Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 15 listopada 2004 r. II SA/Kr 1595/02 oddalił skargę Grażyny J. na decyzję Wojewody Ś. z 14 maja 2002 r., utrzymującej w mocy decyzję Starosty S. z 2 kwietnia 2002 r., odmawiającą stronie przyznania zasiłku przedemerytalnego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył motywy decyzji, z których wynikało, że Grażyna J. nie posiada 30-letniego okresu uprawniającego do zasiłku, wymaganego przepisem art. 37j ust. 1 ustawy z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. 2001 nr 6 poz. 56 ze zm./.
Ustawą z dnia 17 grudnia 2001 r. nowelizującą m.in. ustawę o zatrudnieniu i bezrobociu skreślono art. 37j oraz zmieniono art. 37l pozwalający poprzednio na zaliczenie do okresu uprawniającego do zasiłku również okresu pobierania zasiłku.
Wprowadzona nowelizacja - zdaniem organów - uniemożliwia zaliczenie do okresu uprawniającego do zasiłku, okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych po dniu 31 grudnia 2001 r. Brak jest też podstaw do przyznania zasiłku przedemerytalnego osobom, które po dniu 31 grudnia 2001 r. spełniły przesłanki określone w art. 37j.
W skardze do sądu Grażyna J. domagała się zaliczenia okresu uprawniającego do zasiłku, okresu pobierania przez nią po 1 stycznia 2002 r. zasiłku dla bezrobotnych. Zdaniem skarżącej osoby, które w chwili rejestracji mogły liczyć na nabycie - po doliczeniu okresu aktualnie pobieranego zasiłku - uprawnień do zasiłku przedemerytalnego, korzystają ze "swoich praw nabytych". Pozbawienie ich ekspektatywy nabycia tych uprawnień stanowi naruszenie zasad konstytucyjnych, w tym zasady równości. Skarżąca powołała się na swoją trudną sytuację osobistą i materialną. Mając na utrzymaniu 15-letniego syna, pozostaje bez środków do życia.
Oddalając skargę strony, Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał się na przepis art. 37l ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu, w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 22 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. nr 89 poz. 973/. Zgodnie z tym przepisem, do okresu uprawniającego do zasiłku przedemerytalnego zaliczany był okres aktualnie pobranego zasiłku. Przepis ten obowiązywał od dnia ogłoszenia ustawy z dnia 22 czerwca 2001 r. z mocą od 1 stycznia 2001 r. /art. 6 pkt 2 tej ustawy/. Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy (...) tj. 1 stycznia 2002 r. zlikwidowane zostały zasiłki przedemerytalne przez skreślenie art. 37j ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, natomiast art. 37l otrzymał nowe brzmienie przez skreślenie zdania o zaliczeniu do okresu uprawniającego do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego okresu aktualnie pobranego zasiłku.
Od 1 stycznia 2002 r. zasiłki przedemerytalne nie są już przyznawane. Osoby, które prawo do tego zasiłku uzyskały do 31 grudnia 2001 r. nadal je zachowują. Stanowi o tym art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy (...) zgodnie z którym osoby, które przed dniem wejścia w życie tej ustawy /przed 1 stycznia 2002/ zarejestrowały się w powiatowym urzędzie pracy i spełniały warunki do nabycie prawa do zasiłku przedemerytalnego, nabywają oraz zachowują do niego prawo na dotychczasowych warunkach. W ten sposób ustawodawca zabezpieczył uprawnienia osób zarejestrowanych w PUP przed dniem 1 stycznia 2002 r. do ewentualnego przyznania im zasiłku przedemerytalnego, pod warunkiem spełnienia ku temu przesłanek w okresie poprzedzającym wejście w życie znowelizowanych przepisów ustawy /wyrok NSA z dnia 10 września 2002 r. II SA 1465/02 - nie publ./. Zdaniem Sądu, skarżąca warunków tych nie spełniła.
Po zaliczeniu okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych od 30.11.2001 r. do 31.12.2001 r. udokumentowała okres uprawniający do zasiłku wynoszący 29 lat 7 miesięcy i 19 dni, a zatem krótszy niż wymagany okres 30 letni.
W obowiązującym stanie prawnym, na gruncie którego wydana została zaskarżona decyzja, nie jest możliwe zaliczenie skarżącej do okresu uprawniającego do zasiłku przedemerytalnego, okresu zasiłku dla bezrobotnych pobranego po dniu 1 stycznia 2002 r.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Grażyna J., reprezentowana przez adwokata Marię K. zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 11 ust. 2 ustawy z 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu... /Dz.U. nr 154 poz. 1793/ przez uznanie, iż skarżąca nie spełniała warunków do nabycia prawa do zasiłku przedemerytalnego - podczas gdy skarżąca w dniu rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy, jak też w dniu wejścia w życie powołanej ustawy spełniała materialnoprawne przesłanki do nabycia prawa do zasiłku przedemerytalnego, oczekując jedynie na upływ koniecznego okresu, w którym wypłacono jej przyznany zasiłek. Zdaniem skarżącej, z upływem wymaganego okresu skarżąca nabyła prawo do zasiłku przedemerytalnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że skarżąca zarejestrowała się w PUP w dniu 22 listopada 2001 r., została uznana za bezrobotną i przyznano jej prawo do zasiłku dla bezrobotnych na okres jednego roku.
