Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 31 maja 2017 r., IV SA/Po 997/16 uchylił decyzję W. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z [...] września 2016 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Starosty K. z [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że stosownie do art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej jako: "p.p.s.a.") ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane.
Związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen, które byłyby sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca zarówno gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, w tym poprawności lub wadliwości określonych, poczynionych w sprawie przez organy ustaleń faktycznych. Z kolei wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Uregulowania zawarte w art. 153 p.p.s.a. mają zapobiec sytuacji, w której określone zagadnienia byłyby odmiennie oceniane w kolejnych decyzjach organów lub orzeczeniach sądu. Nie można więc na dalszych etapach postępowania skutecznie podnosić argumentacji sprzecznej lub powielającej wytknięte uprzednio błędy, wykazane przez sąd w wydanym uprzednio wyroku.
W ocenie składu orzekającego, który związany jest oceną prawną zawartą w wyroku tut. Sądu z 9 marca 2016 r., IV SA/Po 978/15, taka właśnie sytuacja, skutkująca naruszeniem art. 153 p.p.s.a. wystąpiła w rozpoznawanej obecnie sprawie. W wyroku tym Sąd podkreślił, że przeprowadzone przez organy orzekające ustalenia stanu faktycznego nie są prawidłowe. Wskazano, że istota prowadzenia ewidencji gruntów i budynków sprowadza się do ciągłej aktualizacji w operacie ewidencyjnym zbioru informacji podmiotowych i przedmiotowych, na podstawie dokumentów powstałych w zasadzie poza postępowaniem ewidencyjnym (decyzji administracyjnych, orzeczeń sądowych, aktów notarialnych, aktów normatywnych), czy wytworzonych w toku postępowania ewidencyjnego w związku z obowiązkiem utrzymywania operatu ewidencyjnego w stanie aktualności, tj. zgodności z dostępnymi dla organu prowadzącego ewidencję dokumentami i materiałami źródłowymi (§ 44 pkt 2 rozporządzenia).
Z urzędu wprowadza się zmiany wynikające m.in. z prawomocnych orzeczeń sądowych. Deklaratoryjny charakter wpisów oznacza, że nie kształtują one nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdzają stan prawny wynikający z dokumentów. Organy prowadzące ewidencję i dokonujące aktualizacji zapisów tej ewidencji nie mają zatem żadnych uprawnień do badania, czy też kontrolowania prawnych konsekwencji orzeczeń sądowych, decyzji administracyjnych, aktów notarialnych, czy też danych wynikających z ewidencji publicznych prowadzonych na podstawie innych przepisów prawa. Zgodnie z jednolitym poglądem orzecznictwa, aktualizacja danych w ewidencji dotyczy naniesienia zmian powstałych już po wprowadzeniu do ewidencji danych kwestionowanych. Tak wypowiedział się NSA w wyroku z 10 lutego 2003r., II SA 1478/01. Aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje bowiem przez wprowadzenie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych.
Dokonuje się jej niezwłocznie po uzyskaniu przez starostę odpowiednich dokumentów określających zmiany danych ewidencyjnych. Dokumenty, na podstawie których dokonuje się tego rodzaju aktualizacji, określone zostały w § 46 ust.2 cytowanego rozporządzenia i należy do nich m.in. prawomocne orzeczenie sądowe. W tej sprawie, organ nie ma prawa kwestionować ustaleń wynikających z prawomocnego orzeczenia Sądu. Zarówno przepisy ustawy, jak i rozporządzenia wyraźnie wskazują, że aktualizacji dokonuje się na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Natomiast nie ma znaczenia na jakiej podstawie orzeczenie to zapadło. Organ zatem poprzez swoje stanowisko de facto podważył prawomocne orzeczenie sądu.
W ocenie Sądu, organy nie dokonały subsumcji prawa materialnego, tj. Prawa geodezyjnego i kartograficznego oraz rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków, dokonały ich nieprawidłowej wykładni.
Organy w sposób nieuprawniony zignorowały wyrok WSA w Poznaniu IV SA/Po 978/15 i nie zastosowały się do wytycznych Sądu zawartych w jego uzasadnieniu. Nie mieści się w standardach procedury administracyjnej działanie organu, który pomimo uchylenia jego wcześniejszej decyzji przez Sąd postępuje tak, jakby do wydania takiego wyroku w ogóle nie doszło. To samo dotyczy organu II instancji, który bezrefleksyjnie przyjął stanowisko organu I instancji jako prawidłowe.
W zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, organy opierając się na tożsamym materiale dowodowym, stosując przyjęty wcześniej schemat negatywnie oceniony przez Sąd weryfikujący wcześniejsze decyzje, ponownie ograniczają się do zreferowania treści przepisów, a nadto stwierdzają, że postępowanie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Przy tym, uzasadnienie decyzji Starosty nie zawiera jakichkolwiek argumentów, które przemawiałyby za trafnością poglądu o umorzeniu postępowania administracyjnego. Organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji nawet w jednym zdaniu nie odniósł się do kwestii umorzenia postępowania oraz wskazania podstaw u których legła taka decyzja, czym naruszył art. 7, 77, 107 § 3 kpa. A przede wszystkim nawet w szczątkowej formie nie odniósł się do wyroku Sądu z 9 marca 2016 r. Ostatecznie, organ odwoławczy formułuje tożsamą konkluzję, stwierdzając jednocześnie, że nie kwestionuje wyroku Sądu, jednakże skoro orzeczenie nie zostało oparte na dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z której wynikałaby zmiana powierzchni działek, nie było podstawy do zmiany wpisów w operacie ewidencji gruntów. Organ ten ograniczył się jedynie do zacytowania przepisów, które w jego ocenie znajdowały zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, oraz do zdawkowego zaaprobowania stanowiska organu I instancji.
Skoro wyrokiem Sądu IV SA/Po 978/15 przesądzone zostało, że organ nie ma prawa kwestionować ustaleń wynikających z prawomocnego orzeczenia Sądu, a przepisy ustawy, jak i rozporządzenia wyraźnie wskazują, że aktualizacji dokonuje się na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, to okoliczności te należy uznać za jednoznaczne ustalone. Wydanie zaś decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego jest bezcelowe i nie tylko godzi w zasadę sprawności postępowania, ale stanowi też widomy znak usiłowania obejścia zasady związania organu wyrokiem sądu wynikającej art. 153 p.p.s.a.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł W. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, zaskarżając go w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, ewentualnie o wydanie wyroku reformatoryjnego i oddalenie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:
- 1. art. 10 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. – o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2017 r. poz. 1007), polegające na błędnym przyjęciu, że wyrok Sądu w sprawie opartej na tym przepisie, dotyczącym wyłącznie usunięcia niezgodności stanu prawnego nieruchomości, może zmieniać powierzchnię nieruchomości objętej wnioskiem o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, wbrew prawidłowym w tym zakresie danym z ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę i bez sporządzenia w ramach postępowania sądowego stosownej dokumentacji geodezyjnej;
- 2. § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2016 r., poz. 1034 z późn. zm.) poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że dane liczbowe i opisowe, dotyczące gruntów, mogą zostać zmienione wyrokiem sądowym, który nie jest oparty na dokumentach geodezyjnych wytworzonych zgodnie z przepisami prawa i przyjętymi do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego;
- 3. § 44 pkt 2 cyt. rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa przez błędną wykładnię i przyjęcie, że utrzymanie operatu ewidencyjnego w stanie aktualności, tj. zgodności z dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowymi, nie obejmuje sytuacji wydania przez Sąd Rejonowy wyroku uzgadniającego treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, kreującego nieistniejące w rzeczywistości powierzchnie działek, których określenie w wyroku sądowym stoi w sprzeczności z dokumentami i materiałami źródłowymi operatu ewidencyjnego i państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego;
- 4. § 46 ust. 2 cyt. rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa przez błędne przyjęcie, że przepis ten obowiązywał w dacie orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, tj. w dniu 31 maja 2017 r., jak też w dacie wydania skarżonej decyzji ([...] września 2016 r.) i decyzji Starosty K., która ją poprzedzała ([...] lipca 2016 r.), podczas gdy przepis ten został uchylony z dniem 11 stycznia 2016 r. przez § 1 pkt 10 lit. "a" rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z 6 listopada 2015 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. poz. 2109);
- 5. § 5 pkt 3 lit. "b" rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z 5 września 2013 r. w sprawie organizacji i trybu prowadzenia państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego (Dz.U. poz. 1183) poprzez przyjęcie, że w ramach postępowania sądowego, którego efektem jest orzeczenie, określające powierzchnię działek geodezyjnych odmiennie, niż wynika to z dokumentacji zgromadzonej w państwowym zasobie geodezyjnym, nie jest wymagane stosowne opracowanie dokumentacji geodezyjnej potwierdzającej zasadność treści orzeczenia w tym zakresie, która to dokumentacja podlega uprzedniemu włączeniu do państwowego zasobu geodezyjnego; a także naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
- 6. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. art. 151 p.p.s.a., wskutek błędnej analizy i niedostrzeżenia przez Sąd, że prawidłowa jest zarówno decyzja Starosty K. z [...] lipca 2016 r. znak [...], jak i decyzja W. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, z uwagi na błędną treść w zakresie powierzchni działek wyroku Sądu Rejonowego w Ostrowie Wielkopolskim z 9 kwietnia 2014 r. uzgadniającego treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz stan faktyczny sprawy;
- 7. art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 75 § 1, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej błędnie przyjął, że w istniejącym stanie prawnym i faktycznym sprawy organ administracji powinien zaktualizować dane ewidencji gruntów i budynków w oparciu o wyrok Sądu Rejonowego z 9 kwietnia 2014 r. uzgadniający treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd nie dostrzegł, że wyrok Sądu Rejonowego w niniejszej sprawie w sposób całkowicie bezpodstawny przypisuje działkom nr [...] i nr [...] położonym w S. inną powierzchnię niż mają one w rzeczywistości.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w ocenie WSA w Poznaniu: Aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje bowiem poprzez wprowadzenie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych. Dokonuje się jej niezwłocznie po uzyskaniu przez Starostę odpowiednich dokumentów określających zmiany danych ewidencyjnych. Dokumenty, na podstawie których dokonuje się tego rodzaju aktualizacji, określone zostały w § 46 ust. 2 cytowanego rozporządzenia i należy do nich między innymi prawomocne orzeczenie sądowe. W przedmiotowej sprawie w ocenie Sądu, organ nie ma prawa kwestionować ustaleń wynikających z prawomocnego orzeczenia Sądu. Wywód ten zawarty na s. 8 wyroku WSA w Poznaniu jest nieuzasadniony, ponieważ § 46 ust. 2 cyt. rozporządzenia nie obowiązywał ani w dacie orzekania przez Sąd, ani w dacie wydania skarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.
W sprawie należy też wyjaśnić istniejący stan faktyczny, który był podstawą, zarówno wydania decyzji przez Starostę K., jak i W. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego. Nieruchomości oznaczone działkami nr [...] i nr [...] położone są w obrębie S. Zgodnie z operatem ewidencji gruntów i budynków prowadzonym przez Starostę K. działka: nr [...] ma powierzchnię 0,0550 ha, księga wieczysta: [...], właściciel: E. S. i L. S., a nr [...] ma powierzchnię 0,0467 ha, księga wieczysta: [...], właściciel: J. W. Przedmiotowe powierzchnie są zgodne z posiadanymi przez Starostę geodezyjnymi materiałami źródłowymi i z nich wynikają. Tymczasem w wyroku Sądu Rejonowego uzgadniającego treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym powierzchnię działki: nr [...] określono na 0,0467 ha, a nr [...] określono na 0,0550 ha. W Geoportalu, tj. portalu internetowym zapewniającym ogólny dostęp, między innymi do informacji przestrzennych opracowanych w oparciu o zdjęcia lotnicze (http://www.geoportal.gov.pl/), można w dość prosty sposób przekonać się, analizując zdjęcia lotnicze z włączoną funkcją "kataster" dla działek [...] i nr [...] położonych w S. (powiat k., województwo w.), że wbrew określonej w wyroku Sądu Rejonowego powierzchni, działka nr [...] jest wyraźnie większa od działki [...].
Jednocześnie przedstawione w Geoportalu granice działek [...] i nr [...] oraz ich usytuowanie względem działek sąsiednich są zgodne z prowadzonym przez Starostę K. operatem ewidencji gruntów i budynków.
