Uzasadnienie
Postanowieniem z 12 grudnia 2013 r., II SA/Po 873/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę J. L. na decyzję Rektora Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu z [...] lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów.
W uzasadnieniu, Sąd I instancji wskazał, że pomimo wezwania J. L. nie uiścił wpisu od wniesionej skargi w terminie oznaczonym w zarządzeniu, to znaczy w ciągu 7 dni od daty doręczenia wezwania. Skarżący – prawidłowo pouczony – nie wniósł zażalenia na zarządzenie, które stało się prawomocne. Wprawdzie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego, jednakże przedmiotowy wniosek został wniesiony 11 września 2013 r. (data nadania potwierdzona stemplem pocztowym). Zatem, nastąpiło to już po upływie wskazanego w zarządzeniu terminu do uiszczenia wpisu, który upłynął z dniem 6 września 2013 r.
W takiej sytuacji, złożony wniosek nie mógł skutecznie zniweczyć konsekwencji płynących z faktu nieuiszczenia wpisu w terminie. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi jest bezskuteczne wobec wymogu opłacenia tej skargi.
Zatem, Sąd I instancji odrzucił skargę powołując art. 220 § 1 i 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.
W skardze kasacyjnej, J. L. zaskarżył opisane postanowienie w całości, zarzucając:
- 1. naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez odrzucenie skargi bez uprzedniego rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy i w efekcie pozbawienie go prawa do sądu;
- 2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
- a) art. 220 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na wezwaniu skarżącego do uiszczenia opłaty stałej od skargi pomimo braku podstaw do działania w tym zakresie wobec uprzednio złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów postępowania, a w konsekwencji odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu stałego oraz przyznanie prawa pomocy w ograniczonym zakresie (bez zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi) w oparciu wyłącznie o wniosek z 10 września 2013 r. z pominięciem wniosku złożonego przez skarżącego wraz z odpisem skargi 11 marca 2013 r.
Ewentualnie, zarzucono nieważność postępowania przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu z uwagi na art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., poprzez pozbawienie strony możności obrony swoich praw, wskutek nierozpoznania pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego wraz z odpisem skargi, i rozpoznanie wyłącznie wniosku z 10 września 2013 r., który nie mógł odnieść skutku w odniesieniu do wpisu od skargi, co spowodowało odrzucenie skargi z uwagi na brak uiszczenia wpisu.
Z uwagi na przedstawione zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz zwrot nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
W uzasadnieniu wnoszący skargę kasacyjną podniósł, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, został złożony 11 marca 2013 r. wraz ze skargą na decyzję Rektora Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu z [...] lutego 2013 r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Wniosek ten nie został jednak przekazany sądowi administracyjnemu. Na dowód wskazanej okoliczności, do skargi kasacyjnej dołączona została kopia skargi opatrzona urzędowym poświadczeniem przedłożenia (prezentatą) w dniu 11 marca 2013 r. w sekretariacie Rektora UAM w Poznaniu oraz kopia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych opatrzona kopią prezentaty Uniwersytetu, również wskazującą na złożenie w dniu 11 marca 2013 r. w sekretariacie Rektora UAM w Poznaniu.
O tym, że jego wniosek nie został wzięty przez Sąd I instancji pod uwagę, skarżący dowiedział się dopiero z uzasadnienia postanowienia o odrzuceniu skargi. Ponadto, wniosek z 10 września 2013 r. o przyznanie prawa pomocy złożony w Sądzie, który spowodował przyznanie skarżącemu prawa pomocy postanowieniem z 23 grudnia 2013 r. został zatytułowany "powtórny wniosek o przyznanie prawa pomocy", co powinno skutkować podjęciem przez WSA w Poznaniu postępowania wyjaśniającego w tym zakresie.
Z tego względu nieprawidłowo wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi a następnie odrzucono ją z uwagi na brak uiszczenia wpisu. Niedopuszczalne jest odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu przed rozpoznaniem wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Wydanie orzeczenia, pomimo znajdującego się w aktach sprawy nierozpoznanego wniosku, stanowi ewidentny przykład pozbawienia strony możliwości obrony swoich praw, co skutkuje nieważnością postępowania. Z tych samych względów jest zasadny zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji. Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył prawo strony do rozstrzygnięcia jej sprawy przez sąd.
Zarządzeniem z 10 września 2014 r. wezwano Rektora Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a., do nadesłania oryginału lub urzędowo poświadczonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego 11 marca 2013 r., ewentualnie do potwierdzenia że dokument został przez J. L. złożony 11 marca 2013 r.
W odpowiedzi, organ potwierdził, że wskazany dokument został złożony przez skarżącego 11 marca 2014 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu, ponieważ zarzuty skargi kasacyjnej były zasadne.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
Przed odrzuceniem skargi z powodu nieuiszczenia wpisu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu powinien był rozpoznać wniesiony przez skarżącego razem ze skargą, to jest 11 marca 2013 r., wniosek o przyznanie prawa pomocy – który obejmował zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi.
Jak wynika z podjętego później, to jest 23 grudnia 2013 r., postanowienia WSA w Poznaniu, skarżący spełniał warunki umożliwiające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Pomimo tego, że w aktach sprawy II SA/Po 873/13 nie ma wniosku o przyznanie prawa pomocy złożony do organu 11 marca 2013 r., to Rektor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu potwierdza prawdziwość dokumentu, którego kopię J. L. dostarczył razem ze skargą kasacyjną.
Przedstawione powyżej okoliczności wskazują zatem, że prawidłowo złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został rozpoznany przez Sąd nie tylko przed wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi, ale i przed odrzuceniem skargi z powodu nieuiszczenia wpisu. Świadczy to o pozbawieniu skarżącego możności obrony swych praw, co stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 i art. 182 § 1 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym orzekł jak w sentencji postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.