Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1649/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi L. O. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, oddalił skargę.
W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne:
Decyzją z dnia [...] marca 1975 r. Naczelnik Miasta i Gminy w G., działając na podstawie art. 9 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118), zwanej dalej u.p.g.r., przejął na własność Państwa, w zamian za rentę, gospodarstwo rolne bez budynków, o pow. [...] ha, położone we wsi M. pow. G. a stanowiące własność J. i S. małż. A., pozostawiając jednocześnie do bezpłatnego użytkowania dotychczasowym właścicielom działkę o pow. [...] ha. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że przejęcie gospodarstwa następuje na wniosek ww. małżonków, a J. A. orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia zaliczony został do II grupy inwalidzkiej i nie jest w stanie dalej prowadzić tego gospodarstwa.
Decyzją z dnia [...] grudnia 1979 r. Naczelnik Miasta i Gminy w G.zmienił swoją decyzję z dnia [...] marca 1975 r. w zakresie powierzchni nieruchomości pozostawionej małżonkom do bezpłatnego użytkowania, określając że obejmuje ona działkę nr [...] o pow. [...] ha. Decyzja ta wyeliminowana została z obrotu prawnego decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2013 r., poprzez stwierdzenie jej nieważności.
Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2009 r., ponowionym w dniu 13 marca 2012 r. obecnie skarżąca - L. O. (jedna z następców prawny byłych właścicieli gospodarstwa rolnego wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia [...] marca 1975 r. Rozpoznając ten wniosek Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G., uznając że decyzja ta nie jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa, a z akt sprawy nie wynika również, aby była ona dotknięta innymi wadami wymienionymi w art. 156 § 1 k.p.a. Na skutek wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną do Sądu pierwszej instancji decyzją, utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie podtrzymując wyrażone w nim stanowisko oraz argumenty. W związku z podniesioną przez skarżącą argumentacją, Minister ponownie wskazał, że zgoda małżonka na przekazanie gospodarstwa rolnego objętego współwłasnością małżeńską lub wspólnością ustawową nie była wymagana jeżeli gospodarstwo takie zagrożone było spadkiem produkcji rolnej w rozumieniu przepisów szczególnych (art. 6 u.p.g.r.).
Zgodnie zaś z § 10 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215 ze zm.) - które to rozporządzenie w sprawie mogło być stosowane posiłkowo - warunkiem uznania gospodarstwa rolnego za zagrożone spadkiem produkcji rolnej jest ocena sytuacji osobistej i rodzinnej właściciela gospodarstwa (wiek, inwalidztwo, przewlekła choroba, brak siły roboczej), z której wynika, że może nastąpić spadek produkcji rolnej. W realiach rozpoznawanej sprawy podeszły wiek małżonków i inwalidztwo jednego z nich, na co J. A. wskazywał w swoim wniosku, mogły więc stanowić przesłankę do uznania gospodarstwa za zagrożonego spadkiem produkcji rolnej. Tym samym, mimo wykazywania przez gospodarstwo w dacie jego przejęcia poziomu produkcji wyższego niż średni w gminie, zgoda małżonki nie była konieczna.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca podniosła, że została ona wydana na podstawie domniemań, a nie obowiązującego prawa. Zdaniem skarżącej aby przekazać gospodarstwo w zamian za rentę wymagane były podpisy obojga właścicieli, tymczasem S. A. takiego podpisu nie złożyła. Nie otrzymywała ona przy tym renty, gdyż tę otrzymywał tylko J. A.. Była to renta inwalidzka przyznana po 20 latach pracy w PGR. Kolejna niezgodność z prawem wynika z przyznania działki do bezpośredniego użytkowania. W dokumentach jest bowiem przyznanie działki siedliskowej [...] o pow. [...] ha, w skład której wchodziła działka rolna, zabudowania, sad i pastwisko. Działkę tę niestety podzielono i odliczono [...] ha, które nadal użytkuje. Na ten zaś podział jej rodzice nie wyrażali zgody. Skarżąca podkreśliła jednocześnie, że nie żąda zwrotu całego gospodarstwa, gdyż jest to niemożliwe a jedynie działki nr [...] o pow. [..] ha i nr [...] o pow. [...] ha.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uznał że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, mimo częściowo błędnego jej uzasadnienia.
Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że postępowanie nieważnościowe ma jedynie na celu ustalenie, czy badana w tym trybie decyzja obarczona jest którąkolwiek z kwalifikowanych wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., uzasadniających jej wyeliminowanie z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc. Nie jest więc ono i nie może być utożsamiane z postępowaniem prowadzonym niejako "w trzeciej instancji", mającym na celu rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty lecz jest odrębnym postępowaniem, mającym charakter wyłącznie kontrolny, w którym ocenie podlega jedynie legalność decyzji wydanej w trybie zwykłym. Nie podlegają przy tym w ramach takiego postępowania badaniu inne rozstrzygnięcia czy zdarzenia, jakie miały miejsce po jej wydaniu. Z tego względu nie mogły być poddane w tym postępowaniu ocenie organu, a obecnie Sądu, rozstrzygnięcia i inne akty związane z podziałem pozostawionej do bezpłatnego użytkowania części nieruchomości, o których wspomina skarżąca.
W dalszej części uzasadnienia Sąd pierwszej instancji przytoczył treść przepisów stanowiących podstawę wydania decyzji z dnia [...] marca 1975 r. Sąd za bezsporne uznał, że nieruchomości o pow. [...] ha wchodzące w skład przejętego gospodarstwa rolnego objęte były wspólnością ustawową małżeńską J. i S. A., a także to, że w dacie wydania decyzji J. A. legitymował się orzeczeniem o zaliczeniu go do II grupy inwalidzkiej. Za niekwestionowaną Sąd uznał również okoliczność, że wniosek o przejęcie gospodarstwa w zamian za rentę datowany na dzień [...] stycznia 1975 r., inicjujący postępowanie w sprawie, złożył jedynie J. A. Ta ostatnia okoliczność jednak, w ocenie Sądu nie może prowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji, bowiem przepisy u.p.g.r. nie regulowały formy wyrażania przez drugiego małżonka przewidzianej art. 3 ust. 1 ustawy zgody na przekazanie objętego współwłasnością małżeńską gospodarstwa rolnego. Z tego względu akceptacja wniosku złożonego przez jednego z nich mogła być dokonany w dowolnej formie. Istotne było jedynie to czy miała ona rzeczywiście miejsce.
W ocenie Sądu pierwszej instancji analiza akt archiwalnych zgromadzonych w niniejszej sprawie prowadzi do wniosku, że przed wydaniem decyzji zgodę taką S.A. wyraziła (poczynione w tym względzie ustalenia organu nadzoru były błędne). Nastąpiło to poprzez podpisanie pisma z dnia [...] stycznia 1975 r., w którym Naczelnik Miasta i Gminy przedstawił wnioskodawcy informację o przewidywanych warunkach przejęcia gospodarstwa, wzywając jednocześnie do jej podpisania przez obojga małżonków, pod rygorem uznania wniosku wszczynającego postępowanie w sprawie za cofnięty. Podpisująca się pod tym dokumentem niewątpliwie akceptowała warunki, na jakich przejęcie gospodarstwa miało nastąpić, a w tej sytuacji nie sposób przyjąć, że jednocześnie sprzeciwiała się samemu jego przekazaniu na rzecz Państwa. Pośrednim potwierdzeniem słuszności takiej oceny jest także to, że obydwoje właściciele (a więc także S. A.) już po wydaniu decyzji zgodnie oświadczyli, że zrzekają sią prawa do złożenia odwołania od wydanej decyzji, co wskazuje, że treść tej decyzji zgodna była z ich wnioskiem i oczekiwaniami.
