Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 25 czerwca 2021 r. (II SA/Po 562/20) oddalił skargę A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia 1 maja 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 11 marca 2020 r., nr [...] o odmowie przyznania A. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad siostrą N. W..
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, A.B. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu:
- 1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez:
- a) pominięcie przy ocenie, że wobec ojca N.W. (A. W.) zachodzą obiektywne okoliczności uniemożliwiające mu sprawowanie opieki nad córką oraz, że skarżąca A. B. została na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Gostyniu z dn. 23.08.2011 r. sygn. akt III RNs 80/11 powołana na opiekuna prawnego ubezwłasnowolnionej N.W. i skarżąca faktycznie wykonuje opiekę nad N. W.,
- b) błędne przyjęcie, że ojciec N.W. (A. W.) może wykonywać obowiązek alimentacyjny wobec córki poprzez udzielanie wsparcia finansowego, podczas gdy środki, jakie uzyskuje A.W., wykorzystywane są na zaspokajanie licznych jego wierzycieli ze względu na jego zadłużenie,
- - co w konsekwencji miało bezpośrednie przełożenie na bezkrytyczne przyjęcie przez Sąd I instancji wprost za organami administracji i wbrew słusznemu interesowi skarżącej, że nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności natury obiektywnej przemawiające za przyjęciem, że ojciec N. W. nie jest w stanie wykonywać opieki nad N. W.;
- 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a w zw.
z art. 17 ust 1 pkt 4) w zw. z art. 17 ust 1a ustawy z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 18 Konstytucji RP poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że wobec ojca N.W. nie zachodzą przesłanki o charakterze obiektywnym determinujące jego niemożność wykonywania opieki nad niepełnosprawną córką, a w konsekwencji skarżąca A.B. nie może w związku z tym otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego pomimo faktycznego i trwałego sprawowania opieki nad N.W., podczas gdy stan zdrowia psychicznego i fizycznego oraz niemożność dokonywania przez A. W. świadczeń finansowych na rzecz córki stanowią obiektywną przeszkodę dla sprawowania przez niego opieki nad N.W. lub jej finansowania, a obowiązek ten spoczywa na skarżącej i faktycznie jest przez nią wykonywany.
Jednocześnie skarżąca kasacyjnie oświadczyła, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
Wnioskiem z dnia 6 kwietnia 2022 r., Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego – na zasadzie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej "p.p.s.a.") - o rozstrzygnięcie następującego zagadnienia prawnego:
"Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) - dalej u.o.ś.r. stanowi wyłącznie legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.o.ś.r.), współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.o.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.o.ś.r.), współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.o.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia?
Sprawie została nadana sygnatura I OPS 2/22.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W sprawie niniejszej zachodzą podstawy do zawieszenia postępowania w oparciu o przepis art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd może zawiesić z urzędu postępowanie, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego.
Takim postępowaniem jest postępowanie w sprawie I OPS 2/22, gdyż dotyczy ono wyjaśnienia treści przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), którego stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie a który to przepis stanowił materialnoprawną podstawę wydanej w niniejszej sprawie zaskarżonej decyzji. Ze względu natomiast na istotę sporu determinowaną zarzutem skargi kasacyjnej, podjęcie uchwały wyjaśniającej przedstawione we wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich zagadnienie prawne będzie miało wpływ na wynik przedmiotowej sprawy.
Z tych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji