Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1980/13

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1456/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę C, H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy.

Wyrokiem z dnia 22 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 368/09, Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej C. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1351/08, w sprawie ze skargi C. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wskazał, że postępowanie dotyczyło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O., z dnia [...] października 1969 r., przejmującej na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne, o pow. [...]ha, położone we wsi W. Skarga na decyzje odmawiające stwierdzenia nieważności została oddalona. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy jednak ponownie ocenić, czy działanie organu było zgodne z przepisami art. 99 § 2 K.p.a. oraz art. 62 i 63 K.p.a. w brzmieniu wówczas obowiązującym.

W szczególności należy ocenić, czy dane zawarte w uzasadnieniu decyzji, przy braku protokołu kontroli, można uznać za wystarczające w świetle przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że była to decyzja uznaniowa, a więc powinna być należycie uzasadniona. Nadto, konieczne jest uwzględnienie różnic pomiędzy treścią decyzji, w jej pierwotnym brzmieniu, a brzmieniu nadanym postanowieniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1971 r. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji powinien ocenić to postanowienie w kontekście przepisów regulujących tryb sprostowania decyzji administracyjnej.

Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 336/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi C. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...],, w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, z dnia [...] marca 2008 r., nr [...]. Wskazał, że stosownie do treści art. 190 P.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie związany jest zatem wykładnią prawa zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 368/09. Stwierdził, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z [...] października 1969 r. wydana została na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

Decyzja wydawana na podstawie tego przepisu była decyzją uznaniową, o czym świadczy zawarte w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. sformułowanie: "mogą być przejęte". Decyzja uznaniowa powinna zaś być prawidłowo uzasadniona. Sąd stwierdził, że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 1969 r. organ powołał się na protokół kontroli przeprowadzonej w dniu [...] lipca 1969 r., którego brak jest w aktach administracyjnych, a jednocześnie uzasadnienie decyzji jest lakoniczne. Wobec powyższego organ rozpatrujący wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji powinien ocenić, czy takie działanie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. było zgodne z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego - w brzmieniu wówczas obowiązującym, tj. czy zachowane zostały wymogi z art. 99 § 2 K.p.a., a także art. 62 i art. 63 K.p.a. W szczególności należy ocenić, czy dane zawarte w uzasadnieniu decyzji można uznać za wystarczające w świetle przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie brak jest jednoznacznych ustaleń ze strony Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na czym oparł się organ wydając wspomnianą powyżej decyzję z [...] października 1969 r. i czy dysponował on protokołem kontroli przeprowadzonej w dniu [..] lipca 1969 r. Sąd wskazał, że Minister winien podjąć stosowne działania w celu ustalenia, czy ten dokument (ewentualnie również inne przekazane organowi dokumenty) był podstawą wydania decyzji z dnia [...] października 1969 r. Nadto, organ powinien wykazać się aktywnością w celu dokładnego zbadania stanu faktycznego, uwzględniając rozbieżności pomiędzy treścią decyzji w pierwotnym brzmieniu, a w brzmieniu nadanym postanowieniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1971 r. Dotyczy to powierzchni nieruchomości - sprostowanej z [...] ha na [...] ha, a także pozycji ewidencji gruntów (poz. 161 w decyzji - poz. 97 w postanowieniu).

Poza tym organ powinien ocenić postanowienie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z [...] października 1971 r. w kontekście przepisów regulujących tryb sprostowania decyzji administracyjnej, w szczególności, czy dopuszczalne było wykorzystanie tego trybu i sprostowania powierzchni nieruchomości jako oczywistej omyłki na zasadzie art. 105 § 1 K.p.a. W ocenie Sądu, ustalenia w powyższym zakresie są istotne z punktu widzenia oceny zasadności wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji opartego na przesłance wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1969 r., nr [...] oraz postanowienia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1971 r., nr [...]. Ustalił, że decyzją z dnia [...] października 1969 r. przejęto na własność Państwa opuszczoną nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, położoną we wsi W.. Następnie decyzja ta została sprostowana postanowieniem z dnia [...] października 1971 r. W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził, że podczas pomiarów do gleboznawczej klasyfikacji gruntów wsi W. ustalono, iż obszar nieruchomości figurującej pod pozycją [...] na J. P. wynosi [...] ha, a nie [...] ha. Na podstawie dokumentów archiwalnych Minister ustalił, że przed przejęciem gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa przeprowadzono czynności dowodowe.

