Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 13 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (sygn. akt II SA/Rz 105/18) po rozpoznaniu skargi L. G. (wcześniej P.): 1. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2017 r. oraz decyzji Burmistrza Miasta S. z dnia [...] września 2017 r., decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2017 r., decyzji Burmistrza Miasta S. z dnia [...] czerwca 2017 r.; II. uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] maja 2017 r. oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2016 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzjami z dnia [...] października 2008 r., [...] sierpnia 2009 r., [...] listopada 2009 r., [...]listopada 2010 r., [...] października 2011 r. Wójt Gminy D. przyznał L. P. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 170 zł za okresy łącznie od 1 października 2008 r. – 31 października 2012 r. Z kolei ostateczną decyzją z dnia 15 listopada 2013 r. Wójt Gminy D. ustalił, że skarżąca pobrała nienależnie ww. dodatek w kwocie 8.370 zł za cały okres i dodatkowo decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. za okres od 1 listopada 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. w kwocie 340 zł.
Skarżąca wniosła o umorzenie nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego wraz z odsetkami.
Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. Wójt Gminy D. odmówił umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Rozstrzygnięcie to zostało następnie uchylone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] września 2016 r. a postępowanie przez organem I instancji umorzone w całości, gdyż zdaniem Kolegium organem właściwym do rozpoznania wniosku był Burmistrz S. a nie Wójt Gminy D. Postanowieniem z dnia 15 maja 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyznaczyło Burmistrza S. do załatwienia niniejszej sprawy.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. Burmistrz S. odmówił umorzenia nienależnie pobranego dodatku do świadczenia rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w całości wraz z odsetkami. Rozstrzygnięcie to zostało następnie uchylone przez Kolegium decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. w całości, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia.
Ponownie rozpoznając sprawę, Burmistrz S. na podstawie art. 30 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.) oraz art. 104 § 1 K.p.a. odmówił umorzenia nienależnie pobranego dodatku do świadczenia rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w całości wraz z odsetkami.
Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 30 ust. 9 i art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Skargę na powyższą decyzję wniosła L. G. Uwzględniając ją z przyczyn innych niż w niej wskazane, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził, że wydane w sprawie decyzje z dnia [...] czerwca 2017 r. [...] lipca 2017 r. [...] września 2017 r., [...] listopada 2017 r. są obarczone wadą z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., tj. zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości. W świetle art. 30 ust. 9 w związku z art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych należy odnosić właściwość organu do momentu wydania decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zmiana miejsca zamieszkania strony, już po wydaniu decyzji w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, nie powoduje zmiany właściwości organu w sprawie o umorzenie należności z tego tytułu. Art. 3 pkt 11 należy interpretować z uwzględnieniem wykładni funkcjonalnej i celowościowej a także systemowej.
Celem powołanego przepisu jest zapewnienie jednoznaczności co do organów właściwych w sprawie. Jego funkcją jest uczynienie postępowań administracyjnych prowadzonych w trybie tej ustawy bardziej efektywnymi m.in. poprzez zapobieganie podważaniu skuteczności realizacji celów ustawy, w tym w zakresie egzekwowania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, przez zmiany właściwości organów, wywołane na przykład właśnie zmianą miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy. Dlatego miejsce zamieszkania, o którym mowa w art. 3 pkt 11 należy rozumieć jako miejsce, w którym ta osoba zamieszkuje lub zamieszkiwała w okresie relewantnym dla rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania danego świadczenia rodzinnego. Na gruncie niniejszej sprawy jest to Gmina D. i dlatego należało stwierdzić nieważność ww. decyzji.
Nadto Sąd pierwszej instancji uchylił również decyzję z dnia [...] września 2016 r. oraz postanowienie z dnia [...] maja 2017 r., albowiem naruszają one art. 30 ust. 9 w związku z art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie orzekł jak na wstępie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., zaskarżając go w całości i zarzucając mu:
- - naruszenie prawa materialnego, to jest:
- 1. art. 30 ust. 9 w związku z art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię prowadzącą do nieuzasadnionego przyjęcia, że organem właściwym w sprawach o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o umorzenie, którą to właściwość należy ustalać na dzień wydania decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, zamiast na dzień złożenia wniosku inicjującego zupełnie odrębne postępowanie o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń,
- - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- 2. art. 145 § 1 pkt 2 ustawy w związku z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz w związku z art. 30 ust. 9 i art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2017 r., decyzji Burmistrza Miasta S. z dnia [...] września 2017 r., decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2017 r. oraz decyzji Burmistrza Miasta S. z dnia [...] czerwca 2017 r. poprzez przyjęcie, że organem właściwym do rozpatrzenia sprawy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych był Wójt Gminy D. w sytuacji, gdy w dniu składania wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń organem właściwym z punktu widzenia miejsca zamieszkania wnioskodawczym był Burmistrz Miasta S.,
- 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy w związku z art 30 ust. 9 i art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, skutkujące uchyleniem postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] maja 2017 r. oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2016 r. poprzez przyjęcie, że decyzja oraz postanowienie zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości, gdyż organem właściwym do rozpatrzenia sprawy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych był Wójt Gminy D. w sytuacji, gdy w dniu składania wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń organem właściwym z punktu widzenia miejsca zamieszkania wnioskodawczym był Burmistrz Miasta S. Odmienna ocena Sądu skutkowałaby oddaleniem skargi.
Wskazując na powyższe, Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, względnie o uchylenie wyroku i orzeczenie o oddaleniu skargi oraz o zasądzenie na rzecz strony przeciwnej kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Jednocześnie strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie należy wskazać, że stosownie do art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.): "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów" (art. 182 § 3 P.p.s.a.). Ponieważ w rozpoznawanej sprawie organ zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym.
Oceniając wniesioną skargę kasacyjną w granicach określonych treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) i nie dostrzegając przy tym przypadków nieważności postępowania wymienionych w § 2 tej ustawy, stwierdzić trzeba, że jedyny problem ujawniony na tle niniejszej sprawy dotyczył określenia właściwości miejscowej organu uprawnionego do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uzyskanych na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej w sytuacji zmiany miejsca zamieszkania osoby uprawnionej. Zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych: "Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny".
Literalne brzmienie tego przepisu wskazuje, że właściwość organu wyznacza "organ, który wydał decyzję w sprawie nienależenie pobranych świadczeń" a nie miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do świadczeń. Nie ma zatem znaczenia, który organ był właściwy "ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o umorzenie", jak chce tego Kolegium w rozpoznawanej skardze kasacyjnej, ani w ogóle fakt, że strona zmieniła miejsce zamieszkania. Właściwość organu, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń utrzymuje się w postępowaniu w przedmiocie umorzenia tych świadczeń, pomimo że sprawa umorzenia jest odrębną sprawa administracyjną. Przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie kwestii właściwości w sprawie o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń jest wyjątkowe, a podyktowane tym, że o umorzeniu orzeka organ wykonawczy tej gminy, która udzieliła wsparcia pomocowego i orzekła o tym, że było ono nienależne. Chodziło o wykluczenie sytuacji w której o należnościach jednej gminy decydowałby organ wykonawczy innej gminy.
Z tych też przyczyn stanowisko Sądu pierwszej instancji przedstawione w zaskarżonym wyroku należało uznać za prawidłowe, a przedstawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 30 ust. 9 w związku z art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, także w powiązaniu ich z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. za chybione.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.