Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 14 lipca 2021 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Bd 836/20 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku (dalej "SKO" lub "Kolegium") z 25 czerwca 2020 r. znak: KO.411.989.2020 oraz decyzję Burmistrza [...] z 20 maja 2020 r. wydane w przedmiocie odmowy przyznania G. N. (dalej: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Burmistrza [...] decyzją z 20 maja 2020 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Mąż skarżącej ma stwierdzoną trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji na mocy Orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego we Włocławku z 10 stycznia [...] r. o nr akt [...]. Natomiast skarżąca pobiera świadczenie emerytalne od 1 marca [...] r. przyznane jej na mocy Decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Spółdzielczego z 11 marca [...] r. W uzasadnieniu swojej decyzji organ wskazał, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki konieczne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie: niepełnosprawność nie powstała przed 18 albo 25 rokiem życia, pozostawanie w związku małżeńskim, podczas gdy małżonek nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, pobieranie przez skarżącą emerytury, wystąpienie niedopuszczalnego zbiegu świadczeń, a także niezaliczenie skarżącej do osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża.
Odwołanie od decyzji Burmistrza [...] w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzucono:
- 1) naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020, poz. 111 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 109 ust. 1 Konstytucji RP;
- 2) naruszenie prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. poprzez uznanie, że fakt nabycia przez Skarżącą prawa do emerytury jest negatywna przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz iż żaden przepis prawa nie uprawnia organu do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy przyznaną emeryturą a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego podczas, gdy organ posiada takie uprawnienia dokonując wykładni prokonstytucyjnej w/w przepisu;
- 3) błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. stanowiące o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka.
SKO decyzją z 25 czerwca 2020 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy przyjął ustalenia, że skarżąca jest osobą niepracującą zawodowo, nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych i jest uprawniona do emerytury z KRUS. Ponadto Kolegium nie miało wątpliwości odnośnie do opieki sprawowanej nad chorym mężem. Organ przyjął, iż szeroki katalog przesłanek negatywnych, a w szczególności ich wystąpienie wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z mocy art. 17 ust. 5 u.ś.r. Negatywną przesłanką eliminującą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie jest fakt, że osoba niepełnosprawna wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Także warunek uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie został, zgodnie z ustaleniami organów, spełniony w niniejszej sprawie.
Przedstawione okoliczności faktyczne jednoznacznie potwierdzają zdaniem Kolegium, że niepełnosprawność powstała około [...] roku życia, co stanowi również negatywną przesłankę z mocy art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. Również świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Wobec powyższego, zdaniem Kolegium, nie jest zasadne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Skarżąca wniosła skargę od ww. decyzji SKO. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- 1) naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. poprzez uznanie, że fakt nabycia przez skarżącą prawa do emerytury jest negatywna przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz żaden przepis prawa nie uprawnia organu do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy przyznaną emeryturą a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy organ posiada takie uprawnienia dokonując wykładni prokonstytucyjnej w/w przepisu.
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), uchylił decyzje organów obu instancji.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji skarga podlegała uwzględnieniu, ponieważ obie decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz postępowania w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. W wydanym orzeczeniu Sąd wskazał na przedwczesność odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przez oba organy oraz stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodziła żadna z przeszkód wskazanych w treści art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.
Sąd powołał się m.in. na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K 38/13, w którym uznano art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niekonstytucyjny w zakresie różnicowania sytuacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego w zależności od okresu powstania niepełnosprawności. Ponadto, negatywna przesłanka wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie dotyczy małżonka osoby wymagającej opieki. Ostatecznie Sąd I instancji wskazał, że odmowa świadczenia pielęgnacyjnego przez oba organy oparta była wyłącznie na wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.
Sąd natomiast uwzględnił dyrektywy wykładni celowościowej, systemowej i funkcjonalnej tej regulacji, stwierdzając, że osoba która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a jednocześnie pobiera emeryturę, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego. Dodatkowo Sąd I instancji wskazał, że organ zaniechał względem skarżącej obowiązku informacyjnego wyrażonego w art. 9 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: k.p.a.), a dotyczącego możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty i złożenia wymaganych dokumentów.
Skargę kasacyjną od tego wyroku złożyło Kolegium, zaskarżając go w całości. Skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zw. z art. 103 ust. 3 w zw. z art. 100 ust. 1 i art. 134 ust. 1 pkt 1 i art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53 ze zm., dalej: e.r.z.f.u.z.) przez jego błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na uznaniu, że przepis ten nie może prowadzić do wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w razie posiadania ustalonego prawa do emerytury w przypadku gdy prawo do emerytury ulegnie zawieszeniu, gdy tymczasem prawidłowa wykładnia przepisu powinna być taka, że zawieszenie prawa do emerytury nie ma wpływu na istnienie przesłanki w postaci ustalenia tego prawa i brak jest wystarczających podstaw do innej niż literalna wykładnia przepisu.
Ponadto, skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 79 a k.p.a. i art. 24a ust. 1-3 u.ś.r. przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że na organie administracji spoczywał w okolicznościach sprawy obowiązek poinformowania strony o prawie do zawieszenia emerytury, gdy tymczasem obowiązku takiego organy nie miały, wobec przyjętej w ocenie organu prawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., że zawieszenie prawa do emerytury nie niweczy negatywnej przesłanki przyznania świadczenia, tj. posiadania ustalonego prawa do emerytury.
W oparciu o tak skonstruowane zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania. W zakresie kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa prawnego), skarżący kasacyjnie wniósł o zasądzenie ich na swoją rzecz, według norm przepisanych. Skarżący zrzekł się przeprowadzenia rozprawy. Jednocześnie, skarżący poddał pod rozwagę Sądu przedstawienie zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie z art. 187 p.p.s.a., w zakresie wykładni i stosowania zarzuconych w skardze przepisów prawa materialnego.
W uzasadnieniu skargi skarżący kasacyjnie wskazał, że orzecznictwo sądów administracyjnych w przedmiocie rozpoznawanej sprawy jest niejednolite. Powołał orzecznictwo, z którego wynika że jedne orzeczenia nie uznają uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego wobec ustalenia prawa do emerytury, natomiast inne wskazują na możliwość przyznania takiego prawa jako różnicy pomiędzy świadczeniami albo przyjmują prawo do dokonania wyboru przez zawieszenie świadczenia emerytalnego i w związku z tym możliwość nabycia uprawnienia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżący nie zgodził się z wykładnią przyjętą przez Sąd, powołując się na przeciwny do niego pogląd wywodzony z wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., jako precyzyjny i nie budzący żadnych wątpliwości, a także na treść art. 103 ust. 3 w zw. z art. 100 ust. 1 i art. 134 ust. 1 pkt 1 i art. 134 ust. 2 pkt 2 e.r.z.f.u.z., które również nie pozwalają na zaprezentowaną przez Sąd wykładnię tego przepisu. Zdaniem skarżącego, nie da się wywieść innej, niż literalna wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. z konstytucyjnej zasady równości, czy też sprawiedliwości społecznej, na którą powołują się niektóre orzeczenia sądów administracyjnych. W tym zakresie skarżący kasacyjnie powołał liczne orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przemawiające za prawidłowością jego wywodu.
Ostatecznie skarżący kasacyjnie wskazał, że gdyby Sąd zastosował właściwą wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. nie byłoby podstaw do stosowania art. 79a k.p.a. i uchylenia decyzji. Skarżąca nie wniosła odpowiedzi na skargę kasacyjną, nie żądała przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec powyższego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno wskazanie przesłanek kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Wskazanie podstaw kasacyjnych wymusza potrzebę konkretnego przytoczenia tych regulacji prawnych, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu, albowiem wyrok Sądu I instancji odpowiada prawu, niezależnie od częściowo błędnej argumentacji.
Co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko przyjęte przez Sąd I instancji, dotyczące wykładni prawa materialnego i zaprezentowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny sposób rozwiązania kwestii relacji pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalno-rentowego, przychylając się tym samym do stanowiska wyrażonego w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20, a w szczególności z 14 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 1559/21, mającego na celu umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego z możliwych do uzyskania świadczeń: pielęgnacyjnego czy emerytalno-rentowego. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje te stanowiska, które postulują konieczność wsparcia rezultatów wykładni językowej regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej zgadzając się z poglądem, że pierwsze czynności w zakresie wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać i uprawnione jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 1559/21).