Podstawą do zakwalifikowania gospodarstwa jako opuszczonego był opis z dnia [...] lipca 1969 r. sporządzony przy udziale sołtysa wsi W. Z opisu tego wynika, że gospodarstwo było niezabudowane, o ogólnej powierzchni [...] ha, w tym [...] ha gruntów ornych i [...] ha łąk i pastwisk. Gospodarstwo składało się z dwóch działek i zostało opuszczone w 1960 r. Ze znajdującej się w aktach sprawy notatki służbowej sporządzonej przez trzyosobową komisję w dniu [...] lipca 1969 r. wynika, że gospodarstwo było we władaniu J. P. zamieszkałego w O. W notatce zawarto także zapis o tym, że gospodarstwo było niezabudowane i składało się z dwóch działek o powierzchni [...] ha. Minister odnotował, że pismem z dnia [...] czerwca 1969 r., znak: [...], Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. zawiadomiło J. P. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie przejęcia opuszczonego gospodarstwa. W zawiadomieniu tym poinformowano, że w dniu [...] lipca 1969 r. zostanie przeprowadzona na miejscu lustracja gospodarstwa rolnego.

Minister stwierdził, że uzasadnienie badanej decyzji choć jest zwięzłe, spełnia przesłanki art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. oraz § 1 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. Przesłanką przejęcia gospodarstwa było wykazanie, że gospodarstwo nosiło cechy opuszczonego. W postępowaniu wyjaśniającym poprzedzającym wydanie kontrolowanej decyzji organ zgromadził materiał dowodowy potwierdzający zasadność przejęcia gospodarstwa na własność Państwa. Minister wyjaśnił także kwestię powierzchni gospodarstwa. Postanowieniem o sprostowaniu wskazano, że nieruchomość figurowała pod pozycją nr [...] i miała powierzchnię [...] ha. Z księgi wieczystej nr [..] wynika, że J. P. był właścicielem nieruchomości składającej się z działek nr [...] o ogólnej powierzchni [...] ha. Z księgi tej wynika ponadto, że nieruchomość stanowiła grunt orny i łąki.

Również z ewidencji gruntów wynika, że nieruchomość o powierzchni [...] ha, w tym [...] ha gruntów ornych i [...] ha łąk zapisana była w rejestrze gruntów pod pozycją nr [...] na spadkobierców J. P. W związku z tym należy uznać, że w decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. zaszła oczywista omyłka w podaniu pozycji rejestrowej gospodarstwa rolnego i jego powierzchni. Stąd też, zdaniem Ministra, nie można uznać postanowienia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1971 r. o sprostowaniu oczywistej omyłki za rażąco naruszające obowiązujące wówczas przepisy. Błędne oznaczenie powierzchni gospodarstwa i jego pozycji rejestrowej nie stanowi rażącego naruszenia prawa, jeżeli inne z parametrów identyfikujących znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym.

Podsumowując Minister stwierdził, powołując się na zebrany materiał dowodowy, że gospodarstwo było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. oraz rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. Potwierdza to podpisany przez sołtysa opis opuszczonego gospodarstwa oraz notatka służbowa z dnia [...] lipca 1969 r. których stwierdza się, że gospodarstwo leżało odłogiem w całości. Brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji i postanowienia. Zarzut niebrania udziału w postępowaniu przez współwłaściciela J. P. może być rozważany wyłącznie na gruncie przesłanek wznowienia postępowania.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy C. H. zarzuciła:

1. 1) naruszenie art. 7 i art. 8 K.p.a. poprzez niepodjęcie kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie do organów administracji (organ pominął zeznania świadków i wyjaśnienia wnioskodawczyni złożone do protokołu w sprawie [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w O., z których wynika, że gospodarstwo było w użytkowaniu rodziców wnioskodawczyni J. i F. P. od 1953 r., a także w dniu [...] listopada 1971 r., a zatem nie mogło być gospodarstwem opuszczonym),
2. 2) naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy oraz niezrealizowanie wytycznych zawartych w wyroku z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 336/09,
3. 3) naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia,
4. 4) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 158 § 1 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie z dnia [...] lutego 2012 r. Wskazał, decyzja dotycząca przejęcia na własność Państwa nieruchomości położonej we wsi W., wydana została w oparciu o przepisy art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). W myśl powyższych uregulowań, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r., w § 1 ust. 1 definiowało pojęcie gospodarstwa rolnego opuszczonego, za które uważano gospodarstwo, na którym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Warunkiem przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego na podstawie przytoczonych powyżej przepisów było więc łączne spełnienie dwóch warunków: 1) opuszczenie gospodarstwa przez właściciela, jego małżonka, dzieci lub rodziców, oraz 2) zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub większej jego części.

Minister ustalił, że w dziale II księgi wieczystej nowego typu [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w O., jako właściciela spornej nieruchomości wpisano J. P., jednakże podstawą tego wpisu był wpis w dziale II księgi wieczystej starego typu nr [...] (prowadzonej w języku rosyjskim), przeniesiony na wniosek z dnia [...] czerwca 1963 r. W związku z powyższym w nowej księdze wieczystej jako właściciel działek nr [...] nadal figurował J. P., zmarły w 1898 r. Nadto, zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 1969 r., Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. zawiadomiło J. P., syna M. (wnuka J. P. - byłego właściciela nieruchomości), jako władającego nieruchomością położoną we wsi W., o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie przejęcia tej nieruchomości na rzecz Państwa jako opuszczonej oraz o przeprowadzeniu w dniu [...] lipca 1969 r. lustracji na gruncie. W dniu [...] lipca 1969 r. komisja składająca się z pracownika Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w C., przy udziale agronoma i sołtysa wsi W., dokonała zapowiedzianej lustracji gospodarstwa.

Ze sporządzonej na tę okoliczność notatki służbowej wynika, że lustrowane gospodarstwo składało się z dwóch działek o ogólnym obszarze [...] ha, w tym [...] ha gruntów ornych, pozostających w odłogu oraz [...] ha stanowiących łąkę i pastwisko. Na nieruchomości brak było zabudowań. Powyższe informacje wynikają także z opisu opuszczonego gospodarstwa rolnego z dnia [...] kwietnia 1969 r.

Ustalając, że grunty pozostają od wielu lat w odłogu i nikt ze spadkobierców J. P. zm. w 1898 r. nimi się nie interesuje, Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. decyzją dnia [...] października 1969 r., przejęło na własność Państwa bez odszkodowania nieruchomość rolną o pow. [...] ha położoną we wsi W. gromada C., wpisaną do ewidencji gruntów wsi W. pod numerem kolejnym [...]. W uzasadnieniu decyzji podano, że grunt orny w całości leży w odłogu, a pastwisko wykorzystują okoliczni rolnicy do wypasu bydła, bez wiedzy właścicieli. Decyzja z dnia [...] października 1969 r. została doręczona J. P. (wnukowi b. właściciela), jako władającemu przejmowaną nieruchomością - na jego adres zamieszkania w O.. Fakt doręczenia decyzji potwierdza znajdujące się w dokumentach administracyjnych zwrotne potwierdzenie jej odbioru w dniu [...] listopada 1969 r. Decyzji tej J. P. nie kwestionował. Opisany w notatce z dnia [...] lipca 1969 r. stan faktyczny nieruchomości potwierdzili w swoich zeznaniach, zawartych w piśmie z dnia [...] grudnia 2007 r., spadkobiercy J. P., tj. żona J. P. oraz synowie: J. P. i J. P.. W piśmie z dnia [...] listopada 2007 r. synowie J. P. s. M. oświadczyli ponadto, że decyzja w przedmiocie przejęcia została ich ojcu doręczona.

Decyzja z dnia [...] października 1969 r. została następnie sprostowana postanowieniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1971 r., w zakresie powierzchni przejętej nieruchomości. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że pierwotnie obszar przejmowanej nieruchomości ustalono na podstawie ankiety klasyfikacyjnej wsi W., jednakże w czasie pomiarów do gleboznawczej klasyfikacji gruntów okazało się, że obszar nieruchomości J. P. wynosił faktycznie [...] ha i zapisany jest pod pozycją [...] rejestru. Z kolei, jak wyjaśnił organ I instancji, Powiatowa Rada Narodowa w O. Wydział Rolnictwa decyzją z dnia [...] listopada 1971 r. nr [...] sprostowała w operacie ewidencji gruntów wsi W. pozycję rejestrową gruntów nr [...]. Pozycja ta zapisana była na spadkobierców M. P. Dalej Minister wyjaśnił, że sprostowano obszar z [...] ha na ogólny obszar [...] ha. Minister stwierdził, że nie może budzić wątpliwości jakie grunty w istocie zostały przejęte na rzecz Państwa.