Zbędne było natomiast w ocenie Sądu rozważanie przez organ, czy w sprawie istniało ryzyko zmniejszenia stopnia produktywności przedmiotowego gospodarstwa, co miało umożliwić jego przejęcie mimo braku zgody drugiego małżonka - zgoda taka bowiem jak już wyżej wykazano, w rzeczywistości została udzielona. Z kolei podnoszona przez skarżącą okoliczność ustalenia po przejęciu gospodarstwa renty jedynie na rzecz J. A. (abstrahując od tego, że nie znajduje potwierdzenia w świetle zgromadzonych w sprawie dokumentów, w tym przyznającej świadczenie decyzji ZUS z [...] czerwca 1975 r. skierowanej do obydwojga małżonków), pozostaje bez wpływu na ocenę legalności decyzji z dnia [...] marca 1975 r., gdyż ta kwestia związana jest ze sposobem jej wykonania, a nie zgodności z prawem.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca, zaskarżając ten wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.:
- 1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:
- - art 133 § 1 p.p.s.a. przez uznanie, że materiał dowodowy zebrany w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest pełny i został prawidłowo zebrany, a zatem dla Sądu jako wystarczający do ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia;
- - art 141 § 4 p.p.s.a. przez nierozważenie, w sposób jasny i pełny, w podnoszonych w uzasadnieniu skargi kwestii i opierając wyrok na lakonicznych ustaleniach dokonanych w postępowaniu administracyjnym, przez co Sąd w dużej części zaaprobował błędne i nielogiczne - przyjęte bez wymaganych przez kodeks postępowania administracyjnego dowodów - ustalenia organu administracyjnego;
- - naruszenie art. 21 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, poprzez uznanie za skuteczną decyzję z dnia [...] marca 1975 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego rodziców skarżącego w trybie u.p.g.r.;
- 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności:
- - art 3 ust 1 u.p.g.r., poprzez uznanie, że współmałżonka wyraziła zgodę na przekazanie nieruchomości podpisując informacje o warunkach przekazania nieruchomości rolnej;
- - art 9 ust. 1 u.p.g.r. poprzez uznanie, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w G. nie naruszała rażąco tego przepisu i przez to naruszenie art 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez przyjęcie, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, odmawiająca stwierdzenia nieważności powołanej wyżej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G., nie zawiera ciężkiego naruszenia prawa;
- - art 59 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie odpowiednio do treści art 3 ust 1 u.p.g.r.;
- - art 7 i 77 k.p.a. poprzez nie rozpatrzenie przez Sąd w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, do czego jest na podstawie powyższych przepisów zobowiązany;
- - art 78 § 1 k.p.a. poprzez nie odniesienie się do wnioskowanych przez skarżącą dowodów, które potwierdzały jej stanowisko oraz których przedmiotem były okoliczności mające znaczenie dla sprawy;
- - art 8 i 80 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej, tj. poprzez rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o domniemania i przypuszczenia oraz samoistne zinterpretowanie treści kwestionowanej decyzji, a nie na materiale dowodowym, który powinien być w sposób wyczerpujący zgromadzony;
- - art 107 k.p.a. przez przyjęcie, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia [..] marca 1975 r. nie narusza rażąco tego przepisu, w szczególności przez błędne, niezgodne z prawdą uzasadnienie stwierdzające że wniosek o przekazanie nieruchomości złożyli oboje małżonków, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji na błędnym stanie prawnym i faktycznym;
- - art 156 § 1 pkt 2 przez przyjęcie, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [..] kwietnia 2013 r. nie zawiera ciężkiego naruszenia prawa.
Ponadto z ostrożności procesowej skarżąca zarzuciła naruszenie:
- - § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. 1968 r. Nr 11, poz. 58), poprzez jego niezastosowanie;
- - naruszenie art 6 u.p.g.r. poprzez uznanie, że gospodarstwo Państwa A. wykazywało niski poziom produkcji lub nieistnienia jej wcale.
Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Skarżąca kasacyjnie wskazała, że naruszenie wskazanych w skardze przepisów w sposób istotny wpłynęło na wynik sprawy, gdyż wadliwa wykładnia przepisów art. 3 ust 1 i 9 ust 1, z ostrożności procesowej również 9 ust 2 u.p.g.r. przesądziła o błędnej ocenie prawnej sytuacji i w konsekwencji doprowadziła do oddalenia skargi.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano argumenty na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podnosząc, że zawarte w niej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze kasacyjnej podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Strona skarżąca kasacyjnie zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a., to przypomnieć przyjdzie, iż z treści tego przepisu wprost wynika, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, uwzględniając również, zgodnie z art. 106 § 4 p.p.s.a., powszechnie znane fakty, a także, jak wynika z art. 106 § 3 p.p.s.a. dowody uzupełniające z dokumentów. Konsekwencją powyższego jest to, że sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną, lecz dokonuje kontroli legalności zaskarżonego aktu z punktu widzenia przestrzegania przez organ administracji orzekający w sprawie, wiążących go, w zakresie dotyczącym dokonywania ustaleń faktycznych, reguł proceduralnych.
Sąd administracyjny orzeka więc na podstawie akt sprawy, rozpatrując ją na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy - rozumiany, jako oparcie rozstrzygnięcia na istotnych w sprawie faktach udokumentowanych w aktach sprawy - oznacza orzekanie na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy i stanowiącego podstawę faktyczną wydania zaskarżonego aktu oraz zakaz wykraczania poza ten materiał. Konsekwencją powyższego jest to, że naruszenie zasady określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a., może stanowić, w ramach art. 174 pkt 2 p.p.s.a. usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, jeżeli polega na: oddaleniu skargi, mimo niekompletnych akt sprawy; pominięciu istotnej części tych akt; przeprowadzeniu postępowania dowodowego z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a. lub oparciu orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. Naruszeniem art. 133 § 1 p.p.s.a. będzie więc takie przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego aktu, które doprowadzi do przedstawienia przez sąd administracyjny pierwszej instancji stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie administracyjnym, przy jednoczesnym niekwestionowaniu tych ustaleń (por. m.in. wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09). Tego rodzaju naruszenie w niniejszej sprawie nie miało miejsca, co czyni nieuzasadnionym zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a.
Również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest usprawiedliwiony. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie winno zatem zawierać wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia wraz z jej wyjaśnieniem. Obowiązkiem sądu pierwszej instancji jest więc przeprowadzenie wywodu prawnego, w którym omówiona zostanie podstawa prawna orzeczenia z uwzględnieniem jej wykładni. W ramach uzasadnienia sąd zobowiązany jest także do odniesienia się do zarzutów podnoszonych w skardze. Podstawa prawna rozstrzygnięcia (wyroku) obejmuje wskazanie zastosowanych przepisów prawnych oraz wyjaśnienie przyjętego przez sąd sposobu ich wykładni i zastosowania (por. m.in. wyrok NSA z 17 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 1113/10). Sąd powinien tak wytłumaczyć motywy rozstrzygnięcia, by w wyższej instancji mogła zostać oceniona jego prawidłowość. Uzasadnienie wyroku powinno zatem umożliwiać jego kontrolę.
W orzecznictwie prezentowany jest także pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1485/11). Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i - w razie kontroli instancyjnej - Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywane przez autora skargi kasacyjnej naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. nie miało miejsca. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie wymagane tym przepisem elementy i poddaje się kontroli instancyjnej. Natomiast przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji ustaleń i dowodów przeprowadzonych przez organ administracji publicznej z naruszeniem przepisów k.p.a., o ile w istocie miałoby miejsce, nie stanowi o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a.
Zarzut naruszenia art. 21 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, poprzez uznanie za skuteczną decyzję z dnia 15 marca 1975 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego rodziców skarżącego w trybie u.p.g.r. został sformułowany w sposób nie poddający się merytorycznej kontroli w postępowaniu kasacyjnym. Zarzut ten został określony przez autora skargi kasacyjnej w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., podczas gdy wskazane przepisy są przepisami prawa materialnego. Gdyby nawet uznać to za oczywistą omyłkę, wówczas wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji nie dokonywał "uznania za skuteczną" decyzji z 1975 r. lecz kontrolował decyzje odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji z 1975 r.
Oceniając zarzuty naruszenia przepisów postępowania dodatkowo wskazać przyjdzie, że aby zarzuty te mogły odnieść pozytywny skutek, wskazane naruszenia musiałyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Tymczasem skarżąca kasacyjnie nie wskazała, jaki wpływ na wynik sprawy miały tego rodzaju naruszenia.
Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego podkreślenia wymaga po raz kolejny, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie były decyzje wydane w trybie nadzwyczajnym (nieważnościowym). Oznacza to, że ewentualne naruszenie wskazywanych przez skarżącą kasacyjnie przepisów prawa winno być oceniane w kontekście przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. Zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznego rozstrzygnięcia jest ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. czy wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) lub spełnienia innych przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie takie - o stwierdzenie nieważności decyzji ma odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego.
Sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego w świetle powyższych uwag nie zasługują na uwzględnienie. Żaden z nich nie uzasadnia bowiem przesłanek nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia [...] marca 1975 r., a tym samym prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał kontrolowane w sprawie decyzje odmawiające stwierdzenia nieważności za zgodne z prawem.
Odnośnie zgody małżonka, o której mowa w art. 3 ust. 1 u.p.g.r., to zasadnie Sąd Wojewódzki wywiódł na podstawie akt administracyjnych, że zgoda taka została wyrażona przez S. A. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przejawem tej zgody było podpisanie przez nią bez sprzeciwu pisma z dnia [...] stycznia 1975 r., w którym Naczelnik Miasta i Gminy przedstawił informację o przewidywanych warunkach przejęcia gospodarstwa, wzywając jednocześnie do jej podpisania przez obojga małżonków, pod rygorem uznania wniosku wszczynającego postępowanie w sprawie za cofnięty. Zasadnie też Sąd pierwszej instancji uznał, że potwierdzeniem słuszności takiej oceny jest także to, iż obydwoje małżonkowie po wydaniu decyzji zgodnie oświadczyli, że zrzekają sią prawa do złożenia odwołania od wydanej decyzji.
Odnośnie przesłanek z art. 9 ust. 1 u.p.g.r. stwierdzić przyjdzie, że brak jest podstaw do kwestionowania ich spełnienia. Akta sprawy dowodzą, że wniosek został złożony przez rolnika, że jego zamiarem było przekazanie wszystkich nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, które obejmowało co najmniej [...] ha gruntów oraz, że zaliczony został do jednej z grup inwalidów.
Naruszenie art. 59 § 2 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji z 1975 r., nie może być uznane jako naruszenie rażące, a to wobec wskazanej wyżej zgody małżonka w późniejszym toku postępowania.
Zarzuty naruszenia art. 7, art. 77, art. 78 § 1, art. 8, art. 80 i art. 107 k.p.a. nie zostały w żaden sposób powiązane z naruszeniem przepisów p.p.s.a., a ponadto zostały skierowane pod adresem orzekających w sprawie organów. Wskazać przyjdzie w tym miejscu, że sądy administracyjne nie stosują przepisów k.p.a., a jedynie dokonują oceny ich zastosowania przez organy. Sąd pierwszej instancji prawidłowo dokonał oceny, że nie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na marginesie dodać przyjdzie, że autor skargi kasacyjnej wskazując na naruszenie przepisów art. 77 i art. 107 k.p.a. nie wskazał ich jednostek redakcyjnych (paragrafów), co dodatkowo uniemożliwia odczytanie intencji skarżącej co do wskazania podstawy kasacyjnej.
Brak przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji z 1975 r. czyni niezasadnym również zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Odnosząc się natomiast do zarzutów naruszenia art. 6 u.p.g.r. i § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r., to stwierdzić przyjdzie, że do naruszenia tych przepisów przez Sąd pierwszej instancji dojść nie mogło. Sąd ten w żaden bowiem sposób nie przyjął, aby przedmiotowe gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej lub było zagrożone spadkiem tej produkcji w rozumieniu przepisów szczególnych. Wręcz przeciwnie – w ocenie Sądu pierwszej instancji zbędne było rozważanie, czy w sprawie istniało ryzyko zmniejszenia stopnia produktywności przedmiotowego gospodarstwa, co miałoby umożliwić jego przejęcie mimo braku zgody drugiego małżonka, albowiem zgoda taka w rzeczywistości została udzielona.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.
Dodać jeszcze wypadnie, że powołane orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl