Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 430/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 21 stycznia 2013 r. nr [...]w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddalił skargę. U podstaw rozstrzygnięcia Sądu I instancji legły następujące ustalenia.
Prezydent Miasta Stargard Szczeciński decyzją z dnia 2 marca 2012 r. Nr [...]na podstawie art. 12 ust. 1 i 2, art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2, ust. 3 i ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz.
7) i art. 104 K.p.a. orzekł o obowiązku zwrotu przez H. S. należności wypłaconych w okresie od 1 sierpnia 2009 r. do 30 września 2009 r. z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych S. M., S. G., S. P. w kwocie 1.100 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi do dnia całkowitej spłaty w kwocie 351, 43 zł.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzją z dnia 14 września 2009 r. nr [...] Prezydent Miasta Stargard Szczeciński przyznał na okres od 1 sierpnia 2009 r. do 30 września 2009 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych dzieci H. S., tj. S. M. w wysokości po 150 zł miesięcznie, S. G. w wysokości po 150 zł miesięcznie, S. Patrycję w wysokości po 250 zł miesięcznie.
Po zakończeniu okresu świadczeniowego organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności otrzymanych przez osoby uprawnione z funduszu alimentacyjnego, o czym zawiadomiono kuratora H. S. w osobie adwokata A. M. w dniu 19 stycznia 2012 r.
Pismem z dnia 7 lutego 2012 r. poinformowano kuratora dłużnika o wysokości zadłużenia H. S. z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uprawnionym osobom, w okresie świadczeniowym 2008/2009 ze wskazaniem kwot i terminów wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Organ podał następnie, że łącznie wypłacono wymienionym w decyzji uprawnionym do świadczeń osobom kwotę 1.100 zł. Odsetki na dzień wydania decyzji wyniosły 351,43 zł.
Stosownie do zapisu art. 27 ust. 9 cyt. ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. W oparciu o powyższy zapis komornik sądowy do organu właściwego wierzyciela nie przekazał żadnej kwoty, w związku z czym, do spłaty pozostaje należność w orzeczonej kwocie wraz z odsetkami ustawowymi naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty należności.
Odwołanie od powyższej decyzji organu wniósł kurator H. S. adwokat A. M.. W odwołaniu kurator wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i o umorzenie postępowania o obowiązku zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego M., G. i P. S.. Kurator zarzucił organowi niedopełnienie, przed wydaniem decyzji, obowiązku poinformowania dłużnika o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co naraziło dłużnika na wzrost ciążącego na nim zobowiązania poprzez naliczanie odsetek za kolejne okresy. Ponadto o spóźnionym charakterze żądań wobec dłużnika przesądza również fakt podjęcia postępowania dotyczącego zwrotu dopiero w dniu 19 stycznia 2012 r. Niemożność ustalenia adresu dłużnika nie stała na przeszkodzie wcześniejszemu podjęciu czynności, albowiem należało odpowiednio wcześniej wystąpić z wnioskiem o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej, zaś uczyniono to dopiero po upływie prawie dwóch lat od przyznania świadczeń osobom uprawnionym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie decyzją z dnia 21 stycznia 2013 r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 27 i art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2009 Nr 1, poz. 7 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania H. S. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 1, art. 27 ust. 2 oraz art. 27 ust. 9 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust.
1) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2).
Jak wynika z akt sprawy, wypłata przyznanych decyzją z dnia 14 września 2009 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego została dokonana na rzecz osób uprawnionych w dniu 17 września 2009 r. w kwocie 1100 zł za miesiące sierpień i wrzesień 2009 r. Odsetki od wypłaconej kwoty organ I instancji wyliczył na kwotę 351,43 zł.
H. S. był zobowiązany do łożenia alimentów na rzecz swoich dzieci, ich egzekucja - jak wynika z zaświadczenia komornika znajdującego się w aktach sprawy - była bezskuteczna. Okres na jaki przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych M. S., G. S. oraz P. S. zakończył się, a zatem decyzja nakładająca na odwołującego na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 cyt. ustawy, obowiązek zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jest zgodna z prawem.
W tej sytuacji, H. S. jest zobowiązany do zwrotu wypłaconej osobom uprawnionym kwoty 1100 zł z tytułu otrzymanych przez nich świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami.
Organ II instancji wyjaśnił dalej, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie uzależnia wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnień z funduszu alimentacyjnego od dopełnienia przez organ obowiązku wynikającego z art. 27 ust. 7 pkt 1 tej ustawy.