Nie zgodził się z zarzutem C. H., że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1969 r. oraz prostujące ją w zakresie powierzchni i pozycji przejętej nieruchomości postanowienie z dnia [...] października 1971 r., dotknięte są wadą rażącego naruszenia prawa.

W ocenie Ministra, także błędne oznaczenie w decyzji administracyjnej powierzchni gospodarstwa i pozycji rejestrowej nie stanowi rażącego naruszenia prawa (art. 105 § 1 K.p.a. ówcześnie obowiązującego), w sytuacji gdy inne parametry identyfikujące przejmowaną nieruchomość znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym. Postanowienie prostujące nie przyczyniło się do zmiany rozstrzygnięcia w sposób odbiegający od zawartego w decyzji przedmiotu przejęcia. Ponadto sprostowanie nie wzbudza żadnych wątpliwości, że dotyczyło nieruchomości przejętej na rzecz Państwa ww. decyzją.

Odnosząc się zaś do zarzutu dotyczącego braku udziału matki C. H. - J. P., która była współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości, w toczącym się postępowaniu w przedmiocie przejęcia nieruchomości, organ wskazał, że zarzut ten nie stanowi okoliczności do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 1969 r., ponieważ nie należy do kategorii wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. Zarzut pozbawienia czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym może być rozważany wyłącznie na gruncie przesłanek wznowienia postępowania (art.145 § 1 pkt 4 K.p.a).

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniosła C. H.. Zarzuciła naruszenie:

1. I. przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, w postaci:
2. 1) art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w zw. z art. 15 ust. 1 dekretu Rady Państwa z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, poprzez błędne przyjęcie, iż przejęcie nieruchomości na własność Państwa odbyło się zgodnie z przesłankami określonymi w tych przepisach, tzn. w sposób, który nie stanowił rażącego naruszenia prawa;
3. II. przepisów postępowania administracyjnego, w postaci:
4. 2) art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a poprzez nieprawidłowe ustalenie, iż nie wystąpiła podstawa nieważności zaskarżonej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O.;
5. 3) art. 268a K.p.a w zw. z art. 37 ust. 3 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2012 r., poz. 392), poprzez wydanie decyzji przez osobę zastępującą Ministra (działającą w jego zastępstwie) niebędącą pracownikiem Ministerstwa, bez wymaganego upoważnienia Ministra do wydawania decyzji administracyjnych;
6. 4) art. 126 K.p.a poprzez załatwienie sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia w formie decyzji administracyjnej, zamiast postanowienia;
7. III. przepisu postępowania sądowoadministracyjnego, w postaci:
8. 5) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej i wskazań zawartych w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego.

Wniosła o stwierdzenie nieważności lub uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 268a K.p.a. w zw. z art. 37 ust. 3 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2012 r., poz. 392) organ wyjaśnił, że w sprawie nie miało miejsca zastosowanie upoważnienia o którym, mowa w art. 268a K.p.a., ale upoważnienie do zastępowania w dniu nieobecności Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany stanowiska zajętego w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 336/10, zawarł ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania. Zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie jest to, czy zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...], została wydana zgodnie z wytycznymi wyrażonymi w cytowanym wyżej wyroku. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wbrew zarzutom skargi, wytyczne sądu administracyjnego co do dalszego sposobu postępowania przez organ administracji, zostały wykonane. Skonstatował, że Minister prowadził postępowanie w trybie nieważnościowym, na podstawie art. 156 § 1 K.p.a., który jest nadzwyczajnym trybem postępowania, stanowiącym wyłom od zasady stabilności decyzji wyrażonej w art. 16 K.p.a. Stąd też ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe.

Obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa jest wyraźne wskazanie, jaki konkretny przepis został naruszony, przy czym nie wystarczy samo tylko stwierdzenie o tym, że doszło do takiego naruszenia prawa. Organ zobowiązany jest bowiem do wykazania, że uchybienie jakim dotknięta jest kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja, ma charakter kwalifikowany i stanowi rażące naruszenie prawa.

Sąd wskazał, że podstawą przejęcia nieruchomości rolnej położonej we wsi W., gromada C. były przepisy art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). W myśl powyższych uregulowań, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne.

