Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 17 sierpnia 2021 r., II SA/Rz 791/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi R. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z 9 marca 2021 r. nr SKO.405.ŚR.506.246.2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w punkcie I. uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Kolbuszowej z 2 lutego 2021 r. nr ŚR.5121.N.8.A.2021.ŚP, a w punkcie II. zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu na rzecz skarżącego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. z 2020 r., poz. 111; dalej: u.ś.r.) należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jej współmałżonek, a nie wyłącznie od ustalenia, że podopieczna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
Kolegium dokonało wadliwej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., ograniczającej się jedynie do wykładni językowej. Natomiast uwzględniając rezultaty wykładni systemowej oraz funkcjonalnej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. należy rozważyć, czy po stronie małżonka podopiecznej istnieją obiektywne przeszkody uniemożliwiające mu sprawowanie opieki.
W skardze kasacyjnej Kolegium zaskarżyło wyrok Sądu I instancji w całości, zarzucając naruszenie:
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 4, art. 80 k.p.a. przez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organu I i Il instancji z uwagi na naruszenie tych przepisów postępowania w sytuacji, w której nie było podstaw do takiego uchylenia,
- - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 17 ust. 1 u,ś.r. przez uznanie, że brak legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji, o ile tylko na podstawie dostępnej dokumentacji lekarskiej oraz wywiadu środowiskowego zostanie ustalone, że taki współmałżonek ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie realnie i efektywnie sprawować opieki, co w konsekwencji spowodowało nadużycie przez Sąd I instancji dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że wbrew stanowisku Sądu I instancji nie jest konieczne ustalenie, czy współmałżonek osoby wymagającej opieki może ze względu na stan zdrowia sprawować opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym małżonką, skoro nie legitymuje się on orzeczeniem o znaczny stopniu niepełnosprawności.
Pismem z 6 kwietnia 2022 r. Rzecznik Praw Obywatelskich, na podstawie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), w związku z ujawnionymi rozbieżnościami w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny następującego zagadnienia prawnego: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej u.o.ś.r. stanowi wyłącznie legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.o.ś.r.), współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.o.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.o.ś.r.), współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.o.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia?"
Sprawie została nadana sygnatura I OPS 2/22.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przepis ten określa przesłanki fakultatywnego zawieszenia postępowania sądowego, a zagadnienie wstępne, będące przyczyną zawieszenia, musi mieć wpływ na wynik danego postępowania.
W niniejszej sprawie takim postępowaniem jest postępowanie w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22, dotyczące wyjaśnienia treści przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.o.ś.r. i art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.o.ś.r., którego stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie. Podkreślenia wymaga, że w przedmiotowej sprawie kwestią sporną było właśnie to, czy syn może otrzymać świadczenie, skoro współmałżonek osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, choć – zdaniem wnioskodawcy – z obiektywnych przyczyn nie może osobiście świadczyć opieki. Wobec zaś tego, że jeden z zarzutów skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.o.ś.r., rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od treści orzeczenia, które wyda skład poszerzony w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.