Kurator H. S. adwokat A. M. zaskarżył decyzję organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 34 K.p.a. oraz art. 48 § 1 K.p.a. poprzez nie wystąpienie do sądu o wyznaczenie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu celem doręczenia jej pisma, co doprowadziło w konsekwencji do naruszenia art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez zaniechanie obowiązku przekazania dłużnikowi alimentacyjnemu informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kurator H. S. podniósł, że wymagana przez art. 27 ust 7 ww. ustawy chronologia nie została zachowana w niniejszej sprawie, ponieważ informacja o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego została przekazana kuratorowi dopiero łącznie z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania z dnia 19 stycznia 2012 r. w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 sierpnia do 20 września 2009 r., czyli prawie 2 i pół roku od wydania decyzji przyznającej świadczenia, a zarazem od zakończenia tychże świadczeń. Tymczasem kurator dla nieznanego z miejsca pobytu H. S. został ustanowiony dopiero postanowieniem Sądu Rejonowego w Szczecinie-Szczecin Prawobrzeże i Zachód z 12 grudnia 2011 r., sygn. II [...], czyli ponad 2 lata po rozpoczęciu wypłaty tychże świadczeń.
Organ odwoławczy przyznał, że nie dopełnił wymaganego art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy obowiązku przekazania dłużnikowi wymaganej informacji, ale wskazał, iż nie ma to wpływu na wydanie decyzji, z czym wnoszący skargę się nie zgodził.
Nie ulega wątpliwości, że niezwłoczne przekazanie informacji dłużnikowi alimentacyjnemu jest istotne ze względu na to, że odsetki obciążające dłużnika alimentacyjnego naliczane są już od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu.
Podsumowując kurator, działający w imieniu skarżącego, podkreślił, że organ nie wystąpił o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej H. S. celem doręczenia pisma, co w konsekwencji doprowadziło do niedopełnienia wymaganego przez art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obowiązku przekazania H. S. informacji o przyznaniu osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wspomnianą informację doręczono kuratorowi dopiero po zakończeniu wypłaty tychże świadczeń, łącznie z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a zatem zbyt późno.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 5 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 430/13 oddalił powyższą skargę. Sąd wskazał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 27 ustawy z dnia 7 września o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 7, poz. 1 ze zm.). W myśl ust. 1 powołanego przepisu, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Zgodnie z art. 27 ust. 2 tej ustawy, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Należności podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015), z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy (ust. 3).
Z powyższych przepisów wynika, że świadczenie przyznane z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem zwrotnym, zaś obowiązek do zwrotu powstaje, albo po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. O tym obowiązku rozstrzyga organ administracji właściwy wierzyciela, w formie decyzji. Decyzja o zwrocie wypłaconego świadczenia stanowi więc konsekwencję decyzji przyznającej to świadczenie. Rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 27 ust. 2 ustawy, konkretyzuje obowiązek zwrotu należności wyłożonych z budżetu państwa na podstawie decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Decyzja ta podejmowana jest w sytuacji potwierdzonego przez komornika braku możliwości wyegzekwowania alimentów od dłużnika alimentacyjnego.
Ustawodawca jednoznacznie określił, że obowiązek zwrotu właściwemu organowi wierzyciela należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego spoczywa na dłużniku, gdyż za niego – w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie - wypłacane są środki finansowe osobie uprawnionej do alimentów. Rozstrzygnięcie co do tej kwestii potwierdza zatem powstanie po stronie dłużnika nowego obowiązku, który należy odróżnić od obowiązku alimentacyjnego wynikającego z orzeczenia sądu.
Analiza treści przepisu art. 27 ustawy prowadzi do wniosku, że wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymywanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wymaga tylko i jedynie ustalenia, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia zostały wypłacone. Powyższe warunki muszą być spełnione kumulatywnie. Przy czym, dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, dopóki decyzja o przyznaniu świadczenia nie zostanie wzruszona, bądź wypłata świadczeń nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2005 r. sygn. akt I OSK 793/11, lex nr 1149435).
Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki warunkujące wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymywanych przez osoby uprawnione świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia 14 września 2009 r. organ przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci skarżącego P. S. w kwocie po 250 zł miesięcznie, G. S. w kwocie po 150 zł miesięcznie i M. S. w kwocie po 150 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 sierpnia 2009 r. do 30 września 2009 r.
W podanym okresie świadczeniowym należności zostały wypłacone uprawnionym osobom w łącznej kwocie 1.100 zł. Powyższa okoliczność wypłaty świadczeń na rzecz dzieci skarżącego w ustalonym okresie przesądza o prawidłowości rozstrzygnięcia zobowiązującego skarżącego do zwrotu całej kwoty wypłaconej z funduszu alimentacyjnego.
Sąd wyjaśnił, że decyzja wydana w oparciu o art. 27 ust. 2 ustawy ma charakter decyzji związanej. Oznacza to, że spełnienie łącznie dwóch wyżej wskazanych przesłanek, tj. wypłacenia ze środków funduszu alimentacyjnego świadczenia dla osoby uprawnionej oraz funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji przyznającej to świadczenie, obliguje organ do wydania decyzji w przedmiocie zwrotu należności. Przy czym organ prowadząc postępowanie nie jest uprawniony do ustalenia żadnych innych okoliczności aniżeli te, które warunkują podjęcie orzeczenia o zwrocie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.
Bez znaczenia, dla niniejszej sprawy jest to, czy i kiedy skarżący dowiedział się o wydaniu decyzji w sprawie przyznania na jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego, albowiem ta okoliczność nie mieści się w przesłankach materialnoprawnych zastosowania art. 27 ust. 2 ustawy.
W ocenie Sądu, słuszne jest stanowisko organu odwoławczego, że naruszenia art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez zaniechanie obowiązku przekazania dłużnikowi alimentacyjnemu informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, pozostaje bez wpływu na legalność decyzji o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnień z funduszu alimentacyjnego.
Nie jest też trafny zarzut skargi w kwestii naruszenia przez organ odwoławczy przepisów procedury administracyjnej określonej w art. 34 K.p.a. oraz art. 48 K.p.a. poprzez nie wystąpienie do sądu o wyznaczenie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu celem doręczenia jej pisma, w sytuacji gdy w sprawie występował, wyznaczony postanowieniem Sądu Rejonowego Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 12 grudnia 2011 r., sygn. akt II Ns [...], kurator reprezentujący skarżącego w tym postępowaniu.
Skargę kasacyjną wniósł ustanowiony z urzędu kurator H. S. zaskarżając powyższy wyrok w punkcie I. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie na rzecz kuratora skarżącego wynagrodzenia. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: P.p.s.a.) poprzez oddalenie skargi w wyniku niedostrzeżenia przez Sąd naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:
- 1. art. 9 K.p.a. w zw. z art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy dla osób uprawnionych do alimentów i w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji naruszającej zasadę należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego w wyniku zaniechania przez organ administracyjny I instancji obowiązku przekazania dłużnikowi alimentacyjnemu informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego;
- 2. art. 10 § 1 K.p.a. w zw. z art. 48 § 1 K.p.a. oraz art. 34 K.p.a. i w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji naruszającej zasadę zapewnienia czynnego udziału w każdym stadium postępowania w wyniku niewystąpienia przez organ administracyjny I instancji do sądu o wyznaczenie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu celem doręczenia jej stosownych informacji o okolicznościach mających wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu, zgodnie z którym bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest to, czy i kiedy skarżący dowiedział się o wydaniu decyzji w sprawie przyznania na jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ponieważ okoliczność ta nie mieści się w przesłankach materialnoprawnych zastosowania art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Skarżący uznał, że stanowisko to narusza jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, a mianowicie zasadę informowania stron i uczestników postępowania. Zgodnie z art. 9 zd. 1 K.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
Organ I instancji orzekający w niniejszej sprawie pominął ciążące na nim obowiązki informacyjne. Artykuł 27 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów określa, do przekazywania jakich i w jakiej kolejności informacji i decyzji jest zobowiązany organ właściwy wierzyciela w sytuacji wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych. Przepis art. 27 ust. 7 powołanej ustawy stanowi zatem rozwinięcie ogólnej zasady należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 9 K.p.a.
Zgodnie z pkt 1 przepisu art. 27 ust. 7 powoływanej ustawy organ właściwy wierzyciela jest zobowiązany w pierwszej kolejności do przekazania dłużnikowi alimentacyjnemu informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Punkt 2 nakłada na ów organ obowiązek przekazania dłużnikowi alimentacyjnemu po zakończeniu okresu świadczeniowego decyzji w sprawie zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Natomiast pkt 3 zobowiązuje do przekazania dłużnikowi alimentacyjnemu informacji o wysokości jego zobowiązań wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Z powyższego wynika, iż właściwy organ wierzyciela powinien w pierwszej kolejności niezwłocznie poinformować stronę o fakcie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ponieważ jest to pierwsza z przesłanek decydujących o powstaniu jego obowiązku zwrotu Skarbowi Państwa kwot wypłaconych świadczeń ze środków funduszu alimentacyjnego. Natomiast po zakończeniu okresu świadczeniowego — a więc spełnieniu drugiej z przesłanek - organ właściwy wierzyciela powinien przekazać dłużnikowi alimentacyjnemu decyzję w sprawie zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej środków z funduszu alimentacyjnego.
Skarżący kasacyjnie wskazał, że okres świadczeniowy będący podstawą ustalenia obowiązku zwrotu przez H. S. świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego rozpoczynał się 1 sierpnia 2009 r. i już wówczas pierwsza informacja, zgodnie z art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, powinna zostać przekazana dłużnikowi alimentacyjnemu. Natomiast właściwy organ wierzyciela zwrócił się z wnioskiem o wyznaczenie kuratora dla H. S. jako osoby nieobecnej dopiero pismem z 7 września 2011 r., a Sąd Rejonowy Szczecin - Prawobrzeże i Zachód wyznaczył kuratorem adw. A. M. postanowieniem z 12 grudnia 2011 r. sygn. II [...]
Takie postępowanie organu administracyjnego I instancji w sposób oczywisty naruszało nie tylko regulację art. 34 K.p.a. oraz art. 48 § 1 K.p.a., lecz również wynikającą z art. 10 § 1 zd. 1 K.p.a. zasadę zapewnienia czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania poprzez niewystąpienie do sądu o wyznaczenie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu i w konsekwencji niedoręczenie stosownych informacji o okolicznościach mających wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
Skarżący podkreślił, iż podnoszony w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 21 stycznia 2013 r. zarzut naruszenia art. 34 K.p.a. oraz art. 48 § 1 K.p.a. - wbrew temu, co przyjął Sąd w uzasadnieniu skarżonego wyroku - nie dotyczył tego, iż to organ odwoławczy nie wystąpił do sądu o wyznaczenie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu celem doręczenia jej pisma, lecz tego, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie zastosowało tych regulacji i w konsekwencji utrzymało w mocy decyzję naruszającą powołane przepisy. Z uzasadnienia skargi z 20 lutego 2013 r. wprost wynika bowiem, iż to organ administracyjny I instancji nie wystąpił o wyznaczenie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu celem doręczenia jej informacji o przyznaniu osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Niemniej nawet jeżeli Sąd uznał, iż zarzut dotyczył organu odwoławczego, to jednak był zobowiązany uwzględnić skargę, jeżeli zachodziły inne uchybienia niż te, które zostały sformułowane w petitum pisma procesowego skarżącego.
Stosownie bowiem do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: P.p.s.a) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze (zob. A. Kabat "Komentarz do art. 134 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi"). Sąd nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, przytoczonymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna złożona w przedmiotowej sprawie została oparta o zarzuty naruszenia prawa procesowego. Podkreślić należy, że podstawą skutecznej skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. może być tylko naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. A zatem między uchybieniem procesowym, a wydanym w sprawie wyrokiem podlegającym zaskarżeniu musi zachodzić związek przyczynowy wskazujący na potencjalną możliwość innego wyniku postępowania sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny badając zaskarżony wyrok nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie. Istota zarzutu pierwszego skargi kasacyjnej sprowadza się do twierdzenia, że naruszenie przepisów nakładających obowiązek poinformowania Skarżącego o decyzji przyznającej jego dzieciom świadczenia z funduszu alimentacyjnego mogło mieć wpływ na poprawność rozstrzygnięcia w postępowaniu w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności otrzymanych przez osoby uprawnione z funduszu alimentacyjnego.
Skarżący kasacyjnie podnosi bowiem naruszenie art. 9 k.p.a., w zw. z art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazując, że niedopełnienie obowiązku poinformowania dłużnika alimentacyjnego o przyznaniu świadczeń z funduszu mogło mieć wpływ na poprawność decyzji wydanej na podstawie art. 27 ustawy. Według art. 27 ust. 7 pkt 1 wspomnianej ustawy organ właściwy wierzyciela przekazuje dłużnikowi alimentacyjnemu oraz organowi właściwemu dłużnika informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie zaś z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Ponadto organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek
W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że w postępowaniu z art. 27 ust. 2 ustawy organ ocenia jedynie, czy wydano w przeszłości decyzję pozytywną dla wierzyciela i czy doszło do wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 5 października 2011 r., I OSK 800/11, LEX nr 1069681; z dnia 9 listopada 2011 r., I OSK 1070/11; z dnia 5 października 2011 r. I OSK 793/11). Także w literaturze przedmiotu wskazuje się, że obowiązek zwrotu świadczenia na podstawie decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy jest nieunikniony, jeśli wydano wcześniej decyzję stanowiącą podstawę wypłat świadczenia wierzycielowi (G. Zdziennicka-Kaczocha "Świadczenia rodzinne. Zaliczka alimentacyjna" Skierniewice 2006 s. 156). Skoro te dwie okoliczności są podstawą do wydania decyzji o zwrocie należności z tytułu wypłaconych świadczeń, to uchybienie procedurze niezwłocznego poinformowania Skarżącego o decyzji wydanej w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu nie mogło mieć wpływu na poprawność rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Dodać też należy, że w dacie orzekania o zwrocie należności z tytułu wypłaconych świadczeń przez organy obu instancji Kurator Skarżącego miał już wiedzę o tej decyzji, bowiem jak przyznaje skarżący kasacyjnie pismem z dnia 7 lutego 2012 r. poinformowano Kuratora o przyznaniu Milenie S., Grzegorzowi S. i Patrycji S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na mocy decyzji z dnia 14 września 2009 r. Natomiast decyzja Prezydenta Miasta Stargard Szczeciński o obowiązku zwrotu należności została wydana 2 marca 2012 r.