Powołane rozporządzenie stanowiło natomiast, że za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Decyzją z dnia [...] października 1969 r. przejęto początkowo obszar [...] ha (wpisany pod nr [...]), a następnie w związku ze sprostowaniem tej decyzji - postanowieniem z dnia [...] października 1971 r. – obszar przejęcia zmniejszono do powierzchni [...] ha. W postanowieniu organ wyjaśnił, że konieczność zmiany obszaru przejęcia związana była z pomiarami do gleboznawczej klasyfikacji gruntów wsi W., podczas których ustalono, iż obszar nieruchomości figurującej na J.P. wynosi [...] ha, a nie [...] ha i zapisany jest pod pozycją rejestrową[...].

Sąd przywołał ustalenia Ministra, według których, o wszczęciu postępowania w przedmiocie przejęcia nieruchomości rolnej na rzecz Państwa został zawiadomiony J. P. (zamieszkały w O.), syn M. (wnuka J. P. - byłego właściciela nieruchomości) - jako władający nieruchomością położoną we wsi W. J. P. został także poinformowany o przeprowadzeniu w dniu [...] lipca 1969 r. lustracji na gruncie. Jak wynika z akt sprawy, w dniu [...] lipca 1969 r. komisja składająca się z pracownika Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w C., przy udziale agronoma i sołtysa wsi W., dokonała powyższej lustracji, a na tę okoliczność została sporządzona notatka służbowa (z datą [...] lipca 1969 r.). Z jej treści wynika, że gospodarstwo lustrowane składało się z dwóch działek o ogólnym obszarze [...] ha, w tym [...] ha gruntów ornych, pozostających w odłogu oraz [...] ha stanowiących łąkę i pastwisko. Na nieruchomości brak było zabudowań.

Jak wskazały organy powyższe informacje wynikają także z opisu opuszczonego gospodarstwa rolnego z dnia [...] kwietnia 1969 r., w którym stwierdzono, że gospodarstwo leży całkowicie odłogiem a J. P. zamieszkuje w O. W konsekwencji, Minister (realizując wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 15 kwietnia 2010 r.) wskazał na ww. dwa dokumenty (notatkę z lustracji i opis mienia) identyfikujące przejmowaną nieruchomość (co do miejsca położenia oraz obszaru – skorygowanego wprawdzie następnie postanowieniem), a także świadczące o realizacji przesłanek skutkujących wydaniem decyzji z dnia [...] października 1969 r. Jednocześnie Minister wyjaśnił, zgodnie z zaleceniem WSA, że uzasadnienie decyzji z dnia [...] października 1969 r. należy uznać za wystarczające w świetle wówczas obowiązujących przepisów prawa materialnego i przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Sąd zgodził się z Ministrem, że art. 99 ówcześnie obowiązującego K.p.a. nie precyzował - tak jak to czyni obecnie obowiązujący przepis art. 107 § 3 K.p.a. - obligatoryjnych elementów uzasadnienia decyzji, a jedynie wskazywał, że powinno ono zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne rozstrzygnięcia. Uzasadnienie kontrolowanej decyzji pozwalało więc na stwierdzenie okoliczności istotnych dla podjęcia decyzji o przejęciu - do których należy przede wszystkim opuszczenie gospodarstwa rolnego w znaczeniu wynikającym z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 1961 r.

W ocenie Sądu, Minister wystarczająco też wyjaśnił z czego wynikały rozbieżności pomiędzy treścią decyzji w pierwotnym brzmieniu z dnia [...] października 1969 r., a w brzmieniu nadanym postanowieniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1971 r. Zdaniem Ministra, rozbieżności wynikały z faktu, iż pierwotnie obszar przejmowanej nieruchomości ustalono na podstawie ankiety klasyfikacyjnej wsi W. (stąd też zapisano, iż przejmowana nieruchomość znajduje się pod nr [...] ankiety klasyfikacyjnej), zaś pomiary do gleboznawczej klasyfikacji gruntów wykazały, że obszar przejmowanej nieruchomości wynosił faktycznie [...] ha i zapisany jest pod pozycją [...] rejestru. Potwierdzenie nr jednostki rejestracyjnej nieruchomości (nr [...]) wynikało także z decyzji Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] listopada 1971 r. W konsekwencji, za zasadne Sąd uznał stanowisko Ministra, że była to wadliwość decyzji, dla której w tym konkretnym przypadku dopuszczalny był tryb rektyfikacji decyzji ustanowiony w obowiązującym wówczas przepisie art. 105 § 1 K.p.a. Organ zobowiązany jest bowiem do wykazania, że uchybienie jakim dotknięta jest kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja, ma charakter kwalifikowany i stanowi rażące naruszenie prawa, tj. w sprawie niniejszej art. 105 § 1 k.p.a., co zdaniem Sądu nie miało miejsca.

Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia art. 268a K.p.a. w zw. z art. 37 ust. 3 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2012 r., poz. 392), Sąd zauważył, że termin "pracownicy", którym posługuje się art. 268a K.p.a., nie powinien być rozumiany wyłącznie przez odwołanie się do stosunku prawnego regulowanego Kodeksem pracy. Przepis ten dotyczy wszelkich osób, które znajdują się względem organu w relacji podległości służbowej czy też podporządkowania hierarchicznego.

Skargę kasacyjną złożyła C. H., reprezentowana przez pełnomocnika adwokata. Zaskarżyła wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1456/12.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:

1. I. przepisów prawa materialnego, poprzez ich błędną wykładnię, w postaci:
2. 1) art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174) w związku z art. 15 ust. 1 dekretu Rady Państwa z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174) oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198), poprzez błędne przyjęcie, iż przejęcie nieruchomości na własność Państwa odbyło się zgodnie z przesłankami określonymi w tych przepisach, tzn. w sposób, który nie stanowił rażącego naruszenia prawa;
3. II. przepisów postępowania, w postaci:
4. 1) art. 151 P.p.s.a., poprzez nieusprawiedliwione oddalenie skargi pomimo tego, że Minister z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., przyjął, iż nie wystąpiła podstawa nieważności zaskarżonej wnioskiem decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O.;
5. 2) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 268a K.p.a. i art. 37 ust. 3 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (DZ. U. z 2012 r., poz. 392), poprzez oddalenie skargi pomimo tego, że doszło do wydania decyzji przez osobę zastępującą Ministra (działającą w jego zastępstwie) niebędącą pracownikiem Ministerstwa, bez wymaganego upoważnienia Ministra do wydawania decyzji administracyjnych;
6. 3) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 126 K.p.a., poprzez akceptację zastosowanej przez Ministra formy załatwianie sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia – decyzji administracyjnej, zamiast postanowienia, a nadto naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez pominięcie tego zarzutu skargi w motywach wyroku;
7. 4) art. 153 P.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej i wskazań zawartych w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego.

Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie,

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należało zatem odnieść się do zarzutów wyartykułowanych w podstawach kasacji.

W pierwszej kolejności odniesienia wymagają zarzuty procesowe. Nie doszło do naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 126 K.p.a. poprzez akceptację zastosowanej przez Ministra formy załatwienia sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia – decyzji administracyjnej zamiast postanowienia. W tym zakresie wiążąca była, z mocy art. 190 P.p.s.a., wykładnia Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażona w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 368/09. Wyrażając ocenę w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu, Naczelny Sąd Administracyjny zalecił Sądowi pierwszej instancji ocenę postanowienia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1971 r. w kontekście przepisów regulujących tryb sprostowania decyzji administracyjnej. Przypominając wymogi sprostowania decyzji, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji powinien, badając legalność zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2008 r. ocenić, czy dopuszczalne było wykorzystanie powyższego trybu i sprostowanie powierzchni nieruchomości jako oczywistej omyłki.

Ocena ta została powtórzona jako wskazanie co do dalszego postępowania w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 336/10. Wskazanie to, w zakresie powierzchni nieruchomości i pozycji w ewidencji gruntów, sprowadzało się do zbadania stanu faktycznego, uwzględniającego rozbieżności między treścią decyzji w pierwotnym brzmieniu, a w brzmieniu nadanym postanowieniem o sprostowaniu. Z tą kwestią Sąd powiązał ocenę postanowienia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1971 r. w kontekście przepisów regulujących tryb sprostowania decyzji administracyjnej, w szczególności, czy dopuszczalne było wykorzystanie powyższego trybu i sprostowanie powierzchni nieruchomości jako oczywistej omyłki na zasadzie art. 105 § 1 K.p.a. Wskazanie to było dla organu i Sądu wiążące na podstawie art. 153 P.p.s.a. Niezależnie od tego należy zauważyć, że po uprawomocnieniu się postanowienia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1971 r. nie da się oddzielić badania zgodności z prawem decyzji od badania zgodności z prawem postanowienia prostującego tę decyzję.

Ocena, czy decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1969 r. dotknięta jest wadą w postaci rażącego naruszenia prawa, odnosi się do treści decyzji uwzględniającej sprostowanie. Po uprawomocnieniu się postanowienia o sprostowaniu, rozstrzygnięcie prostujące decyzję stało się bowiem integralną częścią decyzji. W takiej sytuacji procesowej, w której nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, która podlegała sprostowaniu, a postanowienie o sprostowaniu jest ostateczne, możliwa jest odmowa stwierdzenia nieważności decyzji i postanowienia w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 158 § 1 K.p.a.

W związku z podniesionym zarzutem naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak odniesienia się do zgłoszonego w skardze zarzutu naruszenia art. 126 K.p.a., zauważyć należy, że przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia (por. uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSA i wsa 2010/3/39). Takie stanowisko wobec stanu faktycznego uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera. Oznacza to w konsekwencji, że sąd nie ma obowiązku odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, gdy skoncentruje się na kwestiach mających znaczenie w sprawie, kompletnie przedstawi podstawę prawną i jej wyjaśnienie (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 634/06; wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2007 r., sygn. akt II FSK 492/06, niepublikowane, treść [w:] CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 268a K.p.a. i art. 37 ust. 3 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2012 r., poz. 392) poprzez oddalenie skargi, pomimo tego, że doszło do wydania decyzji przez osobę zastępującą Ministra (działającą w jego zastępstwie) niebędącą pracownikiem Ministerstwa, bez wymaganego upoważnienia Ministra do wydawania decyzji administracyjnych. Przez pracownika, o którym mowa w art. 268a K.p.a., należy rozumieć każdą osobę związaną z jednostką organizacyjną stosunkiem pracy, niezależnie od podstawy prawnej tego stosunku. Może to być nie tylko umowa o pracę, ale także mianowanie, czy też powołanie.

Ponadto, termin "pracownicy", którym posługuje się art. 268a K.p.a., nie powinien być rozumiany wyłącznie przez odwołanie się do stosunku prawnego regulowanego Kodeksem pracy. Przepis ten dotyczy wszelkich osób, które znajdują się względem organu w relacji podległości służbowej i podporządkowania hierarchicznego, niezależnie od tego, czy relacje te są oparte na stosunku pracy (por. wyrok NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 1012/11, niepublikowany, treść [w:] CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Jak wynika z art. 37 ust. 1 ustawy o Radzie Ministrów, minister wykonuje swoje zadania przy pomocy sekretarza i podsekretarzy stanu, gabinetu politycznego ministra oraz dyrektora generalnego urzędu. Podsekretarz stanu jest więc pracownikiem ministerstwa, w rozumieniu art. 268a K.p.a. Statusu tego nie zmienia regulacja, według której, podsekretarz stanu jest powoływany przez Prezesa Rady Ministrów na wniosek właściwego ministra (art. 37 ust. 3 ustawy o Radzie Ministrów).

Skoro zatem zaskarżoną decyzję wydał i podpisał podsekretarz stanu Tadeusz Nalewajk, powołując się na upoważnienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a z akt wynika, że takie upoważnienie zostało udzielone, to zarzut naruszenia art. 268a K.p.a. jest bezpodstawny.

Nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 153 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej i wskazań zawartych w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego. Sąd pierwszej instancji przeprowadził kontrolę zaskarżonej decyzji uwzględniając wskazania co dalszego postępowania sformułowane w uzasadnieniu poprzedniego wyroku. Minister ustalił, że w dacie wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa organ (Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O.) dysponował dowodami potwierdzającymi fakt opuszczenia gospodarstwa. Ustalenie to słusznie zostało uznane przez Sąd za prawidłowe. Ponownie rozpoznając sprawę Minister uzyskał bowiem dokumentację, z której wynika, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie przejęcia gospodarstwa, opis opuszczonego gospodarstwa z dnia [...] kwietnia 1969 r. oraz notatka z dnia [...] lipca 1969 r. stanowiły akta administracyjne sprawy przejęcia gospodarstwa prowadzonej przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. Nadto, Minister wyjaśnił kwestię charakteru omyłki co do powierzchni nieruchomości i numeru ewidencyjnego.