Stanowisko, iż wskazówki interpretacyjne funkcjonalne czy systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów osiągniętych przy zastosowaniu wykładni językowej nawet w tych okolicznościach, gdy wykładnia językowa prowadzi do wyników jednoznacznych jest obecnie przeważający w nauce prawa i orzecznictwie (por. np. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 8/09, M. Zirk-Sadowski: Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4 s. 204 i nast., M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji. Warszawa 2017 s. 275 i nast. oraz cytowana tam literatura i orzecznictwo).
W myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) uś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2019 r., poz. 303).
Zastosowanie reguł wykładni wyłącznie językowej tego przepisu, uwzględniając wywody skarżącego kasacyjnie, prowadziłoby w ocenie Sądu I instancji do nierówności społecznej i niesprawiedliwości. WSA miał na uwadze szerszy kontekst, tj. sytuację finansową obywateli sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którzy pobierają jednocześnie emerytury w wysokości niższej od wysokości świadczeń pielęgnacyjnych. Wskazać należało, że na przestrzeni ostatnich lat znacząco wzrosły kwoty przyznawanych świadczeń pielęgnacyjnych. Zatem nie można dyskryminować osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała po okresie uprawniającym jego opiekuna do świadczenia emerytalnego. Zwłaszcza, jeśli kwota otrzymywana z KRUS została ustalona w wymiarze o wiele niższym od wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Ponadto, nie jest przecież wolą osób uprawnionych uzyskiwanie niższych niż przysługujące im świadczeń. Z drugiej strony trudno jest przewidzieć wystąpienie nagłych losowych wydarzeń, czy też chorób, w następstwie których powstaje niepełnosprawność bliskiego członka rodziny. Powyższe stanowisko powodowało konieczność zastosowania wykładni prokonstytucyjnej przez Sąd I instancji. Znajduje on potwierdzenie w aktualnej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki NSA: z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z 11 sierpnia 2020, sygn. akt I OSK 764/20, z 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 659/20; CBOSA). Dlatego, należało uzupełnić wyniki wykładni językowej tego przepisu, wynikami wykładni funkcjonalnej i celowościowej, których zastosowanie może przecież doprowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej.
W ocenie Sądu, osoby pobierające niską emeryturę, które spełniają jednocześnie warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, powinny mieć zagwarantowane prawo rezygnacji ze świadczenia w niższej wysokości na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący podnosił również, że zawieszenie prawa do emerytury nie ma wpływu na istnienie przesłanki w postaci ustalenia tego prawa.
Ze wskazanych wyżej orzeczeń NSA wynika, że istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Zawieszenie przez organ emerytalno – rentowy na wniosek strony prawa do świadczenia emerytalnego usuwa przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie innej koncepcji (m.in. przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia i pobieranym świadczeniem emerytalnym) byłoby niecelowe oraz sprzeczne z przepisami prawa.
Wskazać należało chociażby na art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Ponadto, trudno byłoby ustalić wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i emerytalno – rentowe (por. wyrok WSA w Poznaniu z 13 stycznia 2020 r. sygn. akt IVSA/Po 824/19; wyrok WSA w Rzeszowie z 20 lutego 2020r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19; źródło CBOSA).
Ustalając zakres znaczeniowy art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.ś.r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy nie odniósł się do przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom sprawującym opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Analizowana norma prawna będzie prawnie skuteczna, gdy uprawniony spełni pozytywne warunki do uzyskania świadczenia, a nie zajdą kryteria uniemożliwiające jego otrzymanie. W oparciu o dyspozycję art. 17 ust. 1 u.ś.r. adresatem tego przepisu będzie osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest wyposażanie w środki utrzymania sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, gdyż właśnie z racji wykonywania pieczy nie są oni w stanie wykonywać obowiązków pracowniczych i samodzielnie zdobywać środków utrzymania. Świadczenie to stanowi swego rodzaju wsparcie opiekuna i jego zabezpieczenie finansowe w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia. Jest ekwiwalentem za pracę członka rodziny niepełnosprawnego, który nie może zarobkować wobec faktu sprawowania opieki.