Podkreślenia wymaga, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie była decyzja o przyznaniu pomocy osobom uprawnionym do alimentów lecz decyzja o zobowiązaniu dłużnika alimentacyjnego do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. W znaczeniu materialnym są to odrębne sprawy administracyjne niewątpliwie pozostające względem siebie w związku prawnym. Warunkiem bowiem wydania decyzji o obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest uprzednie wydanie decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Zatem istnienie w obrocie prawnym decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego może stanowić podstawę do wydania decyzji zobowiązującej do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie ma sporu co do tego, że decyzja o przyznaniu pomocy osobom uprawnionym do alimentów istnieje w obrocie prawnym i że świadczenia wypłacono. Prawidłowo zatem sąd pierwszej instancji uznał, że naruszenie art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez niedopełnienie obowiązku niezwłocznego przekazania dłużnikowi alimentacyjnemu informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, pozostaje bez wpływu na legalność decyzji o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnień z funduszu alimentacyjnego.
Za chybiony uznać należy również zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 48 § 1 k.p.a. oraz art. 34 k.p.a. Art. 34 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Według § 2 tego artykułu w przypadku konieczności podjęcia czynności niecierpiącej zwłoki organ administracji publicznej wyznacza dla osoby nieobecnej przedstawiciela uprawnionego do działania w postępowaniu do czasu wyznaczenia dla niej przedstawiciela przez sąd. Z kolei według art.
- 48. § 1 k.p.a. pisma skierowane do osób nieznanych z miejsca pobytu, dla których sąd nie wyznaczył przedstawiciela, doręcza się przedstawicielowi ustanowionemu w myśl art.
- 34. Natomiast art. 10 § 1 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Odnosząc się do tak postawionego zarzutu przypomnieć należy, że Prezydent Miasta Stargard Szczeciński nie mogąc ustalić miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego H. S. wystąpił do Sądu Rejonowego w Szczecinie o ustanowienie przedstawiciela do doręczania korespondencji dla osoby nieobecnej, skutkiem czego, postanowieniem z dnia 12 grudnia 2011 r., sygn. akt II [...], Sąd Rejonowy w Szczecinie wyznaczył dla H. S. kuratora w osobie adwokata A. M.. Następnie organ powiadomił wyznaczonego przez sąd Kuratora dla dłużnika alimentacyjnego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W aktach sprawy znajduje się pismo Prezydenta Miasta Stargard Szczeciński z dnia 19.01.2012 r. informujące Kuratora ustanowionego dla H. S. o wszczęciu postępowania administracyjnego i o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym w sprawie zwrotu przez dłużnika świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w trybie art. 10 k.p.a.
Zatem na etapie postępowania w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego Skarżący nieznany z miejsca pobytu miał wyznaczonego kuratora, którego poinformowano, w trybie art. 10 k.p.a., o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W odniesieniu do wniosku o zasądzenie na rzecz kuratora wynagrodzenia podkreślić należy, że w sprawach skarg na decyzje w przedmiocie zobowiązania do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przedmiotem zaskarżenia nie są należności pieniężne. W istocie badaniu podlegała kwestia istnienia, bądź nie, obowiązku zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (por. postanowienie NSA z 17.10.2014 I OZ 868/14 cbois). W sprawie miał zastosowanie § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia z 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, do którego odsyła rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenie wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. poz. 1476).
Zatem kuratorowi skarżącego, będącego adwokatem, przysługuje wynagrodzenie w kwocie 180 złotych wskazanej w § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia z 2002 r., powiększone o podatek od towarów i usług (§ 1 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada z 2013 r. w sprawie określenie wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej).