika i komisji lekarskiej ZUS nie odpowiadają rzeczywistemu stanowi zdrowia A. P.. Uzasadnienie tego zarzutu jest powtórzeniem argumentów powołanych w podstawach rozpatrywanej skargi kasacyjnej przewidzianych w art. 174 pkt 2 ppsa i w istocie służy wykazaniu, że organ administracji nie ustalił poprawnie stanu faktycznego, a Wojewódzki Sąd Administracyjny błędu tego nie zauważył. Tak skonstruowany zarzut może być podnoszony tylko w ramach podstaw kasacyjnych dotyczących naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 ppsa).
Pomijając wskazaną wyżej wadliwość sformułowania podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 ppsa podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W powołanym przepisie ustawodawca jasno i jednoznacznie uzależnił prawo do wyjątkowych świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych od spełnienia między innymi warunku całkowitej niezdolności do pracy. Skoro z prawidłowych ustaleń faktycznych będących podstawą wyrokowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wynikało, że A. P. jest niezdolny do pracy częściowo, to zastosowanie tego przepisu i w konsekwencji oddalenie skargi były prawidłowe.
Z przyczyn wyżej podanych Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, na mocy art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku ustanowionego dla A. P. pełnomocnika z urzędu o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej na rzecz tego skarżącego, bowiem w kwestii tej podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2007 r. sygn. akt II GSK 301/06 (niepublikowane), iż w sprawie przyznania lub odmowy przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu orzeka Sąd I instancji.