Przesłanki pozytywne uzasadniające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego to niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zaistnienie jednej z nich warunkuje możliwość nabycia prawa do świadczenia. Jednakże sam fakt niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi warunku do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego musi istnieć ścisły i trwały związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy wystąpieniem jednej z przesłanek uzasadniających nabycie prawa a sprawowaniem opieki (wyroki NSA z 28 sierpnia 2019 r., I OSK 940/19, z 21 kwietnia 2022 r., I OSK 1332/21, z 14 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 1559/21). Usunięcie negatywnej przesłanki, która jest uregulowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. poprzez zaprzestanie pobierania świadczenia emerytalnego, nie warunkuje, iż zostało urzeczywistnione kryterium pozytywne powiązane w szczególności z zaprzestaniem zatrudnienia lub podejmowania zatrudnienia (por. wyrok NSA z 14 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 868/21).
Wybór świadczenia, o jakim mowa w ar. 27 ust. 5 u.ś.r. dotyczy sytuacji, gdy ma miejsce zbieg uprawnień, zatem przesłanki uzasadniające przyznanie każdego z konkurencyjnych uprawnień powinny być spełnione, w tym świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok NSA z 14 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 1559/21).
Zasadność powyższego zarzutu nie motywuje jednak uwzględnienia skargi kasacyjnej, albowiem mimo częściowo błędnej argumentacji w tym zakresie, wyrok odpowiada prawu. Sąd I instancji słusznie jako podstawę uwzględnienia skargi wskazał regulację zawartą w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Wykładnia prawa materialnego, przez określenie znaczących dla sprawy przesłanek, określa zakres koniecznych w sprawie ustaleń faktycznych.
W rozpoznawanej sprawie, co wynika z akt administracyjnych, skarżąca pobiera emeryturę z KRUS. Poza tym sprawuje całodobowo opiekę nad chorym mężem, który cierpi na liczne choroby. Ponadto sprawuje pieczę nad swoją matką, która ma ponad [...] lat. Natomiast niepełnosprawność jej męża, którym się opiekuje, zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, datuje się od 10 stycznia [...] r. Stosując właściwą wykładnie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. uwarunkowania te powinny zostać uznane za wymagające rozważenia i oceny z punktu widzenia przesłanek nabycia prawa do świadczenia.
Nie jest zatem uzasadniony zarzut naruszenia art.145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 79a k.p.a. i art. 24a ust. 1 - 3 u.ś.r. Organy nie tylko zaniechały wskazania stronie na możliwości zawieszenia prawa do emerytury, ale co istotniejsze i mające uprzednie znaczenie, nie rozważyły, czy skarżąca pierwotnie w ogóle spełnia przesłankę pozytywną rezygnacji z zatrudnienia, co stanowi o braku ustalenia istotnej dla sprawy okoliczności faktycznej. Ocen tych Sąd I instancji nie mógł dokonać we własnym zakresie. W tej sytuacji, niezależnie od podanego uzasadnienia, prawidłowe było uchylenie przez Sąd I instancji wydanych w sprawie decyzji ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zawieszenie prawa do emerytury może usuwać negatywną przesłankę nabycia świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., nie stanowi jednak automatycznie potwierdzenia stwierdzenia przesłanek pozytywnych, te muszą zostać ustalone uprzednio.
Odnosząc się do wniosku o przedstawienie przez skład orzekający zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia przez skład poszerzony Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a., albowiem aktualne, ustabilizowane orzecznictwo sądów administracyjnych nie potwierdza, aby przedmiotowa kwestia stanowiła w dalszym ciągu zagadnienie budzące poważne wątpliwości.
Rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględnią stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że w pierwszej kolejności ocenią, zgodnie z kodeksowymi zasadami oceny dowodów, spełnienie przez skarżącą przesłanek pozytywnych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zaś w razie ich potwierdzenia, w następnej kolejności umożliwią stronie dokonanie wyboru świadczeń przez wskazanie na możliwości zawieszenia pobierania emerytury.
Mając na względzie podniesione argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, z mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawę do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stanowił art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.