Według obowiązujących wówczas przepisów, rozpoczęła ona nabywanie prawa do zasiłku przedemerytalnego wobec posiadania stażu pracy w wymiarze 29 lat 7 miesięcy i 19 dni. Do uzyskania zasiłku brakowało jej zatem 4 miesiące i 11 dni. Pobierając zasiłek skarżąca miała prawo oczekiwać, że z upływem tego okresu nabędzie prawo do zasiłku przedemerytalnego. Wejście w życie przepisów nowelizujących pozbawiło skarżącą tego prawa.
Dokonana przez Sąd wykładnia przepisów jest błędna, a jako pozbawiająca prawa do zasiłku przedemerytalnego sprzeczna z konstytucyjną zasadą państwa prawnego.
W dniu rejestracji skarżąca nabyła ekspektatywę tego prawa, bowiem spełniała ona wszelkie materialne przesłanki do nabycia uprawnień do zasiłku przedemerytalnego, a koniecznym był jedynie upływ stosunkowo niedługiego okresu pobierania zasiłku.
Prawidłowa wykładnia art. 11 ust. 2 ustawy z 17 grudnia 2001 r. z uwzględnieniem zasad państwa prawnego /ochrona praw nabytych, bardzo krótkiego okresu vacatio legis/ w połączeniu z wykładnią celowościową, która winna mieć na uwadze szczególną ochronę osób bezrobotnych, będących w wieku przedemerytalnym - powinna prowadzić do wniosku, iż skarżąca spełniła przesłanki do nabycia zasiłku przedemerytalnego.
W skardze kasacyjnej zawarto wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego.
W myśl art. 37j ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. 2001 nr 6 poz. 56 ze zm./ zasiłek przedemerytalny przysługuje kobiecie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury jeżeli posiada 30 letni okres uprawniający do zasiłku. Przepis ten został uchylony nowelą do ustawy z 17 grudnia 2001 r. z tym, że w przepisie przejściowym w art. 11 ust. 2, ustawodawca przewidział dla osób, które przed dniem wejścia w życie noweli tj. przed dniem 1 stycznia 2002 r. zarejestrowały się w powiatowym urzędzie pracy i spełniały warunki do nabycia prawa do zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, nabycie oraz zachowanie do nich prawa na dotychczasowych zasadach.
W dacie wejścia w życie noweli z 17 grudnia 2001 r. Grażyna J. nie posiadała wymaganego okresu zatrudnienia, uprawniającego do zasiłku przedemerytalnego, zaś po dniu 1 stycznia 2002 r. nie było możliwe zaliczenie do okresu uprawiającego zasiłku, okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Wynikało to z nowelizacji przepisu art. 37l ustawy, co prawidłowo ocenił Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasad konstytucyjnych należy stwierdzić, iż przepis art. 11 ust. 2 noweli z 17 grudnia 2001 r. był przedmiotem oceny przez Trybunał Konstytucyjny pod względem zgodności z Konstytucją RP.
W wyroku z dnia 30 marca 2005 r. /K 19/02/ Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż art. 11 ust. 2 omawianej ustawy w części jakiej zawiera zwrot "zarejestrowały się w powiatowym urzędzie pracy i", wyłączający nabycie prawa do świadczenia na dotychczasowych zasadach przez osoby, które przed dniem wejścia w życie tej ustawy spełniły warunki do nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego, lecz nie zarejestrowały się w powiatowym urzędzie pracy jest niezgodny z art. 2 Konstytucji /Dz.U. nr 59 poz. 517/.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego wywołuje więc skutki prawne, jedynie w odniesieniu do tych osób, które nabyły prawo do zasiłku przedemerytalnego, ale nie spełniały warunku zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy, a wobec braku odpowiedniej vacatio legis warunku tego spełnić nie mogły.
Nie odnosi się on do sytuacji skarżącej, która nie spełniała warunku odpowiedniego okresu zatrudnienia lub pobierania zasiłku. Również kolejna nowelizacja ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, dokonana ustawą z dnia 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz ustawy o systemie oświaty /Dz.U. 2003 nr 6 poz. 65/ przedłużając okres spełnienia warunków do uzyskania zasiłku przedemerytalnego do dnia 12 stycznia 2002 r., nie zmieniła sytuacji skarżącej, której w tej dacie do wymaganego 30-letniego okresu uprawniającego do zasiłku, brakowało prawie cztery miesiące.
Z powyższych względów uznając, iż zaskarżony wyrok nie naruszył prawa, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ - orzekł jak w sentencji.
O przyznaniu kosztów Sąd orzekł a podstawie art. 242, 250 tej ustawy oraz par. 19 i par. 18 pkt 2 lit. "a" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz.U. nr 163 poz. 1348 ze zm./.