Sąd Rejonowy w sposób całkowicie nieuprawniony przypisał powierzchnię większej działki [...] działce mniejszej obszarowo oznaczonej nr [...] i odwrotnie powierzchnię mniejszej działki nr [...] przypisał w wyroku uzgadniającym treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, działce większej oznaczonej nr [...]. WSA jednak nie dopuszcza, że błędny jest wyrok Sądu Rejonowego, który być może powinien zostać sprostowany, jeśli są ku temu przesłanki, bądź wzruszony w innym właściwym trybie.
Podkreślono, że wyrok Sądu Rejonowego w Ostrowie Wielkopolskim, w którym określono powierzchnię działek nr [...] i nr [...] w sposób odmienny niż w operacie ewidencji gruntów i budynków nie był oparty na dokumentacji geodezyjnej, tzn. przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, a wykorzystane w tej sprawie dokumenty miały walor dokumentów prywatnych, będących w dodatku wadliwie sporządzonymi i stojącymi w sprzeczności ze stanem faktycznym powierzchni działek nr [...] i nr [...], jak i dokumentami źródłowymi wchodzącymi w skład zasobu geodezyjnego prowadzonego przez Starostę K., które określają powierzchnię przedmiotowych działek.
Z tego względu zarzut, dotyczący naruszenia art. 153 p.p.s.a. jest chybiony, bo przepis ten nie może być gwarantem wiązania organu administracji publicznej błędną interpretacją stanu faktycznego i prawnego sprawy. Skoro powierzchnia działki nr [...] wynosi 467m2, a powierzchnia działki nr [...] wynosi 550m2 i w operacie ewidencji gruntów oraz państwowym zasobie geodezyjnym istnieją dokumenty, które w sposób dobitny potwierdzają ten stan rzeczy, to dlaczego Starosta K. ma zmieniać przedmiotową powierzchnię na podstawie wyroku sądowego w sprawie, której nie towarzyszyła żadna praca geodezyjna.
Biorąc pod uwagę powyższe, naruszenie przez wyrok WSA w Poznaniu przepisów § 10 ust. 1 pkt 1, § 44 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Budownictwa z 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków jest istotne. Przepis § 10 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia stanowi, że: "Ewidencja obejmuje dane liczbowe i opisowe dotyczące gruntów i budynków oraz lokali". Natomiast § 44 pkt 2 tego rozporządzenia brzmi następująco: "Do zadań starosty związanych z prowadzeniem ewidencji należy utrzymanie operatu ewidencyjnego w stanie aktualności, tj. zgodności z dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowymi". Skoro treść wyroku Sądu Rejonowego stoi w sprzeczności z dostępnymi w zasobie geodezyjnym dokumentami i materiałami źródłowymi, to wymaganie od Starosty, aby dokonywał aktualizacji danych ewidencji gruntów i budynków w oparciu o błędny i sprzeczny z prawem wyrok Sądu Rejonowego jest naruszeniem prawa materialnego.
Aby realizacja obowiązków Starosty określonych w § 44 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Budownictwa z 29 marca 2001 r., była możliwa, to każde postępowanie sądowe, czy administracyjne, którego przedmiotem jest konieczność opracowania dokumentacji geodezyjnej, powinno wypełnić wymóg określony § 5 pkt 3 lit. "b" rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z 5 września 2013 r. w sprawie organizacji i trybu prowadzenia państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, który stanowi wyraźnie, że: "W powiatowej części zasobu są gromadzone: operaty techniczne powstałe w wyniku wykonania prac geodezyjnych lub kartograficznych, mających na celu opracowanie dokumentacji na potrzeby postępowań sądowych lub administracyjnych dotyczących nieruchomości, a w szczególności: podziałów nieruchomości, scalania i podziałów nieruchomości, rozgraniczania nieruchomości, scalania i wymiany gruntów, regulacji stanów prawnych nieruchomości".
Przedmiotowe gromadzenie materiałów następuje w drodze określonej przepisami procedury ich przyjęcia do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Skoro wyrok Sądu Rejonowego w Ostrowie Wielkopolskim (VI C 675/13) z 9 kwietnia 2014 r. w sposób odmienny określił powierzchnię działek geodezyjnych, oznaczonych nr [...] i [...], to niezbędna na potrzeby tego postępowania była dokumentacja geodezyjna, przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego prowadzonego przez Starostę K. Nic takiego nie miało miejsca, w dodatku strony do wniosku o uzgodnienie treści księgi wieczystej załączyły dokumenty, które były sporządzone w sposób wadliwy i nie miały waloru dokumentacji geodezyjnej.
Skarżący kasacyjnie zwrócił uwagę, że w sprawie zakończonej wyrokiem z 9 kwietnia 2014 r., uzgadniającym treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym Sąd Rejonowy orzekł na podstawie dokumentacji nie będącej dokumentacją geodezyjną, tj. nie sporządzonej zgodnie z obowiązującym w tym zakresie prawem i nieprzyjętej w ramach określonej przepisami procedury do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Wydając wadliwe orzeczenie Sąd Rejonowy stworzył trudny do zaakceptowania stan braku pewności, co do istotnych elementów konstytuujących prawa własności dwóch nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie. Podniesiono w szczególności, że skarżący podziela w pełni interpretację przepisów prawa zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W postępowaniu przed NSA prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 p.p.s.a.). NSA jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.
Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu nie są trafne.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu tego przepisu, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się przez organ do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.
Unormowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że również Naczelny Sąd Administracyjny jest związany oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 9 marca 2016 r., IV SA/Po 978/15, który stwierdził m.in. "Dokumenty, na podstawie których dokonuje się tego rodzaju aktualizacji, określone zostały w § 46 ust.2 cytowanego rozporządzenia i należy do nich między innymi prawomocne orzeczenie sądowe. W przedmiotowej sprawie w ocenie Sądu, organ nie ma prawa kwestionować ustaleń wynikających z prawomocnego orzeczenia Sądu. Zarówno przepisy ustawy, jak i rozporządzenia wyraźnie wskazują, że aktualizacji dokonuje się na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.
Natomiast nie ma znaczenia na jakiej podstawie orzeczenie to zapadło. Organ zatem poprzez swoje stanowisko de facto podważył prawomocne orzeczenie sądu." Tym samym NSA, tak samo jak organy administracji orzekające w niniejszej sprawie, nie ma prawa dokonywania oceny, czy prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Ostrowie Wielkopolskim VI Zamiejscowy Wydział Cywilny w Krotoszynie z 9 kwietnia 2014 r., VI C 675/13 jest zgodny z prawem, czy też jest wadliwy. W konsekwencji zarzuty podniesione w punktach 1 – 5 skargi kasacyjnej nie mają usprawiedliwionych podstaw, ponieważ wskazane tam przepisy prawa nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, albowiem wobec związania oceną prawną wynikającego z art. 153 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może oceniać ich zasadności. Mówiąc innymi słowy, zarówno Naczelny Sąd Administracyjny, jak i organy administracji nie mogą zastosować tych przepisów, nawet gdyby doszły do przekonania, że ocena prawna zawarta w uzasadnieniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 9 marca 2016 r., IV SA/Po 978/15 jest wadliwa, bo na tym polega sens i znaczenie instytucji procesowej określonej w art. 153 p.p.s.a., że nie można kwestionować prawomocnych wyroków, poza przypadkami wskazanymi w ustawie.
Skoro nie budzi wątpliwości fakt, że ocena prawna, o której tu mowa, jest wiążąca tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych, to konsekwentnie należy przyjąć, że traci ona moc wiążącą jedynie: 1) w razie zmiany ustawy, 2) w wypadku zmiany (już po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych sprawy, 3) po wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie, a także 4) z uwagi na późniejsze podjęcie przez skład poszerzony NSA uchwały zawierającej ocenę prawną odmienną od wyrażonej we wcześniejszym wyroku sądu administracyjnego – uchwała składu 7 sędziów NSA z 30 czerwca 2008 r., I FPS 1/08, ONSAiWSA 2008, nr 5, poz.
75. Zatem zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. jest również bezzasadny, ponieważ organy administracji – w podjętych przez siebie decyzjach – nie wykazały, ażeby wystąpiła któraś z wymienionych wyżej okoliczności, powodujących utratę mocy wiążącej przez ocenę prawną zawartą w prawomocnym wyroku sądu.
Mając na uwadze podniesione wyżej względy orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.