Na podstawie dokumentacji (ewidencja gruntów, księga wieczysta, opis mienia i notatka z lustracji gospodarstwa) wykazał, że doszło do oczywistej omyłki w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. (w ówczesnym brzmieniu). Nie było więc podstaw do podważenia przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonej decyzji także z punktu widzenia prawidłowości sprostowania decyzji o przejęciu. Zrealizowane zostały także wytyczne w zakresie oceny prawidłowości uzasadnienia decyzji o przejęciu gospodarstwa. Stanowisko, według którego, spełnienie się przesłanek materialnych przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym, uprawniało do wydania decyzji o przejęciu, jest prawidłowe. Zwięzłość uzasadnienia nie stanowi wady w postaci rażącego naruszenia prawa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez nieusprawiedliwione oddalenie skargi, pomimo tego, ze Minister z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. przyjął, że nie wystąpiła podstawa nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O., byłby zasadny tylko wówczas, gdyby usprawiedliwiona była materialna podstawa kasacji.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174) w związku z art. 15 ust. 1 dekretu Rady Państwa z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174) oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198) poprzez błędne przyjęcie, iż przejęcie nieruchomości na własność Państwa odbyło się zgodnie z przesłankami określonymi w tych przepisach, tzn. w sposób, który nie stanowił rażącego naruszenia prawa, zauważyć trzeba przede wszystkim, że zarzut ten odnosi się do indywidualnej sytuacji związanej ze stosowaniem prawa.

Wykładnia prawa jest zaś odczytywaniem treści abstrakcyjnej normy prawnej. Niezależnie od tej wadliwości zarzutu stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni powołanych w analizowanej podstawie kasacji norm prawnych. Trafnie wskazał przesłanki hipotezy art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. Prawidłowo, nawiązując do § 1 ust. 1 rozporządzenia, ustalił treść pojęcia gospodarstwa opuszczonego. Wskazał, że wyczerpanie przesłanek z art. 2 ust. 1 ustawy uprawniało organ administracyjny do przejęcia gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa.

Sąd zasadnie przyjął, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. W związku z kwestiami, które miały, zdaniem skarżącej, wskazywać, że do takiego rażącego naruszenia doszło, uzasadnione jest odniesienie się do tych zagadnień. Niezależnie zatem od powyższych uwag, stwierdzić należy, że brak odniesienia się w uzasadnieniu decyzji o przejęciu do uznaniowego charakteru decyzji nie oznacza, że rozstrzygnięcie dotknięte jest wadą w postaci rażącej dowolności. Konieczna jest konstatacja, że decyzja podejmowana na podstawie art. 2 ust. 1 nie miała charakteru decyzji w pełni uznaniowej. W rzeczywistości było to rozstrzygnięcie oparte na koniecznych wymogach materialnych, bez których nie mogło dojść do przejścia własności gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa. Uznanie pojawiało się dopiero w ostatniej fazie stosowania prawa, gdy prawodawca dopuścił wybór przez organ konsekwencji prawnych.

W takim przypadku, rażącym naruszeniem prawa jest tylko szczególnie istotne (rażące) naruszenie ram swobody uznania (patrz: Janusz Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", C.H. Beck 2012, s. 429). O takim rażącym naruszeniu granic uznania nie było zaś mowy, mimo braku uzasadnienia wyboru rozstrzygnięcia, gdyż nie tylko spełnione zostały warunki materialne z art. 2 ust. 1, ale nadto, działania organu w kierunku przejęcia nieruchomości nie były kontestowane przez stronę postępowania, zawiadomioną o postępowaniu oraz o oględzinach. Zastosowanie dyspozycji art. 2 ust. 1, w postaci przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, w świetle niezakwestionowanych ustaleń o opuszczeniu gospodarstwa, nie stanowiło rażącego naruszenia prawa.

Nie ma także podstaw do twierdzenia o rażącym naruszeniu przepisów procesowych (art. 62, art. 63, art. 99 § 2 i art. 105 § 1 K.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji) podczas postępowania zmierzającego do przejęcia nieruchomości i w trakcie wydania decyzji z dnia [...] października 1969 r. Uchybienie w postaci oczywistej omyłki co do powierzchni i numeru ewidencyjnego nieruchomości zostało usunięte w drodze rektyfikacji decyzji. Wada tego rodzaju nie wyczerpuje nawet pojęcia zwykłego naruszenia prawa usuwanego w trybie instancyjnym. Decyzja spełnia wymogi zaś wymogi art. 99 § 2 K.p.a.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.